Geen kaas gegeten van het behaviourisme, het cognitivisme en het lange termijn geheugen?

Verouderde Leertheorieën

Het Behaviorisme

Omschrijving

- Amerikaans-Engelse stroming, begin 20ste eeuw
- Mens = machine onderworpen aan wetmatigheden
- Houdt geen rekening met interne denkprocessen (= geen onbewust denken)
- Denkprocessen verlopen in Black-Box
- Beperkt zich tot objectief uiterlijk waarneembaar gedrag
- Vooral bekend vanwege experimenten op dieren.
Bekende vertegenwoordigers en experimenten

Pavlov
- Experiment met honden:
Voedsel speekselafscheiding
Geluid + voedsel speekselafscheiding
Geluid speekselafscheiding
 Kwijlen is puur reflexmatige reactie, er wordt verondersteld dat er geen denkprocessen zijn!
 ONVOORWAARDELIJKE PRIKKEL = het voedsel  er volgt voedsel zonder voorwaarden
 VOORWAARDELIJKE PRIKKEL = de bel  na de bel moet voedsel volgen

Skinner
- Skinner-Box: rat of duif in doos met hendel  allerlei reacties  Duwen op hendel  eten (= beloning)
Dier zal langzaamaan steeds vaker op het hendeltje duwen DUS leren door TRIAL AND ERROR ( gissen en missen )
- Skinner erkent denkprocessen!
- Conditionering door bekrachtiging! ( = gewenst gedrag belonen + opnieuw stellen)
- Beloningen en straffen: gedrag beïnvloeden
Invloed op onderwijs
- Alles wordt geleerd door conditionering
 Belonen en straffen (wie het eerste netjes zit, mag als eerste naar buiten)
- Ook gevoelens worden op deze manier aangeleerd
 Gedragspatronen (goede punten halen (blij), slechte punten (onprettig))
- Behaviorisme = enorm optimistisch maar naïef, pedagogisch optimisme

- Leraar als EXPERT en MODEL
o Gepaste leeromgeving maken
o Leerproces sturen door beloning
- Leerling = vat dat gevuld moet worden
- Mastery learning: iedereen kan alles leren mits voldoende leertijd
o Alles wordt stap voor stap aangeleerd
o Niet verder eer elk stapje volledig onder de knie is
o Kenmerk: toetsen en zo nodig herhalen
- Werkvorm: geprogrammeerde instructie:
o Elke leerstof kan in kleine afzonderlijke stapjes worden opgedeeld
o Stapjes doorlopen op eigen tempo
o Er wordt voortdurend feedback gegeven
- Voornaamste techniek: Drill and practice: (flitskaarten, rijtjes opdreunen)
o Leerstof blijven herhalen totdat die er effectief ingepompt is

Niet vergeten!
- Behavioristen zien leren als het aanleren van nieuw gedrag onder invloed van beloning en straf = conditionering. Interne denkprocessen zijn er hier niet of ze zouden onbelangrijk zijn
- Pavlov en Skinner
- Pedagogisch optimisme: iedereen kan alles leren
- Voornaamste onderwijstechniek: drill and practice
- Twee onderwijsmethodes
o Mastery learning
o Geprogrammeerde instructie
Kritiek
- Meest gangbare onderwijsvorm tot de jaren ’60
- Al vanaf 1930 kritiek:
o Geen aandacht aan dat wat de mens een mens maakt: vermogen tot denken, interpreteren en analyseren van situaties,
o Lerenden zijn geen holle vaten die je zomaar met kennis kan vullen,
o mens is geen machine,
o kennisoverdracht is niet voldoende
- Willen weten wat zich precies afspeelt in de “black-box”
- Behaviorisme ontkent de rol van de leerkracht:
o Onderwijs verloopt vooral schriftelijk en individueel
o Taak van de leraar is enkel straffen en belonen
- Nieuwe leertheorie: COGNITIVISME
Pavlov vs Skinner
Pavlov: Klassieke conditionering
o Reflexmatige reacties
o Voedsel is geen beloning maar lokt een bepaald gedrag uit (kwijlen)
Skinner: operante conditionering
o Het proefdier moet eerst een bepaald gedrag stellen en wordt dan pas beloond

Het Cognitivisme

Omschrijving

- Piaget, van Parreren, Ausubel, Gagné,…
- Vooral jaren 60
- Uitgangspunt: wat gebeurt er in de black box?
- Mens wordt gezien als verwerker van symbolische informatie:
o Informatieverwerkingsbenadering
- Klemtoon op cognitieve processen en structuren die uitwendig waarneembaar gedrag veroorzaken en op het doordringen van onderliggende denkprocessen.
- Zal zich niet enkel baseren op uiterlijk waarneembaar gedrag.
- Introspectie: luidop denken, verwoorden wat er zich in hun gedachten afspeelt.
- Voornaamste onderzoeksdomein: de werking van het geheugen
Werking menselijk geheugen
- GEHEUGEN = zich bewust herinneren van iets dat in het verleden waargenomen of ervaren is.
- 3 fasen in het geheugenproces:
o Inprenting (= encoding):
 Waargenomen prikkels of ervaringen worden ter hoogte van de hersenen omgezet in een code en opgeslagen in het geheugen
 OPNEMEN VAN INFO
 Hoe info naar geheugen brengen?
o Retentieperiode (= storage stage):
 Gecodeerde informatie wordt opgeslagen in het geheugen en blijft daar bewaard gedurende een korte of lange periode
 OPSLAAN VAN INFO
 Hoe info best bewaren?
o Oproepen van geheugeninhoud (= retrieval stage):
 Informatie aanwezig in het geheugen wordt opgeroepen, gereactiveerd en komt terug in het bewustzijn als herinnering
 OPHALEN EN WEERGEVEN
 Welke oplossingen voor problemen met herinnering?
- Geheugen faalt als er in 1 van deze stappen iets misgaat

3 verschillende geheugensystemen

o Sensorisch of zintuiglijk geheugen (vis in bokaal, boef in cel,…)
 Alles wat we waarnemen wordt hier geregistreerd: ruiken, proeven,…
 Worden voor zeer korte tijd vastgehouden in sensorische registers
 Als ze niet naar het KTG worden overgedragen gaat deze informatie verloren
 ZEER beperkt: fractie van een seconde
 Onbeperkt: uitgebreid waarnemingsbeeld
o Korte termijn geheugen (KTG) of werkgeheugen
 Zintuiglijke waarnemingen waaraan aandacht wordt gegeven
 = onmiddellijk geheugen, kan gelijkgesteld worden met het bewustzijn
 Controleprocessen werkzaam, verantwoordelijk voor het bijhouden van informatie
 Bij het uitvoeren van deze controleprocessen wordt er voortdurend een beroep gedaan op de voorkennis (= kennis die reeds in het LTG zit)
 Oude informatie verdwijnt als nieuwe moet worden opgenomen
 Capaciteit: seven plus or minus two (the magical number seven)
 als je meer wilt moet je er iets voor doen, bv een verhaaltje erbij verzinnen
 2 beperkingen:
• Kan slechts beperkte hoeveelheid informatie aan
• Beperkte duur van gegevensopslag
 Capaciteit verhogen door:
• Chunking of groeperen
• Geheugentraining / herhaling  overdracht naar LTG
o Lange termijn geheugen (LTG)
 Informatie die de moeite waard is en emotioneel geladen gebeurtenissen worden hierin opgeslagen.
 Overgang van KTG naar LTG gebeurt niet vanzelf: info eerst bewerken (ordenen) OF mbv geheugentechnieken of mnemotechnieken
 2 vormen van informatieopslag:
• Proceduraal geheugen: procedure, hoe je iets moet doen.
• Declaratief geheugen: persoonlijke gebeurtenissen ( episodisch of autobiografisch geheugen) en betekenissen (semantisch geheugen).
 Oproepen van informatie gebeurt via bepaalde procedures ( vergelijk met bibliotheek: openen met trefwoorden)
 Onbeperkte en permanente opslagruimte
 Vaak wordt informatie niet meer teruggevonden in het LTG, maar ze is er nog wel  onecht vergeten

Hoe wordt info opgeslagen in het LTG?
• Piaget: mentale schema’s of cognitieve structuren
 nieuwe associaties leggen
• Van Parreren: geheugensporen, sporensystemen, systeemscheiding, transfer, interferentie
 Geheugensporen: elke leerervaring, Pavlov met spoor behaviourisme
 sporensysteem: vlot kunnen herinneren
 transfer: verbanden tussen de sporensystemen, nieuwe info wordt gekoppeld aan al bestaande info over dat onderwerp
 systeemscheiding: Het ene aan het andere kunnen koppelen maar toch onderscheiden, Bv Pavlov en geprogrammeerde instructie
 Interferentie: soms ook belangrijk om een scheiding te maken voor verwarring te voorkomen. Bv behaviourisme onderscheiden van cognitivisme
 Mindmap: studeertechniek  grafisch schema
• Centraal onderwerp met daaraan bijzaken + verwante concepten
• Onderscheid hoofdzaken en details
• Logische ordening
• Visueel aantrekkelijk

DUS
- Van Parreren: sporensystemen:
o Elke leerervaring vormt een spoor in onze hersenen.
o Het beschikken over een goed sporensysteem is nodig om goed te kunnen herinneren.
o Tussen verschillende sporensystemen bestaan verbanden.
o Het leggen van die verbanden is noodzakelijk
o Uitkijken voor interferentie
o Zonder verbanden spreekt men van systeemscheiding
- Ausubel: Ontdekkend leren: kennis zo aanpassen dat ze aansluit bij de voorkennis.
- Ausubel maakt onderscheid tussen ontdekkend en ontvangend leren:
o Verschil zit in de manier waarop informatie wordt aangeboden.
o Bij ontvangend of receptief leren wordt de informatie in kant-en-klare brokken gegeven.
o Bij ontdekkend leren worden voorbeelden aangehaald en worden ezelsbruggetjes aangeleerd.

Het geheel van activiteiten, waardoor het individu informatie vanuit zijn omgeving opneemt, verwerkt en toepast wordt cognitie genoemd.
Cognitivisten vinden het belangrijk om kennis betekenisvol te maken.
- Andere onderzoekers vinden dat leerlingen nieuwe informatie steeds opnieuw met hun mentale schema’s te confronteren. Op deze manier verbeteren ze zelf fouten en vullen hiaten in. Dit noemt men zelfontdekkend leren.
- Zelfontdekkend leren is de basis voor het constructivisme.

Kritiek

- Altijd op zoek gaan naar logische verklaringen terwijl men het impulsieve, spontane leergedrag minimaliseert.
- Leren hoeft niet altijd in een schoolomgeving plaats te vinden: het merendeel van wat we leren gebeurt spontaan en onbewust door ervaringen in onze dagdagelijkse wereld.
- De rol van de leerkracht wordt te sterk beklemtoond, sprake van instructivistisch leren. Men ontkende dat de lerende bekwaam genoeg was om zelf hun leerproces op te zetten.
- Er werd nauwelijks rekening gehouden met persoonlijke kenmerken.
- Nauwelijks belang voor het belang van de groep, leren was nog steeds te individualistisch.
Niet vergeten
- Cognitivisme: klemtoon op bestuderen van interne denkprocessen
- leren is informatie verwerken en opnemen in de bestaande mentale structuur (= voorkennis)
- Instructivistisch leren: centrale rol van de leraar
- Geheugen: complexe structuur en organisatie
- Van Parreren: geheugenspoor, sporensysteem, systeemscheiding, transfer en interferentie
- Ausubel: ontdekkend leren