Iers en aparte en mysterieuze taal, die me tot schrijven inspireert.

Iers of Iers Gaelic (Gaeilige) is een van de overgebleven Moderne Keltische talen ( lees http://www.xead.nl/moderne-keltische-talen ).

Een bedreigde taal

Van alle Keltische talen die vandaag gesproken worden, heeft Iers Gaelic de hoogste status. Ook al wordt Iers Gaelic door minder dan 5% van populatie van Ierland gesproken, het is de eerste officiële taal van het land. Toch is het nog steeds een bedreigde taal. Iers Gaelic bevind zich op het moment in zeer groot gevaar van het uitsterven.
Vanaf het begin van de 17e eeuw wordt de Ierse taal voor het eerst in het gevaar gebracht. Nog in 1600 waren bijna alle inwoners van Ierland Gaelic sprekend, in 1800 is het maar de helft van de totale vier miljoen inwoners. Maar het waren niet alleen de Engelsen die de Ierse taal verachtten, Ieren uit de hogere sociale kringen zagen Gaelic ook als minderwaardig. Het waren vooral de boeren die Iers spraken.

Vanaf de jaren veertig van de 19e eeuw werd de taalsituatie verergerd door de grote hongersnood van 1845-1848. Vele Gaelic sprekers overleden of gingen naar VS, Engeland of andere landen migreren. Aan het eind van 19e eeuw waren er maar enkele duizenden mensen die Iers Gaelic als moedertaal hadden.

De taalperiodes

De vroegste geschriften dateren uit vierde eeuw en zijn geschreven in zogenoemde Ogam tekens die Ieren in dezelfde eeuw uitgevonden hebben. Maar met de komst van de Katholieke missionarissen werden de Ogam tekens met de letters van Latijns alfabet vervangen. Alleen hadden de Ieren de voorkeur gegeven aan de achttien letters van de gewoonlijke zesentwintig. Letters j, k, q, v, w, x, y en z komen niet voor in oorspronkelijke Ierse alfabet.
Iers literaire periode begon met manuscripten geschreven in zevende en achtste eeuwen. Ierse taal wordt verdeeld in vier periodes: Oud Iers ( voor 900 ), Middel Iers ( 900-1450 ), Vroeg Modern Iers (1450-1650 ) en Modern Iers ( na 1650 ).

Een van de moeilijkste Europese talen

Er zijn drie dingen die Iers een moeilijke taal maken:

1. Iers heeft een hele andere zinsvolgorde dan in andere Europese talen. De standaard woordvolgorde van een Ierse zin is werkwoord-subject-object. Anders dan in het Nederlands, komt in het Iers het werkwoord altijd op de eerste plaats in de zin. Bijvorbeeld: ''Ron kocht een hond.'' – ''Cheannaigh Ron madra.'' wordt met Ierse zinsvolgorde ''Kocht Ron hond.''

2. Iers heeft zogenaamde mutaties. Bij zo'n mutatie komt er een verandering in het begin van het woord. Er zijn namelijk twee soorten mutaties: lenitie en eclipsis. Lenitie wordt weergegeven door een h achter de letter te zetten en bij eclipsis komt er een werkelijke klank voor een oorspronkelijke letter ( bijvoorbeeld 'm' voor 'b' of 'n' voor 'd' ).

3. Qua vocabulaire is er ook bijzonder weinig overeenkomst met andere Europese talen. Hier is een voorbeeldzin (bron Wikipedia) ''Cheannaigh mé leabhar i mBaile Átha Cliath inné.'' – "Ik kocht gisteren een boek in Dublin''. En op de foto boven zie je een kerstkaartje met uiteraard ''Vrolijke Kerst!''

 

Opkomst van het Iers

In 1893 komen de eerste Ierse nationalisten eindelijk in actie met het stichten van ‘Gaelic Legue’. Zo is de emacipatie van de Ierse taal begonnen. Toch bleek de patriottisme niet erg te helpen, want Ierse grammatica en spelling waren niet bepaald makkelijk en zelfs moedertaalsprekers hadden er moeite mee. Na het ontstaan van de Ierse Republiek in 1922 wordt Iers Gaelic uitgeroepen tot de eerste officiële taal van het land. Sinds die tijd wordt Gaelic op alle scholen als verplichte vaak gegeven.

Ierse taal vandaag

In de hele wereld zijn er vandaag niet meer dan één miljoen mensen die beweren Iers Gaelic te beheersen. De meeste ervan zijn de kinderen van de Ierse migranten of gewoon in deze taal geïnteresseerde mensen die een andere taal als moedertaal hebben. In Ierland zelf zijn er hooguit 20.000 mensen die Iers Gaelic hun moedertaal noemen.

De zogenaamde Gaeltachtaí
( de plaatsen in Ierland waar nog steeds veel Gaelic gesproken wordt ) zijn vooral te vinden in provincie Munster, West-Centrale Donegal en in Connemara in provincie Connaught.

Benieuwd?

Als je na het lezen van dit artikel benieuwd bent geworden naar Ierse taal, dan de volgende site aanraden http://www.bbc.co.uk/northernireland/irish/blas/learners/
Op deze gedeelte van BBC site kun je gratis audio lessen volgen. Wel worden ze in het Engels gegeven.
En kun je er daarna niet genoeg van krijgen, dan zijn er veel verschillende cursussen via internet te koop. Zelfs bij bol.com. Let wel op wat zo'n cursus inhoud en wat het voorstelt – alleen een droge grammatica boek of leuke software met spelletjes. Lees ook de beoordelingen, want leren moet vooral leuk zijn.

Op de laatste afbeelding staat ''Lang leve Ierland!''

Reageren?

Registreer of log in om te reageren op een artikel.