In dit artikel leg ik uit hoe vulkanen aswolken of stofwolken uitstoten en hoe recente uitbarstingen in Chili, IJsland en Eritrea het vliegverkeer lamlegden.

Wat is een vulkaan?

Hoewel we bij vulkanen meestal denken aan bergen dat is niet helemaal terecht. Wanneer we over een vulkaan spreken, hebben het over een gat of een scheur in de grond, waaruit lava (vloeibaar gesteente) of gas komt. Op sommige plekken is alleen maar het vloeibaar gesteente te zien. Daar waar lava naar buiten komt, stolt het gesteente en ontstaan in de loop der jaren heuvels en in sommige gevallen zelf bergen.

Het woord vulkaan is afgeleid van de Romeinse god Vulcanus, god van het vuur, van de edelsmeden en van vulkanen. Vulcanus had volgens de legende onder de grond (onder de Etna) een werkplaats waar hij onder meer wapens maakte voor helden en voor andere goden.

Bekende vulkanen in Europa zijn:

• Etna (Italië)
• Stromboli (Italië)
• Vesuvius (Italië)
• Katia (IJsland)
• Hekla (IJsland)
• Eyjafjallajökull (IJsland)

Vulcanen en aswolken

Als een vulkaan uitbarst kunnen zich aswolken vormen. In de volksmond worden ze ook wel stofwolken genoemd. Een aswolk bestaat uit vulkanische as. Aswolken worden voornamelijk gevormd aan het begin van een vulkaanuitbarsting. Hoe heftiger de vulkaanuitbarsting is, des te groter de aswolk. In sommige gevallen komt uit de vulkaan een mengsel van (deels gestolde) lava, as en gas.

Afhankelijk van de sterkte van de vulkaanuitbarsting, kan de aswolk wel 20 tot 45 km hoog, de stratosfeer in gespoten worden. De aswolk kan worden waargenomen boven de krater van de vulkaan.

Aswolken en vliegverkeer

Aswolken kunnen heel groot worden. Bij uitbarstingen in Indonesië van de Tambora in 1815 en van de Krakatau in 1883 kwam er zoveel as in de lucht dat het zonlicht weerkaatst werd en de gemiddelde temperatuur wereldwijd daalde.

Ook hebben aswolken in de afgelopen periode geleid tot ernstige stagnatie van het vliegverkeer. Waarom kunnen vliegtuigen niet door een aswolk vliegen? Een aswolk bestaat uit heel kleine glas- en zanddeeltjes die een smeltpunt van 1100 °Celsius hebben. Moderne vliegtuigmotoren hebben een temperatuur van 1400 °Celsius. De silicadeeltjes die in de verbrandingskamers en de turbines van de motor terechtkomen zullen gaan smelten en dat zorgt ervoor dat de motoren uiteindelijk uitvallen.

Daarnaast zouden de glas- en zanddeeltjes via de airconditioning in het vliegtuig terechtkomen. Uit voorzorg wordt het vliegverkeer daarom stilgelegd.

Recente uitbarstingen die het vliegverkeer hebben lamgelegd.

Eyjafjallajökull

Op 15 april in 2010 hadden we in Nederland een primeur: voor de eerste keer in de geschiedenis werd het Nederlandse luchtruim afgesloten vanwege een aswolk. Deze was ontstaan door een uitbarsting van de Eyjafjallajökull.

Puyehue 

De Puyehue is een 2200 meter hoge vulkaan in het Andesgebergte in Chili.  

De uitbarsting van de Puyehue op 5 juni 2011 in Chili leverde grote problemen op voor het vliegverkeer in Argentinië, Uruguay en Australië.

Nabro

De Nabro is een 2200 meter hoge vulkaan in Eritrea.

Op 13 Juni 2011 vond een vulkaanuitbarsting plaats in Eritrea, van de Nabro. De aswolken verstoorden dagenlang het vliegverkeer in het land en in de Verenigde Arabische Emiraten.

Hecla

Op 6 Juli 2011 is bekend gemaakt dat de Hecla vulkaan in IJsland op uitbarsten staat. De bijna 1500 meter hoge Hecla is de grootste en tevens de bekendste vulkaan van IJsland. In de laatste duizend jaar is de vulkaan al bijna 20 keer uitgebarsten.

Niet meer vliegen?  

Het is duidelijk dat de economische schade van niet vliegen enorm groot is, maar er kunnen nou eenmaal geen risico´s genomen worden. Betrekkelijk kleine uitbarstingen hebben al een enorme impact op het vliegverkeer en daarmee op onze mobiliteit en zelf onze economie. Een echte grote uitbarsting zou het vliegverkeer wereldwijd voor maanden kunnen stilleggen.

Wat dat zou betekenen voor de economie is niet goed te becijferen maar de crisis van 2008 zou er waarschijnlijk bij verbleken.

Reageren?