In Nederland zijn in 20 jaar tijd vele rotondes aangelegd. Het middeneiland blijkt een mooie plek om een kunstwerk neer te zetten… Het wordt steeds mooier!

Kunstenaars grijpen de ruimte.

De rotonde is inmiddels een bekende kruispuntvorm. Er zijn rotondes met één rijstrook, de enkelstrooksrotonde; met twee stroken, de tweestrooksrotonde; met spiraalvorm zoals de turborotonde of een rotonde met verkeerslichten. Ze zijn er in vele soorten en maten. Ze hebben één ding gemeen: allemaal zijn ze (enigszins) rond en hebben allemaal een eiland in het midden.
Van oorsprong bleef dit middeneiland leeg of met plantjes vol gezet. Inmiddels is dat niet meer het geval: het middeneiland is het speelterrein van kunstenaars geworden.
Tot overmaat van ramp? Om de automobilist af te leiden? Om kunst dichter bij de mens te brengen? Om het geld over de balk te gooien? Of misschien om ons land wat op te fleuren?

Mooi of lelijk?? Smaken verschillen !

Alhoewel “Bureau Geen Kunst” pleit voor respect voor de leegte en grote terughoudendheid bij nieuwe kunstwerken in de openbare ruimte wordt er steeds meer neergepoot. Normaal zit een kunstenaar in een atelier, galerie of museum en maakt kunst voor zichzelf, het museum of de klant die er voor betaalt. Maar kunst neerzetten in de openbare ruimte is toch anders, daar wordt de nietsvermoedende toevallige passant ineens toeschouwer, soms tegen wil en dank. Gelukkig stelt dat eisen aan kunstenaar en het kunstwerk. Uiteraard proberen de kunstenaars hun werk af te stemmen op de locatie en de omgeving. Maar, lukt dat altijd even goed??

Rotondes vormen de laatste jaren het toneel van de kunstenaar. Dirk Sijmons, de nationale landschapsarchitect, noemde in 2009 kunst op de rotonde 'het meest naargeestige schijnterritorium voor de beeldende kunst'. Dat is natuurlijk alleen waar als de kunstenaar zijn oogkleppen ophoudt en gewoon zijn gang gaat en het middeneiland van de rotonde beschouwt als een toevallige plek om zijn kunstwerk neer te zetten. Zelfs als de kwaliteit van zijn kunst zeer hoge kwaliteit heeft, dan nog maken de verkeersstromen rondom het werk vaak belachelijk. Andersom degradeert het kunstwerk de rotonde tot een afwerkplek voor kunst.

Oudenrijn in nieuwe zakken

Het knooppunt Oudenrijn bij Utrecht werd in de jaren na de Tweede Wereldoorlog een steeds drukker kruispunt tussen A2 en A12. Het werd omgebouwd tot simpele én eerste rotonde in Nederland. De vraag ‘wat te doen met de binnenruimte’ werd eenvoudig opgelost: dat bleek een mooie plek voor een benzinestation. Wat toen een goed idee leek: op de rotonde aan de verkeerde kant van de weg af, dan even tanken en naar het toilet en weer links invoegen om je reis te vervolgen; dat is nu volstrekt ondenkbaar. De snelheden zijn hoog en de verkeersveiligheid in het geding! Maar wat bedachten ze toen een mooie invulling van de rotonde! Later kwamen de benzinestations aan de buitenkant van Oudenrijn (foto onder).

Tegenwoordig bouwen we een ronddraaiend huis op het middeneiland… het draaiende huis op Hasseltrotonde in Tilburg (foto onder). Er is een vrijstaand rijtjeshuis met voor- en achtertuin gebouwd en het geheel staat op een stalen ring. Het huis draait over de rotonde met de richting van het verkeer mee en maakt in 20 uur 1 ronde. De weggebruiker ziet dus dagelijks vanuit een andere hoek het huis: het verplaatst zich geleidelijk. Weggegooid geld of mogen we het daarover niet hebben?

Tegenwoordig kan je geen dorp of stadswijk meer binnenrijden zonder een rondje te moeten draaien met op het middeneiland een “kunstwerk”. Kunst op rotondes: voor de een geldt het als een aangename verfraaiing van de entree, voor de ander wordt het zo langzamerhand een doorn in het oog. Is er mooie en lelijke kunst op het middeneiland?

Ja, er is mooie én lelijke kunst

Er zijn een aantal websites, zoals deze waarop voorbeelden van rotondekunst zijn samengebracht. Rotondekunst in binnen en buitenland. Een bekend voorbeeld is natuurlijk de Arc de Triomph in Parijs. Een mooi staaltje van opvulling van het middeneiland… of is de rotonde er later omheen gebouwd…?

Maar ja, dat krijgt dan met een veel minder hoogstaande boog te maken (Spanje). Beetje jammer:

De middenberm van een rotonde wordt vaak gezien als een opvallende, prominente plek, maar ook als nutteloze restplek. Bij veel gemeentes bestaat de behoefte om deze restplek te verfraaien met aantrekkelijke beplantingen, waterpartijen of kunst. De plek moet worden ‘ge-upgrade’. In deze bundel zult u zien dat er een enorme verscheidenheid aan rotondeverfraaiingen in Nederland bestaat.
Ooit stond de vormgeving van de Nederlandse buitenruimte bekend om haar uniformiteit en eenvoud: de rode brievenbus, de groene telefooncel, de blauwe ANWB wegwijzers.

In veel gevallen wordt het middeneiland van een rotonde benaderd als een sokkel waarop een sculptuur geplaatst wordt, een autonoom beeld wat alleen over zichzelf gaat. De rotonde is vaak een antiplek voor kunstenaars om een publieke kunstingreep te doen. Bij de vormgeving van de meeste middenbermen zie ik geen enkele relatie met de omgeving of met een context. ‘Waarom deze inrichting op deze plek?’

Enkele voorbeelden

OK, genoeg over mooi of lelijk. We gaan verder met mooi.
Hieronder wat enkele voorbeelden van kunst op het middeneiland van rotondes. Het is een greep uit wat in Nederland en een enkel buitenland zoal gemaakt is. Beoordeel zelf maar of het mooie of lelijke rotondekunst is...

Hofplein, Rotterdam	Hofplein, Roterdam van boven
De draak, 's-Hertogenbosch	Auto's rijden rond en rond, Enschede
Halderberge	Keizer Karelplein, Nijmegen
Heythuysen	Stokwijkersluis, Gouda
Brakel (NB) Fietsen omdat hier de ronde van Vlaanderen langs komt...	De Bromtol, Oosterhout (NB)
Enschede	Capelle aan den IJssel
Bonville en cluser, Frankrijk	Sydney, Australië

De mooiste van allemaal: een zwaardvis op Borneo, Indonesië

 

Uiteraard zijn er nog veel en veel meer voorbeelden.
Ze zijn onder andere verzameld op deze site en deze of deze. Vermaak je zelf!

 

Zeer bijzonder: rotonde voor schepen

Dan is er natuurlijk nog een heel bijzondere: de rotonde voor de scheepvaart (Waalkade, Nijmegen). Alleen geen kunst op het middeneiland. Dat hebben die schepen niet nodig :-)

 

Colofon

Geplaatst: 8 oktober 2011
Tags: rotonde, kunst, middeneiland, mooi lelijk, fontein, arc de triomph
© Dit artikel mag niet overgenomen worden zonder voorafgaande toestemming van auteur.

Wil je ook over interessante onderwerpen schrijven?
Meld je hier gratis aan.

 

Reageren?

Registreer of log in om te reageren op een artikel.