De elfstedentocht van 1940 werd gekenmerkt door verraad en poolweer! Na mijn eigen ervaringen in 1963!, 1985 en 1986. Nu het verraderlijke verhaal van 1940.

DE OP EEN NA ZWAARSTE ELSTEDENTOCHT MET VERRAAD!

INLEIDING:

De vijfde Elfstedentocht van 1940 is een ondergewaardeerde. Gekkenwerk oordeelde men in de media. Temperaturen onder de 10 graden, een harde wind [windchill factor 30 graden] en lagen stuifsneeuw.

AUKE ADEMA!

Auke Adema zou een belangrijke rol spelen in deze verraderlijke Elfstedentocht. Om niet te zeggen malicieus. Auke was arbeider, fietste om 6 uur naar Berlikum om van 7 uur tot 6 uur’s avonds, schepen te lossen. De hele dag sjouwde hij met zakken kunstmest van 75 kilo. Hij was dan ook ijzersterk. Schaatste af en toe en dat ging hem zo goed af dat hij zich zonder training inschreef. Maar hij was mentaal en fysiek zo krachtig, een man die nooit zou opgeven.

START

                               Voorzitter Hepkema en Auke Adema

Kranten voor het lichaam en karton voor zijn schenen en een stevige maaltijd moesten hem de overwinning op leveren. Hij was daar heel optimistisch over. ‘Ik wil winnen riep hij voortdurend’.
688 wedstrijdrijders en 2716 toerrijders hadden ingeschreven.

DE WEDSTRIJD:

De kopgroep werd geformeerd bij Staveren: Cor Jongert, Dirk van der Duim, Sjouke Westra, Piet Keijzer[ NL kampioen lange baan], Auke Adema en Lo Geveke. Jongert reed een scheve schaats en kreeg van een boer een nijptang en klaar was Cor. Om 12 uur viel bij Franeker de beslissende slag. De geformeerde kopgroep bestond uit vijf rijders. Adema, Vander Duim, Jongert, Keijzer en Westra.Het was weer voor de sterken. De striemende, martelende wind fel tegen en  met stuifsneeuw in het gezicht reed men naar Dokkum. Het voelde als Antartica. Men kon elkaar nauwelijks passeren maar toch werd er eerlijk van kop gewisseld.

HET PACT VAN DOKKUM!

Ze moesten op krachten zien te komen en dat deden ze in Dokkum, in herberg De DROST. De drank vloeide, ook jonge jenever om warm te worden. Dacht men. Toen ze op adem waren gekomen, stelde Cor Jongert voor met zijn vijven over de eindstreep te gaan. De baan was volgens hem te smal om er een echte wedstrijd van te maken. Sjouke Westra verzette zich met de woorden. ‘Nou dan hadden we net zo goed de toertocht kunnen rijden, het blijft voor mij een wedstrijd’. Maar 4 tegen een. Westra sloot zich mopperend aan bij de meerderheid. Met een handklap werd: ‘Het Pact van Dokkum’ bezegeld. De naam ontstond later in de media. Naar Leeuwarden werd sportief op elkaar gewacht als er iemand wegzakte of moest plassen.

HET VERRAAD!
Eenmaal in Leeuwarden bleek dat de eindstreep onduidelijk was, ook omdat het publiek massaal op het ijs kwam. Auke kon de verleiding niet weerstaan en spurtte weg  tegen de afspraak in. Keijzer was alert en zette de achtervolging in en passeerde Adema. Maar waar was de eindstreep? Het bleek een kras over het ijs te zijn, waarnaast ook nog eens korte baanwedstrijden werden gehouden. De verwarring was kompleet. Keijzer claimde de streep het eerst gepasseerd te zijn. Maar ook Auke Adema eiste de eer voor zich op. De 4 waren heel boos op Adema en noemden hem een verrader. Adema heeft dat zich zeer aangetrokken. Hij kon zich maar op een manier revancheren. Door de volgende Elfstedentocht te winnen.

DE BESLISSING VAN HET ELFSTEDEN BESTUUR!

Het bestuur voelde dat ze tekort waren geschoten in het scenario van de finish. Zij durfden geen winnaar aan te wijzen en koos voor de gemakkelijkste oplossing door alle vijf tot winnaar te verklaren. Een Gotspe!
HAN HOLLANDER’S [de Mart Smeets van die tijd] KRITIEK!
Hollander vergeleek het met wielrenners die ook vaak tegen weer en wind op smalle paden tot het einde vechten voor een individuele overwinning. De beslissing en de organisatie waren een afkeurenswaardige zaak.

DE BEVOLKING

De Friezen zelf wilden van geen kritiek weten, het was hun elfsteden feest, hun bestuur en met duizenden vierden ze feest in Leeuwarden tot in de kleine uurtjes.

ONGEWOON

Niet alleen de uitslag was ongewoon maar ook het aantal deelnemers dat de finish haalde. Van de wedstrijdrijders haalden slechts 124 de eindstreep. Van de toerrijders slechts 27 die het felbegeerde kruisje behaalden, waaronder heel opmerkelijk voor die tijd een vrouw Sjoedje Faber uit Warga. Ze verscheen op de voorpagina van menige krant.

DE WINNAARS!

COR JONGERT
Cor Jongert was ook al eens geselecteerd voor de Nederlandse lange baan ploeg. In de Elfstedentocht van 1929 was hij tweede geworden en in 1933 vierde. Hij werd later schaats trainer.

SJOUKE WESTRA
Hij volbracht zeven elfsteden tochten. Hij had een aannemersbedrijfje en viel vlak voor de tocht van het dak. Maar herstelde zich wonderwel.

DIRK VAN DER DUIM
Ook iemand die in de kernploeg heeft geschaatst en mooie resultaten in vijf elfsteden tochten heeft behaald.

PIET KEIJZER
Terwijl hij de jongste van de vijf was, heeft hij verder nooit meer meegedaan, maar werd wel lange baan kampioen in 1947.

 

AUKE ADEMA

Last but not least. Hij moest en zou zijn blaam uit 1940 goed maken en dat is hem met ere gelukt. Het jaar daarop in 1941 was hij de sterkste en ging alleen over de finish. In 1942 kreeg hij een ernstige ziekte: pleuritis hield hem aan de kant.
Auke Adema is voor mij de meest opmerkelijke elfsteden rijder met Reinier Paping. Toch nog een  gedeelde eerste plaats voor us Auke!

 

Documentatie: Drs. J. Lolkema: Triomf en Tragiek in de historie van de Elfstedentocht.

 

Reageren?

Registreer of log in om te reageren op een artikel.