Heb je je ooit afgevraagd waar het zand op het strand vandaan komt? Uit de bergen! Maar hoe komt dat zand daar?

De rivier de Po

Heb je wel eens gehoord van de rivier de Po? Die ligt in Noord-Italië en stroomt door de Povlakte. Op de atlaskaart GB 110/111 heeft de Povlakte een groene kleur. De Po stroomt hier door een vlak gebied, een laagvlakte, en mondt uiteindelijk uit in de Adriatische Zee. Eigenlijk lijkt de Povlakte een beetje op Nederland. Het gebied is laag en plat. Als je er een gat in de grond zou graven, zou je meters lagen zand, grind en klei tegen komen. Als je goed naar de kaart kijkt, kom je erachter waar al dat materiaal vandaan is gekomen. De Po en al zijn zijrivieren beginnen allemaal in de Alpen. In zo'n hooggebergt ontstaan zand, grind en klei als gevolge van erosie en verwering. De rivieren nemen dit mee, en in de benedenloop wordt dat materiaal neergelegd. Dit gebeurt als de rivier meer water moet vervoeren dan hij aankan. Het water stroomt dan over het vlakke gebied, tenminste als er geen dijken zijn. Omdat het water hier langzaam stroomt of zelfs stilstaat blijft alle grind, zand en klei achter. Dat neerleggen van materiaal noemen we sedimentatie. Op plaatsen waar rivieren in de zee uitmonden, laat de rivier al het zand en de klei die nog niet zijn afgezet op het land, in zee vallen. Hierdoor komen er onder water nieuwe lagen, die langzaam aangroeien. Als dit proces maar lang genoeg doorgaat, ontstaat er nieuw land. Dit nieuwe land noemen we een delta. Ook hiervan is de Po een mooi voorbeeld. Daar waar de rivier in de Adriatische Zee uitmondt, zie je een stuk dat uitsteekt in zee: de delta van de Po.

De zee

Een deel van al het zand en de klei die door de rivier worden aangevoerd, wordt door stromend zeewater meegenomen. Op plaatsen voor de kust waar de stroming wordt afgeremd, vallen de zandkorrels naar beneden. Ze vormen daar zandbanken. Op de atlaskaart GB 111 kun je de zandbanken zien. Dat zijn de gebogen vormen langs de kust. Op deze zandbanken komen stranden voor. Op een strand heb je misschien wel eens met je voeten in de branding gezeten. De golven stromen af een aan. En telkens bewegen er zandkorrels heen en weer. Toch blijft er bij elke golf iets meer zand liggen dan dat wordt teruggenomen. Hierdoor wordt het strand weer opgehoopt met een laagje zand. Als je op je handdoek ligt op het droge strand, kan het gebeuren dat plotseling de wind opsteekt. Het zand vliegt dan om je oren. Rond je tas hoopt zich zand op. Als je je tas zou laten liggen zou je alleen nog maar een klein hoopje zand zien liggen. Op dezelfde wijze ontstaan er duinen op het strand. Het begint klein bij bijvoorbeel een stukje helmgras of hout maar na verloop van tijd kunnen ze meters hoog worden.

Sedimentgesteente

Je weet nu hoe gesteente verbrokkelt en dat het uiteindelijk duizenden kilometers verderop weer wordt gesedimenteerd in de laagvlakte en op de zeebodem. Omdat dit al heel lang aan de gang is, bestaan de laagvlakten uit kilometers dikke lagen zand en klei. Bij een dikte van honderden meters of meer worden de zand- en kleikorreltjes zo samengeperst, dat het losse zand en de klei veranderen in steen. Zand verandert zo in zandsteen, klei in schalie en schelpen veranderen in kalksteen. Het gesteente ontstaat uit samengeperst sediment. Daarom noemen we het sedimentgesteente. Als stukjes van deze gesteenten omhoog worden gehaald tijdens een boring, blijkt dat in het gesteente nog steeds de laagjes te zien zijn die ook in het losse zand of de losse klei zaten. Daarnaast vind men ook overblijfselen van planten of schelpen. Deze overblijfselen noemen we fossielen.

Reageren?

Registreer of log in om te reageren op een artikel.