In een mensenleven ben je met twintig jaar zo'n beetje volwassen en als je de honderd haalt, ben je geheel versleten. Met gebergten gaat het een stuk langzamer. Gedurende tientallen miljoenen jaren ontstaat een gebergte en na honderd miljoen jaar is een gebergte versleten. Als je de miljoenen wegdenkt gaat het ongeveer even snel!

Jonge en oude gebergten

Bergtoppen brokkelen af door verwering en erosie, en laagland ontstaat laagje voor laagje. Dit gaat allemaal heel erg langzaam. Zo langzaam, dat er gedurende een mensenleven nauwelijks veranderingen te zien zijn. Pas na tienduizenden jaren, of soms zelfs na honderdduizenden of miljoenen jaren, zie je echt de gevolgen van verwering en erosie. Uiteindelijk slijt een gebergte af tot een vlakte. De Alpen zijn een voorbeeld van een hooggebergte, De enorme bergen met hun enorme scherpe toppen en de diepe dalen geven aan dat het gebergte nog volop aan de gang is. Het zal nog vele miljoenen jaren duren voordat de Alpen zijn versleten. Maar bij de Ardennen in België is dat anders. Ooit vormden de Ardennen ook een hooggebergte, maar het grootste deel van dit gebergte is weggesleten. Dat zie je aan de hoogte van de Ardennen. Het hoogste punt ligt nog geen zevenhonderd meter. Maar nog veel duidelijker zie je het aan de toppen. Er zijn namelijk helemaal geen toppen meer. Die zijn allemaal afgesleten. Omdat daar heel veel tijd voor nodig is geweest, gaan we ervan uit dat de Ardennen als gebergte veel ouder zijn dan de Alpen. Daarom noemen we de Alpen een jong gebergte, dat 'pas' tientallen miljoenen jaren bestaat. De Ardennen noemen we een oud gebergte, dat al driehonderd miljoen jaar oud is. Hier de foto's van de Alpen en de Ardennen.

Zeebodem of berg?

Maar als oude gebergten verslijten, hoe ontstaan dan weer nieuwe gebergten? In het verhaal van Roos heb je al gelezen dat in gebergten gesteentelagen voorkomen waarin fossielen zitten van schelpen, die in zee hebben geleefd. Maar hoe komen deze lagen met fossielen die op een zeebodem zijn gevormd, hoog in het gebergte terecht? Dat de zeebodem een berg wordt, heeft vooral te maken met het bewegen en botsen van de aardkorstplaten, zoals je in deel 1 bij natuurrampen hebt geleerd. Op plaatsen waar platen tegen elkaar botsen, komen de sedimentgesteenten in de verdrukking en worden ze omhooggedrukt. Natuurlijk gaat dit ook weer heel langzaam en zijn er miljoenen jaren voor nodig.

De Alpen als voorbeeld

Op de kaart van Europa zie je dat Italië in het noorden vastzit aan Europa. En juist op die plaats liggen de Alpen. Je moet je nu voorstellen dat Italië ongeveer 50 miljoen jaar geleden niet aan Europa zat, maar aan Afrika. Tussen Italië en de rest van Europa lag een enorme zee en de Alpen bestonden nog niet. De rivieren die uitkwamen in deze zee, voerden sediment aan. Hierdoorwerden lagen zand en klei op de bodem gevormd. Omdat dit tientallen miljoenen jaren doorging, werden de lagen sediment steeds dikker en veranderde een groot deel ervan in sedimentgesteente. Omdat de aardkorstplaat van Afrika ook toen al in noordelijke richting bewoog, werd Italië in de richting van Europa geduwd. Hierdoor werd de zee steeds smaller. De bodem van de zee kwam in de verdrukking. De lagen sedimentgesteente op de bodem werden samengeperst, verbogen en kilometers omhoog geduwd, tot ver boven zeeniveau. Denk maar aan een tafelkleed waar je van twee kanten ze tegen elkaar duwt. Dan ontstaan er plooien, en zo zijn de Alpen ontstaan.

Stollingsgesteente

In gebergten komen niet alleen sedimentgesteente voor die uit lagen bestaan. Door enorme krachten zijn er in de Alpen ook plaatsen waar vloeibaar materiaal uit de aardmantel het gesteente omhoog heeft geduwd. Dit vloeibare materiaal, dat onder de grond is gestold, heet magma. Het stollingsgesteente dat hierbij ontstaat, is onregelmatig gevlekt. We noemen het graniet. Door erosie van het gesteente erboven komt het graniet aan de oppervlakte te liggen.

Reageren?

Registreer of log in om te reageren op een artikel.