Nadat in 2011 de boetes al waren verhoogd, wil het kabinet er in 2012 nog eens een stapje bovenop doen. Geen voorrang verlenen op een zebrapad gaat straks 340 euro kosten. Is minister Opstelten helemaal losgeslagen?

Is het nog verder verhogen van verkeersboetes symboolpolitiek, of heeft het toch zin?

Hufterig gedrag in het verkeer is nog altijd aan de orde van de dag. Bijna iedereen die wel eens de auto pakt herkent het wel: mensen die gaan bumperkleven, je rechts inhalen of veel te hard rijden. De politiek probeert dat natuurlijk te bestrijden. Maar, belangrijker nog: de politiek probeert u te laten denken dat zij het hard bestrijdt. Het meest duidelijke signaal dat zij afgaf in tijden is de recent aangekondigde boeteverhoging. Eind november 2011 maakte minister Opstelten van Veiligheid en Justitie bekend dat de nu toch al hoge verkeersboetes in 2012 verder gaan stijgen, nadat ze in 2011 al met ruim 15% waren opgehoogd. Het mag u duidelijk zijn: hij vindt ook dat deze mensen hard moeten worden aangepakt! Echter: blaffende honden bijten niet. Dat geldt ook hier. Of door rood rijden nu 180 of 220 euro kost maakt heus niet uit: ieder weldenkend mens vindt beide bedragen het niet waard voor die paar secondes tijdwinst. Het lijkt, met andere woorden, pure symboolpolitiek: veel geschreeuw, weinig resultaat. Maar is dat echt wel zo, of heeft het toch zin?

Wat zijn de boetes nu en straks?

Zodat u weet waar we over praten eerst even een lijstje met enkele van de meest frappante verkeersboetes:
 
 
 

 

 

 

Gevolgen voor de verkeersveiligheid: plegen mensen bewust overtredingen met een lage boete in hun achterhoofd?

De premisse die de politiek hierin lijkt te maken is de volgende: mensen plegen dit soort overtredingen bewust. Er staat letterlijk op rijksoverheid.nl: bij “het boetetarief” is “in het bijzonder gekeken naar overtredingen waarbij sprake is van opzet.” Mensen gaan expres in de bebouwde kom 10 kilometer te hard rijden omdat de tijdwinst de 97 euro boete die ze kunnen krijgen wel compenseert? Ze rijden bewust door rood omdat 220 euro boete wel opweegt tegen de paar secondes die ze winnen? Of, helemaal raar: ze gaan bumperkleven, waarmee je geheel niets wint behalve eventueel agressie afreageren op degene die voor je rijdt, omdat de honderden euro’s boete (geen vast bedrag) daartegen wegvallen? Nee, natuurlijk niet! De meeste overtredingen, en juist degene die het meest hufterig zijn, worden gepleegd in een emotionele opwelling, zoals woede. En wat gebeurt er als je emoties het overnemen? Precies: dan denk je niet meer goed na. Het is dus onzin te denken dat je hufterig gedrag kunt aanpakken met hogere boetes. Het enige dat je ermee bereikt is dat je achteraf kunt zeggen: lekker pûh, die hufter moet 220 euro betalen! En als dat geen symboolpolitiek is, dan weet ik het ook niet meer.

Maar goed, stel nu dat er mensen zijn die wel bewust de hoogte van de boete laten meewegen in hun beslissing als ze op het punt staan een overtreding te plegen. Typische overtredingen die je niet begaat in een vlaag van woede of andere emoties zijn bijvoorbeeld: geen gordel dragen, parkeren op een gehandicaptenparkeerplaats of rijden met een lekke uitlaat. Zouden er mensen zijn die expres met een lekke uitlaat doorrijden met de kans op 240 euro boete, omdat ze garagekosten willen uitsparen? Onwaarschijnlijk, vooral omdat je als je wordt bekeurd van de politie natuurlijk alsnog per direct langs de garage zult moeten gaan. Bestaan er mensen die onterecht parkeren op een gehandicaptenparkeerplaats omdat ze er 340 euro voor overhebben om een paar meter minder te hoeven lopen? Of stelt u zich voor: iemand die 120 euro boete vindt opwegen tegen het niet hoeven dragen van een gordel (en een geheel onnodig mogelijk overlijden of zware verwonding bij een aanrijding)? Dat soort mensen bestaat dus niet. Wel zullen er mensen bestaan die gewoon vergeten de gordel om te doen. Daar helpt geen enkele boete tegen. En, belangrijker nog, er zijn natuurlijk mensen die denken dat ze toch geen boete zullen krijgen. Daar kom ik later op terug. Maar ook daar is de hoogte van de boete dus irrelevant.

Averechtse effecten: superhard gaan remmen zodra het licht op oranje springt uit vrees voor 240 euro boete

Zelfs als mensen zich bewust zijn van de hoogte van de boete als ze op het punt staan een overtreding te begaan, zijn de nadelige effecten van dit plan aanzienlijk. Het fenomeen kop-staartbotsing komt vaak voor als mensen onverwacht stevig remmen. De achterligger reageert dan te laat, en botst op zijn voorganger. Bij alle mensen die geen road rage hebben en die niet net zo rijk als Bill Gates zijn zal dit vaker gaan voorkomen. Ziet u een stoplicht op oranje gaan en herinnert u zich op dat moment dat het u 220 euro kost zodra deze op rood gaat? Dan remt u natuurlijk keihard, met mogelijk een botsing tot gevolg. Hetzelfde gebeurt als u een voetganger aanstalten ziet maken om een zebrapad over te steken. 340 euro boete? Remmen! En dan vervolgens moet u uw auto uitdeuken. Als de hypothetische hyperrationele mensen die Opstelten ziet bestaan, zal de meerderheid van hen hooguit voor meer verkeersonveiligheid zorgen.

Zelfs met te hard rijden is dit het geval. Als je zelfs met maar 5 kilometer te hard rijden 50 euro boete krijgt, zoals in de nieuwe wet staat, gaat iedereen zich gedragen alsof-ie net zijn rijexamen heeft gehaald. Obsessief kijk je op je snelheidsmeter, ondertussen geen acht slaande op loslopende honden en spelende kinderen. Levensgevaarlijk. Of je gaat minder dan de maximumsnelheid rijden. Nu vind ik de verhoging naar 130 kilometer per uur op de snelweg al onzinnig, maar als je als politiek zelfs de zeer minimale snelheidswinst teniet doet doordat niemand meer 130 durft te rijden uit angst voor boetes moet je je zo langzamerhand echt gaan afvragen wat ze in Den Haag de hele dag doen.

Wat vinden andere partijen van boeteverhogingen?

Niet alleen de politieke oppositie is tegen. Zelfs degenen die de boetes ook echt moeten gaan innen vinden verdere verhogingen geen goed plan. Al bij de vorige verhoging, in januari 2011, stelde de politievakbond ANPV  dat agenten het ermee oneens waren. Allereerst vonden ze de boetes niet proportioneel. Daar hebben ze wel een punt: hoe moet je als agent uitleggen dat de boete voor door rood rijden meer dan vier keer zo hoog is als de boete voor winkeldiefstal? Bovendien heeft de ivoren toren in Den Haag gemakkelijk praten. Maar als je als agent op straat dan opeens echt een verkeershufter op de bon slingert, is de kans wel heel groot dat je met buitensporige agressie te maken krijgt. Daar merkt Opstelten niets van, maar de agent die met een gebroken kaak in het ziekenhuis ligt des te meer. Het werkt zelfs averechts, aldus Walter Welting, de voorzitter van de ANPV: “Je ziet nu al dat collega’s de hoogte van de boetes als argument gebruiken om minder boetes uit te schrijven. En in januari, als de boetes fors omhoog gaan, zullen zij nog minder gaan schrijven.”

Ook de ANWB is tegen. Volgens de bond zijn verhogingen vooral bedoeld om tekorten in de staatskas bij te vullen. Als dat zo is haalt Opstelten dingen wel op een heel zorgelijke wijze door elkaar. Straffen is goed, maar als boetes disproportioneel hoog zijn wordt dat doel niet langer gediend. Daarnaast wordt zelfs dat effect niet gesorteerd  als agenten inderdaad minder bonnen gaan uitschrijven. En bovendien zijn boetes helemaal niet bedoeld om inkomsten te genereren – daar hebben we belasting voor. Gaan we dan straks moordenaars naast levenslange gevangenisstraf ook nog een enorme boete geven, niet om hen extra te straffen, maar om het geld vervolgens bijvoorbeeld aan Griekenland uit te kunnen keren of de ministerssalarissen van te kunnen betalen?

Tot slot is ook de wetenschap tegen. Professor Karel Brookhuis van de Rijksuniversiteit Groningen en de Technische Universiteit Delft verklaarde bij de verhoging van vorig jaar al dat “de maatregel een heleboel irritatie en ergernis bij mensen opwekt. Iedereen weet dat hiermee de staatskas wordt gespekt.” Bovendien concludeert het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC)  in een rapport over de vorige verhoging van begin 2011 dat “deskundigen en Nederlandse overtreders aangeven dat een verhoging van de pakkans effectiever is dan een verhoging van de boetes.” En even later zelfs: “Er zijn andere studies, waaronder Nederlandse, die concluderen dat een verhoging van de boetes geen verandering van het gedrag laat zien en dus niet leidt tot een vergroting van de verkeersveiligheid.” Met andere woorden: verdere verhoging heeft geen enkele zin.

Hoe moet de verkeersveiligheid dan wel omhoog?

Het is natuurlijk altijd gemakkelijker om kritiek te hebben dan om zelf met een andere oplossing te komen. Daarom zal ik u ook een alternatief op boeteverhogingen bieden: een hogere pakkans bij verkeersovertredingen. Of althans, de perceptie dat de pakkans hoger is. Als mensen denken dat het heel waarschijnlijk is dat ze beboet worden, zullen ze minder snel overtredingen plegen. Dat hoeft dan niet eens echt zo te zijn.

Stelt u zich eens een wereld voor waarin de kans 0% is dat u een boete krijgt als u een overtreding pleegt. Even los van de toegenomen kans op ongelukken (en 90% van de bestuurders ziet zichzelf toch als bovengemiddeld vaardig, tonen onderzoeken keer op keer aan), en dat het niet ‘netjes’ is, is er dan dus bijna geen enkele reden die overtreding niet te plegen. Dus begaat iedereen om de haverklap overtredingen.

Stelt u zich vervolgens een wereld voor waarin de pakkans 100% is. Bij iedere overtreding krijgt u direct een boete. Zelfs als boetes dan maar 5 euro zouden zijn is dat genoeg om ervoor te zorgen dat niemand meer te hard of door rood rijdt.

Nu is een dergelijke wereld natuurlijk niet mogelijk. (Noch wenselijk.) Maar het mag duidelijk zijn dat zomaar uit het wilde weg boetebedragen ophogen geen effect heeft, en de pakkans vergroten in potentie wel. Er zijn weliswaar meer agenten voor nodig, maar daartegenover staat dat er vorig jaar in het verkeer 640 doden en vele malen meer gewonden vielen. Als we dat nog verder kunnen terugdringen weegt dat toch zeker wel op tegen het extra geld dat ermee gemoeid is?

Conclusie

Het verder verhogen van verkeersboetes is inderdaad symboolpolitiek. Grote woorden, maar als puntje bij paaltje komt heeft het geen enkel of zelfs averechts effect. De verkeersveiligheid is er niet mee gediend, agenten zijn er niet van gediend, en de automobilist die per ongeluk even vergeet op zijn snelheidswijzer te kijken heeft het niet verdiend. Verhoog de pakkans, niet de boetes!

Wat vindt u? Is het een goed idee om de boetes te verhogen? Laat hier uw reactie achter!

Reageren?

Registreer of log in om te reageren op een artikel.