In 2010 verscheen het boek: 'In gesprek met mijzelf, Nelson Mandela'. Het bevat teksten van hem, gespreksfragmenten, brieven, aantekeningen in agenda's. Wel netjes chronoligsch geordend. Het biedt een goed inzicht in wat er in iemand om kan gaan, wanneer hij zich consequent voor een zaak inzet.

Algerije

Vóór hij op Robbeneiland gevangen werd gezet, maakte Mandela de nodige omzwervingen. Interessant is te lezen, hoe hij de ervaringen van de Algerijnse bevrijdingsstrijd tegen de Fransen opsnoof. Het gaat dan vooral over de recrutering van verzetsstrijders en het zorgvuldig bewaken van de relatie tussen deze strijders en de achterban. Dat zou hem later nog van pas komen.

In gevangenschap

Achteraf bezien is te lezen, hoe Mandela zijn lange periode van gevangenschap heeft benut om zich te bezinnen op de manier, waarop de overgang van het apartheidsregime naar een democratie gestalte kon geven. Nergens geeft hij toe aan de agressie, die de barbaarsheid van dit regime bij de slachtoffers ervan op zou kunnen roepen. Het ging hem om het behoud van de eigen waardigheid. Elke gelegenheid wordt benut om protest aan te tekenen tegen onterechte bejegeningen. Als zijn zelf geschreven brieven niet aankwamen of als brieven bij hem niet aankwamen. Als hem werd geweigerd de begrafenis van zijn moeder of zijn overleden zoon bij te wonen.

De strategie

Mandela hanteerde een strategie van overtuiging en leefde zich in in de motieven van de tegenstander. Tegenover gevangenisbewaarders refereerde hij aan de strijd van de boeren tegen de Engelsen om hen de legitimiteit van zijn strijd te doen begrijpen. Anders dan autobiografieën van de meeste bekende politici geen gelijkhebberige toon. Nee, waar leiderschap nodigt uit tot tegenspraak, is een zaak van geven en nemen. Mensen overhalen tot jouw standpunt en je eigen standpunt inleveren, wanneer dat niet haalbaar blijkt te zijn.

Geen heilige

Hij hanteerde het adagium, dat een heilige een zondaar is, die het blijft proberen. Dat neemt niet weg, dat hij zich zeer wel bewust was van de rol, die hij in de geschiedenis van Zuid-Afrika had te spelen. Winnie was daarbij kennelijk een sta-in-de-weg. In dit boek kunnen we dat niet lezen, omdat hij elke vraag over zijn scheiding van haar onbeantwoord laat. Mede door de internationale druk was er voor het apartheidsregime geen andere keuze dan met Mandela, in de gevangenis al, onderhandelingen aan te knopen. Het werd ook duidelijk, dat hij de aangewezen man was om de eerste zwarte president van Zuid-Afrika te worden. Slechts voor één periode, dat was van begin af aan de nadrukkelijke voorwaarde. Het blijft gissen of zijn kwakkelende gezondheid of zijn beperkingen inzake staatsmanschap daaraan ten grondslag lagen.

Reageren?