Als jou de volgende vraag gesteld zal worden: ‘Denk je dat je in staat ben om iemand van zijn leven te beroven?’ wat zou je antwoord dan zijn. Zal je zeggen dat je dat zeker nooit kan doen? Of alleen als iemand me zo kwaad maakt. Ik denk dat iedereen goed of kwaad in staat is om een moordenaar te zijn. Waarom…?

Milgram-experiment

Een universiteit stelde een psychologisch onderzoek gericht op de invloed van autoriteit. Het experiment werd als volgt vormgegeven. Het geheel bestond uit twee personen: ‘leerling’ en ‘onderzoeker’ die meewerkte aan het experiment en één proefpersoon: ‘leraar’. De ‘leraar’ kreeg de taak toebedeelt om de ‘leerling’ een reeks woordparen te geven die hij binnen een bepaalde periode uit zijn hoofd moest leren. Elke keer als de ‘leerling’ het goede antwoord gaf, kreeg hij een verbale beloning. Bij een foutief antwoord drukt de ‘leraar’ op een hefboom van een schokgenerator ter bestraffing. De schokgenerator had een intensiteit van minsten 15 volt tot een maximum van 450 volt verdeeld over 30 standen. Het controlepaneel gaf de precieze hoeveelheid volt in combinatie met een beschrijving aan per stand. Bij stand 25 stond bijvoorbeeld 375 volt: ernstig gevaar. De ‘onderzoeker’ geeft aan dat de ‘leraar’ bij elk fout antwoord hefboom in moeten drukken van een volgende stand.
De ‘leerling’ heeft plaatsgenomen in een andere ruimte. Zijn armen worden vastgebonden en de elektroden worden aan zijn pols bevestigd. De ‘leerling’ wordt verteld, eveneens de leraar hoort het verhaal, dat hij bij elke fout een schok krijgt toegediend via een generator, maar ondanks de schokken hem niets kan gebeuren.
In het begin presteert de leerling geweldig goed. Hij wordt de hemel ingeprezen door de ‘leraar’. Opeens begint hij fouten te maken en ‘de leraar’ straft hem met het toedienen van een schok. Naarmate hij meer fouten maakt, hoe hoger de stand van de schokgenerator wordt gezet en hoe meer hij begint te klagen over de pijn die de schok teweeg brengt. Bij 150 volt eist hij zelfs om het experiment stop te zetten. De ‘leraar’ wordt steeds nerveuzer en kijkt naar de ‘onderzoeker’ die hem een knik geeft om door te gaan. De ‘leerling’ begint steeds harder te schreeuwen van de pijn en geeft nog even aan dat hij een hardaandoening heeft. Nu begint de ‘leraar’ zich toch echt zorgen te maken en vraagt aan de ‘onderzoeker’ wie er verantwoordelijk is als er wat met de ‘leerling’ gebeurt. De ‘onderzoeker’ geeft aan zelf verantwoordelijkheid te dragen en de ‘leraar’ te wijzen zijn taak. Toch aarzelt de ‘leraar’ om door te gaan. De ‘onderzoeker’ staat erop dat hij doorgaat en zegt hem geen andere keus te hebben. Nogmaals eist de ‘leerling’ bij 300 volt voor vrijlating. De pijn is voor hem te ondraaglijk. De ‘onderzoeker’ wijst de ‘leraar’ erop door te gaan met zijn taak, omdat hij vanwege zijn contract die hij heeft ondertekend het gehele experiment moet voltooien.
Met grote tegenzin gaat de ‘leraar’ door met het straffen van de lering bij een foutieve antwoord. Opeens hoort de ‘leraar’ geschreeuw, een grote plof en vervolgens een doodse stilte. Grootte angst gaat door hem heen en hij vraagt aan de ‘onderzoeker’ dat iemand moet gaan kijken of het wel goed gaat met hem. De ‘onderzoeker’ reageert niet op het verzoek en zegt: ‘U moet een schok moet toedienen op het moment dat de ‘leerling’ niet binnen 5 sec. reageert.’ Dan gaat hij door met de volgende vraag, maar er komt geen antwoord van de andere kant. ‘Misschien is hij wel bewusteloos of misschien wel dood. Op deze manier zie ik geen zin in de voortgang van de procedure’, klaagt de ‘leraar’ aan. Hem wordt, door de ‘onderzoeker’, verteld gewoon door te gaan met het experiment: de regels van moet volgens en zich verder niet met andere zaken moet bemoeien. Ook al zou het betekenen dat er 450 volt toegediend moet worden.

Stel…?

Stel jou wordt gevraagd om iemand schokken toe te dienen op het moment dat het antwoord foutief zou zijn. Op welke stand zou je weigeren of zou je juist doorgaan? Velen geven aan eerst aan te geven niet door te willen gaan en vervolgens gewoon de opdracht te staken en weg te lopen van het experiment.
Het experiment is in 1963 door een jonge sociale psycholoog uitgevoerd. 500 ‘gewone’ mensen uit verscheidene bevolkingslagen werden getest in eenzelfde setting als het bovenstaande beschreven experiment. Wat bleek twee van de drie leraren gingen helemaal door tot 450 volt. Een minderheid weigerde om hetgeen voort te zetten.

Waarom…?

Om een antwoord te krijgen, op de reden waarom de meerderheid opnieuw schokken toediende tot zelfs 450 volt, werd het experiment op verscheidene manieren uitgevoerd. Gedurende de onderzoeken werd gekeken naar de invloed van autoriteit op de gehoorzaamheid van mensen. Uit de resultaten van de verscheidene onderzoeken bleek dat men in staat was volledig te gehoorzamen als verzet te bieden tegen de opdracht. De mate van de gehoorzaamheid was te wijten aan de sociale setting en hoe deze werd ervaren door de deelnemer. Het percentage gehoorzaamheid was zeer hoog als zij eerst een andere ‘leraar’ schokken zag toedienen, als er meer autoriteiten bij betrokken waren, of als het slachtoffer op afstand was. Maar men diende nauwelijks schokken toe als de ‘leerling’ om een schok vroeg, als twee autoriteiten tegenstrijdige antwoorden gaven of als een gewone man een schok beveelt.

Conclusie

Het onderzoek is in vele landen herhaald en over de hele wereld gevolgd. Elke keer werd aangetoond dat men van het ene uiterste naar het uiterste kon overgaan als gevolg van een verandering in de autoriteit. De grens tussen goed en kwaad lijkt hierdoor niet vast te liggen. Het wordt grotendeels bepaald door de sociale omgeving.
 

Reageren?

Registreer of log in om te reageren op een artikel.