Israel is het meest westerse land in het Midden-Oosten. Met haar eigen V&D, MacDonalds, scheiding van kerk en staat, Pro-Amerika sentimenten en vrijheid van meningsuiting is dit land met een democratie als staatsvorm zonder twijfel westers te noemen. Hoe snel pas ik me aan in een land in het Midden-Oosten?

Inburgeren in Israel; spoedcursus voor beginners

Sinds drie jaar woon ik in het Midden-Oosten. In Israël hoef ik niet gesluierd over straat, kan vaak in het engels converseren, zie veel Europese en Amerikaanse producten in de winkels en behalve de obstakels die het hebreeuwse alfabet met zich meebrengt, voel ik me toch vanaf mijn eerste dag thuis in Israël. Buitenlanders die zich in Nederland vestigen zijn wat mij betreft van harte welkom, zolang ze zich proberen een beetje aan te passen aan de Nederlandse cultuur. Aangezien ikzelf een buitenlander ben in Israël, probeer ik me op mijn beurt zo goed mogelijk op de hoogte te brengen van de gebruiken van dit land. Hierbij een kleine bloemlezing van mijn ervaringen tijdens het inburgeringsproces.

 

Vooropgesteld: alles in Israël is Belangrijk of Symbolisch en wordt bijgestaan door een verhaal van een rabbijn, legende of waargebeurd historisch verhaal. Ó wee degene, die een grapje durft te maken over een feestdag of blijk geeft van onwetendheid omtrent de betekenis van een bepaalde dag of gewoonte. Passages uit de Thora (het joodse heilige geschrift) vliegen je om de oren en het komende uur en vijftien minuten kun je al je plannen afzeggen. Volgende keer toch beter een opmerking over het weer plaatsen in plaats van over een profeet. Alhoewel orthodoxe Joden zich streng houden aan bepaalde regels, interpreteren de meeste Joden de Thora wat losser. Een kijkje in de keuken van de Joodse cultuur is op zijn minst oninteressant te noemen en daarom volgen hier een vijftal basale ervaringen met zowel het jodendom als met het dagelijks leven in Israel.

1) De Shabbat

 

De shabbat begint op vrijdagavond met zonsondergang en eindigt ongeveer 25 uur later, op zaterdagavond, wanneer het volledig donker is. Shabbat is bedoeld als rustdag. Men moet zich onthouden van arbeid. Dit houdt in dat het dagelijkse leven op vrijdag zo rond 14:00 uur stil komt te liggen. Wie, net als ik, in een kibbutz woont en denkt uit te kunnen slapen op de eerste dag van het weekend, wordt al snel ruw wakkergeschud uit deze dagdroom. Net dat uurtje meer slapen wordt bestraft met het missen van die ene bus op vrijdagochtend met als gevolg ook het missen van de enige kans van de week om bankzaken te regelen en boodschappen te doen (om nog maar te zwijgen over een lekker kopje koffie op het terras). Het spreekt voor zich dat het op vrijdag een drukte van jewelste is in de stad. Iedereen heeft haast en overal zijn lange rijen. Vermoeid na de werkweek en de drukke vrijdagochtend kom ik 's middags weer thuis en knal om acht uur 's avonds in slaap op de bank. Shabbat is een verplichte rustdag en nu snap ik waarom; je hebt minimaal tot het einde ervan nodig om bij te komen van dit stressvolle begin van het weekend. Me onthouden van arbeid? Ik ben totaal uitgeput en wil er niet eens over nadenken.

Volgens de Thora mag er tijdens de shabat geen vuur ontstoken worden. Heden ten dage betekent dit dat de volgende activiteiten volgens de joodse wet op shabat verboden zijn:

• een lichtknopje gebruiken om het licht aan of uit te doen. Dit kan met vooraf ingestelde tijdklokken. (Tjonge, dit vergt nogal wat technisch inzicht. Ik zet vijf waxinelichtjes op tafel);
• een auto gebruiken (Heb ik niet, één punt voor mij);
• vuur aansteken of voedsel koken op een brandend vuur (Mooi, dat geeft de afhaalprinses in mij een extra reden om niet zelf te koken);
• schrijven (Wanneer moeten die XEAD-artikelen dan af?);
• geld of waardepapieren aanraken (Laatste keer dat ik cash had, was nog voordat ik begon met studeren);
• artikelen, met uitzondering van kleding (Ik schrok al), buitenshuis dragen op welke manier dan ook, mits er sprake is van een omheining.
• muziekinstrumenten bespelen (Hoe word ik op deze manier ooit een gevorderde drumstudent?);
• elektrische apparaten van welk soort dan ook bedienen, zoals een computer of telefoon (Geen Wii,Facebook,Hyves, MSN, magnetron, Iphone, Ipod....help...)

In plaats van met vierkante ogen naar het computerscherm staren kan men het weekend bijvoorbeeld doorbrengen met familieleden en met hen de Thora lezen, bestuderen en bediscussiëren. Is weer eens iets anders dan Lotto Weekend Miljonairs kijken. Wat ook een goede optie is:

• Geslachtsgemeenschap met de eigen echtgenoot/echtgenote, in het bijzonder op vrijdagavond. (ook wel beschreven als "dubbele mitzwa," omdat het voortplanting combineert met het vieren van de shabat) (Ik onthoud mij van commentaar..).

Op overtreding van de shabat staat in de Thora de doodstraf. Het jodendom past de doodstraf niet meer toe, maar toch dwingt de regel (bij mij in ieder geval) respect af.

2) Gebruiken van alledag

 

Zoals de Nederlandse Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst graag telefoons aftapt, zo kan de Israëlische veiligheidsdienst, de Mossad, dit onderwerp even overslaan. Kan in ons kikkerlandje tijdens een willekeurige treinreis nog makkelijk meegenoten worden van de laatste roddel op relatiegebied (,, Jáájoh, vréééselijk! Dus ik zeg tegen hem; ,, Sander, als jij met een ander wijf slaapt sodemieter je maar op! ''), zo wordt er in Israël weinig nuttige informatie met elkaar uitgewisseld via dit medium. Israëliers gebruiken hun Mobiele Maatje als een moderne variatie op het vlooien van apen onder elkaar om zich op te werken op de sociale ladder. ,, Hoi, hoe is het? Waar ben je? ....Goed.. in de trein...okee..laters..! '' Wat de reden van het telefoontje was en wat deze persoon gaat doen met de verkregen informatie? Waarom de gemiddelde Israëlier zijn prepaid opbelt met het drukken van alle nummers uit zijn telefoonboek met steeds dezelfde strekking van het gesprek? Al sla je me dood, maar wanneer ik hier weet van krijg, zal ik niet schromen het in een volgend artikel te vermelden.

 

Een lekker potje schreeuwen met de buurman

 

Een Doodgewone Doordeweekse Dag. Er klinkt geschreeuw. Twee mannen gebaren vanuit hun auto's druk naar elkaar. Ze kijken boos. Dat gaat vechten worden! Niets is minder waar. Nog geen enkele maal tijdens mijn verblijf in Israël, ben ik getuige geweest van een handgemeen. Deze schijnbaar loze tirades worden na enkele minuten opgevolgd door een bemoedigende schouderklop. Blijkbaar was er hier sprake van een minuscuul meningsverschil, hetgeen meteen wordt bijgelegd zodra een van de twee joviaal het woord 'achi', wat 'broer' betekent, uitspreekt. Schouderkloppen en glimlachen zijn het gevolg, de auto wordt weer gestart en de vogeltjes zingen verder.

 

De grootste familie van Nederland

 

Alsof het een levensechte reclamespot voor de TROS betreft, zo noemt iedereen hier in Israël elkaar broer of zus. Als enig kind word ik overvallen door een euforisch gevoel en prijs ik me gelukkig met ineens zoveel broers en zussen om me heen.

Het continu liefkozen van de medemens stopt hier echter niet. Of je nu voor het eerst een winkel binnenloopt, tegen iemand opbotst of praat met iemand van je eigen geslacht, geregeld word je niet met mevrouw/mijnheer aangesproken, maar met de woorden Mami (Schatje), Babi (Baby), Neshama (Ziel), Chamuda/Chamud (Schattigerd), Motek (Schat) of Jaffe/Jaffa (Mooierd). Als ik dat dan weer in verband zou brengen met het feit dat iedereen elkaar ziet als zijn eigen broer of zuster zou deze bloemlezing erg ongemakkelijk worden, dus vandaar dat ik deze twee taalexpressies hier bij voorkeur gescheiden houdt. Overigens, commentaren zoals ,,Ik ben je schatje niet '' missen hier volledig hun doel. Een vriendelijke glimlach is echter wél een simpele, maar doeltreffende manier om dit compliment te incasseren.

3) Kosher eten

 

Volgens het jodendom hoort men kosher te eten. Dit houdt in dat het voedsel geschikt en rein moet zijn volgens de bijbelse en rabbinale spijswetten:

• Alleen herkauwende dieren met volledig gespleten hoeven zijn rein.
• Geen schelp- of schaaldieren.
• Vissen moeten op zijn minst een vin hebben die in het water zichtbaar moet zijn.
• Vlees kan niet met zuivelproducten gegeten worden, er moet minstens 6 uur tussen zitten.

Tjonge, dat vergt nogal wat parate achtergrondkennis, bij het doornemen van de menukaart. Een lekker patatje met stukjes bacon en een cappuccino na, behoort volgens deze wetten voor mij helaas al drie jaar tot het verleden. Maar wie goed zoekt vindt hier en daar wel degelijk een 'heidens' restaurant dat met liefde een non-koshere maaltijd voorzet.

4) Joodse feestdagen

In de joodse cultuur zijn een aantal feestdagen te vinden, waarvan ik er een viertal zal noemen.

Chanoekah

Zo ongecompliceerd als Nederland in elkaar zit; als je lief bent geweest komt er een oude man met een baard in een rode jurk kadootjes brengen, zo gecompliceerd liggen de zaken in israël. Chanoekah, weliswaar eveneens een feestdag voor kinderen, maar denk maar niet dat je die snoepjes krijgt voordat je geduldig naar het verhaal over het eeuwige licht dat onstoken werd in de tempel in Jeruzalem hebt geluisterd. Elk jaar weer opnieuw. En dan net doen alsof je het voor de eerste keer hoort natuurlijk. Deze verhalen zijn afkomstig uit de Thora. Hierin staan overigens 365 verbods- en nog een tweehonderdtal gebodsbepalingen, dus de bezigheden van een gemiddeld kind in Israël liggen iets ingewikkelder dan de zak met kadootjes van zwarte Piet uitpakken elk jaar. Gelukkig maken de speciale oliebollen met jam en room, die met Chanoekah gemaakt worden (soefganiot), veel goed.

Yom Kippoer

Ook wel Grote Verzoendag genoemd, is Yom Kippoer de heiligste dag van het joodse jaar en daarmee de belangrijkste joodse feestdag. Op deze dag beslist God over het lot van de mensen in het komende jaar. Men bezint zich over alle eden en beloftes waarin men tekortgeschoten is en spreekt de wens uit dat waar dit het geval is, dit tenietgedaan mag worden. In een van de joodse geschriften staat beschreven, dat op Yom Kippoer twee geitenbokken als zondoffer en een ram als brandoffer voor het hele volk Israël werden geofferd. Allereerst werd het lot gebruikt om te bepalen welk geitje geslacht zou worden als zondoffer en welke als "zondebok" zou fungeren. De zondebok werd de stad uitgeleid om in de woestijn te worden vrijgelaten om zodoende de zonden van het volk weg te dragen. Het begrip zondebok dat de Nederlandse taal kent, is afgeleid van dit ritueel.

Op Yom Kippoer wordt niet gewerkt. Gedurende deze dag wordt er verder niet gedronken en niet gegeten, er worden niet-leren schoenen gedragen en men onthoudt zich van seksuele omgang. Verwacht wordt dat je op deze dag over je zonden nadenkt. Zelf heb ik met bloed, zweet en tranen ook geprobeerd een bijdrage te leveren aan Yom Kippur, maar na 15 uur niet eten en drinken kwam ik niet veel verder dan hongerrrrrrrr, dorrrrrrrst! Fraaie Feestdag als je het mij vraagt. Als je nog eens zo'n feestje hebt...

Poerim

 

Poerim is het feest van de joodse koningin Ester in Perzië. Minister Haman wilde alle joodse mensen uitroeien en hij kreeg daarvoor toestemming van de Perzische koning. Samen met haar oom Mordechai redde koningin Esther haar volk van de ondergang.

Als een joodse variant van het carnaval zoals wij dat kennen, vieren de mensen gekostumeerd feest. Sommigen als de slimme Esther, anderen als oom Mordechai, maar ik moet zeggen dat mijn kostuum van Catwoman destijds toch ook heel aardig in de smaak viel. De Thora gebiedt de mensen zoveel te drinken totdat ze het het verschil niet meer weten tussen 'vervloekt is Haman' en 'gezegend is Mordechai'. Verplicht dronken worden, now we're talking, dat is nog eens een feestdag!

 

Pesach

Deze feestdag vindt zijn oorsprong in de geschiedenis van het volk Israel, waarbij de uittocht van het Joodse volk uit Egypte wordt herdacht. Met de familie wordt genoten van een uitgebreide maaltijd. Maar natuurlijk niet nadat er geluisterd is naar het verhaal van Mozes en de 2205 plagen. Tenminste, zoveel lijken het er wanneer je hongerig en veelbelovend naar de vis op je bord kijkt, maar deze pas mag aanraken wanneer Mozes er -na het afroepen van alle plagen over egypte- in slaagt de farao te overtuigen zijn volk vrij te laten. Hoewel dit zeker een gezellige feestdag is, zitten er toch wat haken en ogen aan Pesach.

Je huis dient een grondige schoonmaakbeurt te ondergaan. De keuken krijgt een extra beurt. Alle bestek wordt uitgekookt en het speciale Pesachservies wordt klaargezet. Dit druist regelrecht in tegen mijn persoonlijke beleving van een feestdag en er behoeft hier weinig uitleg dat Pesach niet snel een plekje zal veroveren in mijn top vijf van Fijnste Feestdagen. Met Pesach mogen alleen levensmiddelen zonder gist gegeten worden, hetgeen betekent dat er onder andere geen wit of bruin brood, chocola en bier genuttigd mag worden, mits het kosher voor Pesach is gemaakt. Ik (niet-joodse inwoner) dacht - met mijn chocoladeverslaving in het achterhoofd - even te kunnen ontsnappen aan het yuk dat mij werd opgelegd. Helaas. In de supermarkt worden niet-koshere schappen afgeplakt met witte vellen en ó wee als je er met je grijpgrage vingertjes een reep chocola achter vandaan haalt. Dit wordt beloond met een tik op de vingers en een boze blik van de supermarktmedewerker. Het beste komt echter nog; deze feestdag is een eigenlijk een feestwéék want deze duurt maar liefst zeven dagen. Na twee dagen zonder chocola begint het rillen en trillen, maar op de zevende dag koop ik met liefde iemand om op zijn laatste voorraadje chocola over te nemen. Dat inburgeren is zo makkelijk nog niet..

5) De Rabbijn

Opmerkelijk, maar niet onherkenbaar voor ons Nederlanders, is de rol van de rabbijn in het leven van een gemiddelde Jood. De belangrijkste functie van een rabbijn is spiritueel raadgever. Als de Johan Cruyff van het dagelijks leven geeft hij zijn meningen over tal van vraagstukken. Zijn mening wordt voor waar aangenomen en als een vleesgeworden kameleon kan hij zich identificeren met functies vergelijkbaar met die van een rechter, dokter, raadgever of voorzanger in de synagoge. Niet zelden prijkt er een magneet met foto van een rabbijn op een koelkast of slaapkamermuur en daarmee is de vergelijking met onze voetbalheld rond.

 

Sinterklaas en de Kerstman

 

Uiteindelijk ben ik al wat bekender geworden met de gebruiken van Israël en ben ik na drie jaar redelijk ingeburgerd hier. Na menige discussie met de lokale bevolking omtrent het blijven dralen met legendes, verhalen en uitspraken van rabbijnen, werd ik op mijn beurt gevraagd wat nou eigenlijk typisch Nederlandse gebruiken zijn. Flitsen van oranje tompoucen, koekhappen, miljoenen in het oranje geklede mensen, wuppies, kortingsbonnen en werkwoorden zoals koopjesjagen en hamsteren liggen op het puntje van mijn tong. Een geraffineerder voorbeeld moet voor handen zijn. De historie achter onze feestdagen dan maar. De geboorte en de wederopstanding van Jezus. Toch schieten er in plaats van de talloze prachtige bijbelverhalen vooral paashazen, chocolade-eieren en dikbuikige mannen op rendieren door mijn hoofd. Uiteindelijk houd ik mij het komende uur en vijftien minuten bezig om mijn ongelovig kijkende toehoorders uit te leggen waarom de twee weliswaar vergelijkbaar uitziende bebaarde oude mannen in het rood, die beiden vergezeld van hun paard of rendier, in december kadootjes komen brengen als je braaf bent geweest, toch niet dezelfde persoon zijn. Wanneer ik de vraagtekens boven hun hoofden uit zie rijzen schaam ik mij diep en besluit ik om mijn kleine nichtjes en neefjes aankomende Kerstmis te trakteren op het verhaal van kindeke Jezus in plaats van op kerstkransjes en chocolade.

Reageren?

Registreer of log in om te reageren op een artikel.