Spitsmijden is enkele jaren geleden geïntroduceerd om de files op bepaalde trajecten te verminderen. De eerste resultaten zijn bemoedigend.

Wat is spitsmijden

Spitsmijden is een concept om automobilisten te verleiden de spits te mijden door ze te belonen als ze tijdens de spitsuren niet over het betreffende traject te rijden. Het blijkt te werken. Deelnemers doen mee op vrijwillige basis en blijken meer dan bereid hun gedrag voor langere tijd aan te passen; maar alleen als ze daarvoor worden beloond.

Voordelen spitsmijden:
• Minder files tijdens de spits
• Mensen kunnen geld en een smartphone verdienen
• Goed voor het milieu
• Minder parkeerplaatsen nodig
• Minder filestress en dus gezondere werknemers, zowel fysiek als mentaal

Eerste proefproject: A12 Zoetermeer – Den Haag

In 2005 kwam de vraag naar voren of “de automobilist” te verleiden zou zijn om tijdens de drukke spitsuren de auto te laten staan. In 2006 is de pilot Spitsmijden gestart met 340 frequente weggebruikers uit Zoetermeer. Zij kregen een beloning wanneer zij niet tijdens de ochtendspits (7.30-9.30 uur) van Zoetermeer naar Den Haag zouden rijden. Deze proef duurde 10 weken en de deelnemers konden kiezen uit twee soorten beloningen: punten sparen voor een smartphone of uitbetaling van gemiddeld € 5,- per keer dat zij niet in de ochtendspits naar Den Haag reden. Om te controleren of de deelnemers inderdaad de auto lieten staan, is gebruik gemaakt van camera’s en elektronische voertuigidentificatie. Deze werden op de A12 en op parallelwegen / sluipwegen neergezet. De deelnemers zelf moesten een logboek bijhouden over hun reisgedrag. Het doel van de proef was om te kijken of belonen een mogelijk nieuw sturingsinstrument kan zijn om mobi¬liteitsgedrag te beïnvloeden. Uit de evaluatie van de proef bleek dat automobilisten te beïnvloedden zijn als ze worden beloond. Deelnemers bleken in de helft van de gebruikelijke ritten bereid anders, vroeger of later te reizen en de spits te mijden. Veel automobilisten kozen ervoor vóór de spits te vertrekken. De proef was geslaagd en kreeg navolging

Spitsmijden uitgebreid en ook in de trein

Daarom kwam er een vervolg in twee nieuwe projecten:
a) Spitsmijden voor automobilisten op de A12 op het traject van Gouda naar Den Haag (2008/ 2009);
b) Spitsmijden in het openbaar vervoer op het treinreistraject van Utrecht naar Den Haag (2009).

In de periode februari – juni 2009 is binnen Spitsmijden een proef met ‘Spitsmijden in het OV’ gestart om na te gaan of en in hoeverre treinreizigers in staat zijn en te verleiden zijn de spits te mijden en op andere tijden te reizen. Jaarkaarthouders kregen een dalurenkaart. Dit is een abonnement dat niet geldig is tussen 07.30 en 09.00 uur. Deelnemers ontvingen hierbij als beloning circa 20% van de abonnementsprijs retour. Bij de proef waren 124 deelnemers betrokken die regelmatig reizen op het traject Utrecht - Den Haag.

Spitsmijden in het OV toonde aan dat ook treinreizigers in staat zijn hun reisgedrag aan te passen, als er een financiële prikkel tegenover staat. Een flexibele houding van werkgevers ten aanzien van met name werktijden, vergemakkelijkt het reizen buiten de spitsen. Dit is het enige project geweest om mensen uit het openbaar vervoer te weren.

Verdere navolging bleef niet uit: SpitsScoren op de A15

Vanaf 26 oktober 2009 is het project SpitsSoren op de A15 gestart. Elke werkdag moeten minimaal 530 personenauto’s uit de spits blijven tussen Vaanplein en Europoort. Wie voorheen in de spits reed, zich aanmeld en dan de spits mijdt en niet via de A15 of de wegen daar omheen rijdt, krijg € 5,-. Doel is dat de maatregel structureel effect heeft; zeker als de Maasvlakte 2 volgebouwd gaat worden. Daarom heeft het project ook een looptijd van drie jaar: anders zou het niet lukken om een gedragsverandering te realiseren.

Automobilisten die aan SpitsScoren meedoen, krijgen een smartphone in bruikleen. Daarmee geven ze door of en hoe ze die dag reizen. Dat wordt vervolgens door de provider (het consortium SpitsScoren) gecontroleerd. Als een deelnemer een dag niet in de spits krijgt hij € 5,-. Via de  internet www.spitsscoren.nl kan hij nagaan hoeveel al verdiend is. Per maand kan dat oplopen tot maximaal € 100. Hierbij kan hij sparen om de smartphone in bezit te krijgen die hij voor het project in bruikleen heeft. Als je mee wil doen aan SpitsSocren op de A15, dan moet je regelmatig in de ochtendspits over de A15 naar Europoort rijden. Wil jij weten of je ook vaak genoeg op de A15 rijdt om deel te kunnen nemen, vul dan je kenteken via www.spitsscoren.nl.

Effect SpitsScoren: eerste evaluatie is bemoedigend

De eerste resultaten zijn bekend en geanalyseerd. In de eerste maand (oktober-november 2009) van het project SpitsScoren hebben een kleine 2.000 deelnemers met elkaar per dag 5% minder in de ochtendspits gereden. Dat betekent in ieder geval 530 auto’s per dag minder in de ochtendspits. Daarmee zijn er dus minder spitsritten, maar op de weg zie je dat het effect nog niet zo goed. De files zijn er niet structureel korte of minder zwaar door geworden.
Het project groeit en sinds april 2010 zijn gemiddeld meer dan 715 spitsritten minder per dag geteld (7% minder personenauto’s in de ochtendspits). Tot april 2011 zijn totaal meer dan 200.000 spitsritten niet gereden. 36% reisde buiten de spitsuren, 10% koos andere routes, 8% stapte over op een ander vervoermiddel, terwijl 4% ging thuiswerken. Er was nauwelijks sprake van een overstap naar het openbaar vervoer vanwege het ontbreken van goede openbaar-vervoerverbindingen naar de haven.

Andere lopende projecten

Spitsmijden in Brabant:
Als men tijdens de spitsuren het centrum van ’s-Hertogenbosch of Eindhoven niet inrijdt, ontvangt de automobilist € 5,-. Per maand kan deze beloning oplopen tot €100,-. Deelnemers ontvangen een Travelstar. Dit is een handcomputer waarop het beste tijdstip is af te lezen om wel te reizen.

Spitsmijden Haaglanden:
Bij Spitsmijden Haaglanden verdient de automobilist als hij van maandag tot en met donderdag niet meer met de auto in de ochtend- of avondspits rijdt. De vrijdag doet niet mee omdat de verkeershinder dan minimaal is. Basis is het aantal keer dat men vóór de deelname in de spits reed waardoor alleen extra mijdingen worden beloond. Elke 5 weken krijgt de deelnemer een startbudget van €80,-. Elke keer dat toch in de ochtendspits en/of avondspits wordt gereden gaan daar euro’s vanaf.
Het project is in december 2010 gestart en loopt tot februari 2012.

Eerste resultaten Spitsmijden Haaglanden
De 400 deelnemers aan Spitsmijden Haaglanden hebben samen tussen 24 mei en 29 juni 2011 totaal 5.500 keer de spits gemeden. Gemiddeld is dat 274 keer per dag. Dat is meer dan een halvering van het rijgedrag ten opzichte van vóór dat het project startte.
Van de 80,- euro die men als startbedrag ontvangt blijft gemiddeld per deelnemer 28 euro per vijf weken over. Spitsmijden Haaglanden verleidt automobilisten de spits te mijden door ze een financiële beloning in het vooruitzicht te stellen. 
Het project is in december 2010 gestart en loopt tot februari 2012.

SpitsScoren A15 Vaanplein-Europoort:
Zie hierboven.

Spitsvrij Utrechts Zuid en Oost Utrecht
Spitsvrij is een spitsmijdenproject in de driehoek tussen Utrecht, Hilversum en Amersfoort en loopt vanaf 1 juni 2011. Het motto is: Verdwijn uit de spits en verdien daarmee geld. Doel is om de doorstroming in de regio te verbeteren. Zowel werkgevers als medewerkers kunnen meedoen aan Spitsvrij. Dat betekent dat ze tussen 6.30 en 9.30 uur ´s ochtends en 15.30 en 18.30 uur ´s avonds minder vaak, of helemaal niet, op de wegen in de driehoek Utrecht, Hilversum, Amersfoort rijden. Per maand kan maximaal 100 euro per maand. Deelnemers krijgen in de auto een S-Box gemonteerd. De S-Box registreert onzichtbaar de spitsbewegingen van een deelnemer en geeft deze door aan de organisatie.

SLIMprijzen Regioring Arnhem-Nijmegen is een project waarbij automobilisten die regelmatig in de spits op of binnen de RegioRing rijden, de keuze kunnen maken tussen in de file staan of geld verdienen. De RegioRing is de ring die wordt gevormd door de A12, A15, A50, A73 en A325. Iedere keer dat deelnemers in de spits niet meer op of binnen deze RegioRing rijden, ontvangen een beloning van €4,-. De beloning kan oplopen tot maximaal €150,– per maand met een maximum van € 1500,– per jaar.

Het project SLIM Prijzen RegioRing is met ruim 14.000 deelnemers het grootste spitsmijdproject op basis van beloning dat ooit in Nederland is uitgevoerd. De deelnemers rijden samen per maand ruim één miljoen minder autokilometers op of binnen de RegioRing tijdens de spits. Het betekent dat zij met elkaar elke dag ruim 3000 keer de spits mijden.

Tot slot:

Geld verdienen door iets niet te doen. Dat is eigenlijk de omgekeerde wereld. Normaal moet je altijd ergens voor betalen, maar nu beloond de overheid automobilisten om weg te blijven van de autosnelweg of regio zodat zij tijdelijk besparen op aanleg van extra infrastructuur.  Het lijkt op het verhaal dat je de draaiorgelman geld geeft en daarbij vraag om niet te spelen of verderop te gaan staan en hinder te gaan veroorzaken bij anderen. Of aan de straatmuzikant die vals zingt geld geven met de vraag daarmee te stoppen….

Colofon

Geplaatst: 15 mei 2011 - Update: 7 juli 2011 en 27 sept. 2011 (1e resultaten SLIMprijzen)
Tags: spitsmijden, files voorkomen, doorstroming verbeteren, spitsscoren, spitsvrij
Dit artikel mag niet overgenomen worden zonder voorafgaande toestemming van auteur.

Wil je ook over interessante onderwerpen schrijven?
Meld je hier gratis aan.

Reageren?