Een korte weergave van de lange geschiedenis van een eeuwenoude nog altijd voortdurende dynastie in Frankrijk.

                         Dit verhaal vangt aan in de middeleeuwen

 Limoges, het jaar 980.

In dit jaar trouwde Aimery de Limoges, de vierde zoon in opvolging van burggraaf Géraud de Limoges met Eve Maria Taillefer, dochter van Guillaume II de Angoulême.  De bruid was rijk en van zeer goede huize en bracht bij haar huwelijk een voor die tijd aanzienlijke bruidsschat mee.  Deze omvatte de uitgestrekte landerijen van de nederzetting  Rochechouart waarop een zeer kleine, primitieve versterking met enkele huizen  was gelegen. De pas gehuwde jonge edelman ging na zijn huwelijk de naam van zijn verkregen landgoed  voeren en noemde zich vanaf die tijd ,, signeur, en enkele jaren later ,,messire,, de Rochechouart,, 

                                                                      De inname van Jeruzalem

Het huwelijk bleef niet kinderloos en aldus startte Aimery een dynastie die tot in de 21e eeuw zou gaan voortduren.  De burggraven van Limoges en hun zonen waren echte ridders van het soort dat geen enkel gevaar schuwde.    De nazaten van Aimery I,  bestuurden hun gebied met harde hand en wisten, ondanks vele twisten met andere landheren hun bezit in stand te houden en zelfs te uit te breiden.  Een latere nazaat die ook Aimery heette nam samen met Godfried van Bouillon deel aan de eerste kruistocht en vocht   in de eerste linies van de kruisridders bij de verovering van Jeruzalem in het jaar 1099.  Zijn zoon Aimery V begeleidde koning Louis VII op diens mislukte missie tijdens de tweede kruistocht.

Zijn zoon Aimery VI volgde hem in het jaar 1170 op  en startte met  de bouw  van de eerste  stenen versterking  dat ten grondslag ligt aan het huidige majestueuze kasteel van Rochechouart.  Hij verkreeg na enige jaren de titel van ,,burggraaf,, welke titel  in de loop der jaren steeds werd overgedragen aan zijn opvolgers. Tijdens het bewind van Aimery VII ontstond een merkwaardig verhaal dat later als een soort van legende door de eeuwen heen is geslopen. Het verhaal luidde als volgt.

De legende van Alix en de Leeuw.

De heer van Rochechouart burggraaf Aimery VII was gehuwd met een zeer schone vrouw wiens schoonheid alom in de baronie werd geprezen.  Alix was niet allen een schone maar ook een vrolijke en intelligente vrouw, die wist wat haar plaats was aan het hof van haar echtgenoot. De intendant van het kasteel van Rochechouart had echter veel belangstelling voor haar gekregen en probeerde zo veel mogelijk in haar aanwezigheid te zijn gedurende de tijd dat haar echtgenoot op reis was of te paard zijn landerijen inspecteerde.  De jonge burggravin wees echter zijn avances resoluut af maar genoot wel van de aandacht die hij haar schonk. De verliefde intendant was echter niet te stoppen, waardoor zijn gedrag opviel bij het overige personeel van de burggraaf.

Een der taken van de intendant op het kasteel was om samen met zijn personeel de dieren te voederen die door de burggraaf werden gehouden. Zo ook een volwassen leeuw die Aimery op zijn terugtocht vanuit het midden oosten had mee gevoerd en die in een grote kerker onder het kasteel was opgesloten. Toen de burggraaf vernam van enkele van zijn personeelsleden, dat zijn vrouw ontrouw was geweest met de intendant ontstak hij in grote woede en sloot de arme Alix op in de kerker bij de leeuw. Enkele dagen later bemerkte hij een doodse stilte in de kerker, waarna hij besloot te kijken of er nog wat van zijn echtgenote was overgebleven.

Groot was zijn verbazing  toen hij de deur van de kerker opende en de leeuw zag slapen met de kop op de schoot van zijn echtgenote.  Het was niet langer nodig hem te overtuigen van de onschuld van zijn echtgenote en in plaats van Alix werd de intendant bij de leeuw opgesloten die de man na diens opsluiting in een dag verslond.     

Dit grappige verhaal is indertijd opgetekend door een monnik, Abbé Duléry, die het in het latijn aan het perkament toevertrouwde. Het document is altijd in het bezit van de familie de Rochechouart gebleven maar wel in de 18e eeuw gepubliceerd. 

Het handvest van de burggraaf.

Ongeveer aan het einde van de dertiende eeuw was Rochecouart al uitgegroeid tot een echte kleine stad die door een team van consuls werd bestuurd, echter geheel tegen de zin van de burggraaf die niet meer in alle bestuurlijke zaken werd betrokken. Aimery besloot daarop een bestuurlijk handvest samen te stellen dat eeuwen lang,  tot in 1789 voor de stad van kracht is gebleven.

Moeilijke tijden komen er aan.

Rochechouart kwam in problemen tijdens de 100 jarige oorlog met Engeland omdat de burggraven van de stad trouw bleven aan de koning van Frankrijk en ze zichzelf en de stad niet onder het blazoen van de Engelse Plantagenets wilden plaatsen.    De familie kreeg flinke klappen toen in de, door de Fransen verloren slag bij Crécy, hun baanderheer en twee van zijn zonen sneuvelden op het slagveld.  Na deze overwinning op de Fransen verwoestte de Engelse legeraanvoerder ,, Prins Henry of Lancaster,, vrijwel het  gehele gebied van de Charente en de Poitou. 

In de einde van de dertiende eeuw splitst de familie zich in twee takken. De ene tak gaat in rechte lijn verder als Rochechouart en de andere tak gaat zich noemen naar hun nieuwe vestigingplaats Mortemart. De namen zijn van de twee takken in verdere eeuwen te onderscheiden in Rochechouart en Rochechouart-Mortemart. 

                Blazoenen van Rochechouart

         Rochechouart                                                                                                              Rochechouart-Mortemart

De stad kon onder leiding van Jean de Rochechouart, een zoon van de toenmalige burggraaf die bij Crécy was gesneuveld, de Engelse belegering die in 1347 plaats vond slechts 12 dagen volhouden en moest uiteindelijk  met zijn mensen voor de overmacht van de Engelse benden capituleren.  In de bijltjesdag die hierop volgde werd de stad en delen van het  kasteel volledig geplunderd en kwamen meer dan 600 mensen in de streek door het geweld om het leven.  In 1362 valt Rochechouart samen met vele andere Franse nederzettingen alsmede het gehele gebied van het huidige Aquitaine onder Engels bestuur. 

Ondanks al deze oorlog perikelen zette de dynastie  zich voort met Louis, de zoon van burggraaf Jean, die het bloedbad op wonderbaarlijke wijze had overleefd. De nieuwe ( nog  titulaire ) burggraaf, weigerde zich onder Engels gezag te plaatsen en zich te onderwerpen aan de ,,Zwarte Prins,, de zeer wrede broer van de Engelse koning die het bestuur van het gebied,  namens zijn koning in handen had, en verantwoordelijk was voor de vele strooptochten in het Franse binnenland.  Louis  melde zich aan het Franse hof en stelde zich onder het bevel van de opperbevelhebber van de Fransen ,,Du Gueselin,, Op deze daad  volgden zware represailles voor het gebied en de stad, maar Louis wist met veel vertoon van macht en diplomatie, de stad en het kasteel voor verdere plunderingen te behouden.

                                                                       De slag bij Poitiers in 1356

De Franse koning was zeer onder de indruk van de militaire prestaties van de jonge Louis en verleende hem officieel de titel van kapitein van de Franse troepen. Louis weet samen met Du Gueselin in  1373  het gebied van de Poitou en delen van het Charente gebied weer op de Engelsen te veroveren.  De familie is door hun krachtige steun aan de Franse kroon hoog door gedrongen in de koninklijke hofkringen.  De toenmalige koning van Frankrijk ,,Jean de Valois,,  ( Jean Le Bon ) noemde Louis zelfs ,,mijn neef,,  

Drie opvolgende burggraven na Louis werden adviseurs van de opvolgende koningen en huwden met dames uit belangrijke dicht bij de troon van Frankrijk staande families.  Door deze huwelijkse verbintenissen werd het bezit van de burggraven aanzienlijk vergroot, ook met gebieden in andere delen van het land. 

De Rochechouarts blijven generaties lang trouw aan de Franse kroon en strijden tijdens de 100 jarige oorlog als legeraanvoerders van de Franse troepen bij de belangrijkste veldslagen van de veertiende eeuw, zoals  bij  Agincourt en als begeleiders van Jeanne d' Arc.   Onder leiding van burggraaf Foucaud, de latere gouverneur van La Rochelle, worden de Engelsen zware klappen toegediend die uiteindelijk het resultaat hadden dat de Engelse troepen  rond 1453 na de slag bij Castillon en de herovering van Bordeaux  het gebied voorgoed verlieten.

                                                                       De slag bij Castillon in 1453

De legende van de afgehakte hand.

François, messire de Pontville wilde graag de landerijen in Saint Laurent-sur-Gorre van Pierre Bermondet, markies van Cromières kopen, maar de markies weigerde meerdere malen een verkoop. Dit, tot ongenoegen van de heer de Pontville, die daarop besloot op audiëntie te gaan bij de burggraaf van Rochechouart teneinde steun te verkrijgen voor zijn, volgens hem, legitieme rechten tot aankoop van de door hem begeerde  landerijen.   De burggraaf was niet aanwezig toen hij zich bij de vesting van de burggraaf melde, maar hij werd wel te woord gestaan door de burggravin. Maar helaas, na lang wachten op de burggraaf die niet kwam opdraven,  keerde de teleurgestelde heer de Pontville terug naar zijn eigen kasteel. 

Het verhaal wil dat de burggravin later na zijn vertrek ook bezoek kreeg van de markies van Cromières die bekent stond om zijn welbespraaktheid, zijn elegante kleding en zijn prachtig verzorgde handen. Na dat enige tijd later de heer de Pontville zich weer opnieuw bij de burggravin meldde, deed deze de heer de Pontville verslag van het gesprek met de markies en beschreef tevens zeer uitgebreid  en met groot enthousiasme de elegantie, zijn kleding en de mooie handen van de markies. De heer de Pontville, een snel jaloers en primitief type mens, met een zeer impulsief karakter, zocht de markies gelijk met enige trawanten op en doodde hem na een woordenwisseling met een mes.  Vervolgens  sneed hij een hand van de markies af en bracht deze met enig enthousiasme naar de burggravin van Rochechouart.  Na de begroeting van deze hoge dame  zei hij met de woorden ‘Madame, hier heeft u het object van uw afgoderij’ en bood hij de hand aan de burggravin aan. 

Het Franse parlement dat kennis kreeg van deze barbaarse daad veroordeelde later de heer de Pontville en al zijn trawanten tot de dood. Ze werden in het openbaar terecht gesteld. Al zijn bezittingen vervielen aan de kroon.

Aan het hof van Lodewijk de veertiende.

De dynastie had zich in de voorgaande eeuwen met vallen en opstaan in twee takken verder voorgezet met bestuurders, adviseurs en legeraanvoerders van de verschillende vorsten die Frankrijk in opvolgende eeuwen zouden regeren.  Vele mannelijke nazaten van de 15e eeuwse burggraaf Foucaud hadden zich in de strijd voor Frankrijk en voor de koning van Frankrijk op  de vele slagvelden onderscheiden.

 Gabriël de Rochechouart-Mortemart was een jeugdvriend  van koning Lodewijk de Veertiende.  Hij was de eerste kamerheer van de koning en tevens een van zijn ridderlijke adviseurs. De koning beschouwde hem als een echte vriend en verleende hem in 1663 de titel van hertog van Mortemart en prins van Tonnay-Charente. Tevens werd hij een z.g.n. ,,Pair,, van Frankrijk. Verschillende van zijn kinderen werden op hoge posten in het Frankrijk van de zeventiende eeuw geplaatst waar ze roem en betrokkenheid tot de kroon vergaarden. Van alle toen levende Rochechouarts was er echter een die wereldbekendheid zou krijgen als ,,maîtresse,,  van de zonnekoning.     

                                                   Françoise Athénaïs de Rochechouart-Mortemart

Françoise huwde met de rijke, maar weinig aantrekkelijke markies de Montespan, maar werd door haar schoonheid en haar uitstraling al snel de favoriete van koning Lodewijk de veertiende.  De markies onderging zijn lot gedwee, omdat je een koning nu eenmaal niet tegenspreekt. Voor Lodewijk de Veertiende was het belangrijk zijn eigen dynastie voort te zetten, waardoor de kinderen uit de relatie met ,,Madame de Montespan,, ook allemaal door de koning als zijn eigen kinderen zijn erkent. 

Françoise de Rochechouart was een merkwaardige vrouw. Er stapelden zich gedurende de jaren dat ze als minnares van de koning aan het hof was, vele intriges op die haar positie aan het hof uiteindelijk zouden ondermijnen. Ze is ook de geschiedenis in gegaan als de vrouw die de zogenaamde ,,zwarte missen,, op haar kasteel organiseerde.  Een soort van satanisme waarvoor ze later ook werd beschuldigd maar wat door de koning van tafel werd geveegd.    Ze kregen samen zeven kinderen.   

                                                                    Koning Lodewijk de veertiende 

De dynastie in latere tijden.

Vele nazaten van de illustere Rochechouarts van de zeventiende eeuw hebben in de opvolgende eeuwen belangrijke posten in het Franse bestuurlijke apparaat bezet. Er waren enkele vreemde uitstappen zoals de emigratie van Louis-Victor-Léon de Rochechouart naar het Rusland van de Tsaren.  Hij vocht tegen Napoleon in het leger van de Tsaar tijdens de slag bij de Berezina in Rusland. 

                                                                   Louis-Victor de Rochechouart

Een bekende telg uit de familie de Rochechouart in de negentiende eeuw was Anne de Rochechouart-Mortemart, hertogin van Uzès. Anne was bedeeld met een hoge intelligentie en was een belangrijk schrijfster in haar tijd. Ze schreef meer dan dertig romans en was ook een voorstander van nieuwe economische ontwikkelingen in het Frankrijk van de negentiende eeuw.   Ze was de eerste vrouw in Frankrijk die in het bezit kwam van een rijbewijs.  Ze overleed in 1933 

In 1980 vierden de nazaten met elkaar het feit dat de dynastie  toen 1000 jaar bestond.   

                                                    Het kasteel van Rochechouart anno 2012

De plaatsen Rochechouart en Mortemart vandaag de dag. 

Tegenwoordig in het jaar 2012 is de stad Rochechouart  het voorbeeld van een fraai gelegen rustig provincie stadje gelegen op een afstand van zo'n zestig kilometer van Angoulème en zo'n  35 kilometer van Limoges. De stad ligt op een heuvel tussen het groen van vele bossen in een welvarend deel van het departement Haute Vienne. Het schitterende, grote kasteel domineert de omgeving. Het kasteel dat al geruime tijd eigendom van de commune is, herbergde eerst het gemeentehuis, maar is na een interne verbouwing thans ingericht als museum voor schone kunsten. 

Rond het kasteel is een fraaie wandel galerij omzoomd met hoge oude platanen waar men van een prachtig uitzicht kan genieten op de beneden onder aan de heuvel liggende plan d'eau en de onder aan de heuvel liggende landerijen en bossen.

Mortemart is een heel fraai gelegen authentiek dorpje met verschillende fraaie oude huizen en boerderijen. Het doet bij het aanrijden heel romantisch aan. Vooral de fraaie, voor de kasteel resten gelegen ,,cour,,   met in de zomer terrasjes, brengt de bezoekers gelijk in een ontspannende stemming.  Jammer is wel dat van het eens zo grote en fraaie kasteel van de Hertogen van Rochechouart-Mortemart slechts enkele geconsolideerde ruïne resten zijn over gebleven. Enkele gebouwen van de voorburcht zijn net als een toren weer opgebouwd en in ere herstelt, maar de donjon en de aangebouwde vleugels bieden de bezoeker slechts muur fragmenten.

                                           Overblijfselen van het kasteel van Mortemart.

Mortemart is wel gewoon een heel fraai dorpje en staat niet voor niets op de lijst van de honderd mooiste dorpen van Frankrijk.    Al met al heeft dit artikel misschien de nieuwsgierigheid van de lezer opgewekt om eens een bezoek te brengen aan de fraaie, met een rijke historie bedeelde zuidwestelijke deel van Frankrijk.         

De  takken van de stamboom van de Rochechouarts  groeien anno 2012 nog steeds verder door. Beide takken hebben weer nieuwe loten gekregen zodat het einde van deze oude dynastie nog lang niet in zicht is. 

eveneens van deze schrijver;

http://www.xead.nl/het-beroemdste-kasteel-van-de-franse-charente.

http://www.xead.nl/kasteel-van-roquetaillade-een-plaatje-van-middeleeuwse-architectuur.

http://www.xead.nl/het-kasteel-van-pierrefonds-de-parel-van-noord-frankrijk.

© Alleen-16

2012               

Reageren?