25 talen spreken, maar ze grammaticaal niet uit kunnen leggen. De waarde van PI tot 22.000 cijfers achter de komma berekenen. Beethoven perfect en met één hand spelen. 9000 boeken uit je hoofd kennen. Schilderijen maken alsof het foto’s zijn... Graag wil ik in dit artikel aandacht besteden aan een bijzonder verschijnsel: de Idiot Savant.

Het begrip Idiot Savant

Het klinkt bekend, maar wat houdt het in? De term idiot is een gedateerde benaming voor een persoon met een verstandelijke beperking, hersenbeschadiging of mentale retardatie. Savant staat voor geleerde of genie.

Interpretatie

Een idiot savant is, met andere woorden, een geniale dwaas; Iemand met een uitzonderlijk talent en tegelijk traag van geest. Iemand die op een bepaald gebied superieure geestelijke vermogens heeft, terwijl dat niet zou worden verwacht vanwege de verstandelijke beperking.

Wanneer komt het voor?

Het komt juist voor bij mensen met een verstandelijke beperking: Een IQ tussen de 20 en 70. Eén op de tien autisten zijn in minder of meerdere mate savant. Dan wordt ook wel gesproken van autistische savant. Het fenomeen manifesteert ook bij personen met (opgelopen) hersenbeschadiging.

Omdat de achtergronden (autist / verstandelijke beperking / hersenbeschadiging) van deze mensen zo divers zijn, wordt tegenwoordig ook wel de algemene term savantsyndroom gebruikt.

Het savantsyndroom treedt vaker op bij mannen dan bij vrouwen met een verhouding van 6:1 (net als bij autisme). De verschijning is van alle tijden. Echter, doordat nu meer bekend wordt over autisme, komt er ook meer aandacht voor het savantsyndroom.

Over de hele wereld zijn ongeveer 50 mensen met het savantsydroom die werkelijk fenomenale prestaties neerzetten. Per land zijn er ongeveer 50 - 100 mensen met een minder of meerdere mate van het savantsyndroom.

Savantsyndroom

Dankzij dit verschijnsel worden creatieve wonderen van het menselijk brein schijnbaar moeiteloos uitgedrukt. Er zijn verschillende gebieden waarop de idiot savant kan uitblinken. Er zijn twee typen te onderscheiden bij mensen met het savantsyndroom: Intellectueel en artistiek. Toch blijkt hier moeilijk een grens te trekken omdat intellectuele talenten ook gecombineerd / geuit kunnen worden met artistieke.

De talenten onderverdeeld:

• Wiskundig vermogen: Hoofdrekenen, gecompliceerde berekeningen, berekenen van priemgetallen, het inschatten van lengte of tijd, het berekenen van datums en dagen in het verleden of in de toekomst.

• Geheugen en visueel / fotografisch geheugen: Leren van talen en / of boeken. Het herinneren van alle details... Het perfect naspelen van muziekstukken. Het natekenen vanuit het geheugen. Zo staat Stephen Wiltshire bekend als the human camera. (onderstaande tekening is vanuit het geheugen gemaakt door Stephen Wiltshire)

• Artistiek virtuoos: Muzisch geheugen, imiteren, beeldhouwen, tekenen, schilderen, muziek spelen.

• Overige talenten: Idiot Savants hebben hun manieren om dingen anders waar te nemen. Daarbij kunnen ze dankzij hun talent bijvoorbeeld talen spreken of kennis toepassen.

Tout Savant

Iemand met vele uitzonderlijke talenten is de Amerikaan Kim Peek (overleden dec. 2009), op wie het filmpersonage ‘Raymond’ is gebaseerd (Rain Man).

Peek ( Foto rechts) leerde boeken uit zijn hoofd sinds hij 18 maanden was, hij las linker en rechterbladzijde tegelijkertijd! Binnen 10 seconden! Hij las gemiddeld acht boeken per dag en onthield 98% van alles dat hij las, zag en hoorde. Daarbij kon hij prachtig piano spelen én berekeningen maken van weekdagen en datums.

Daarentegen had hij een aantal lichamelijke en verstandelijke handicaps, kon hij pas lopen toen hij 4 jaar was en kon hij op zijn vijftigste zijn jas niet zelf dichtknopen. Kim Peek is het enige bekende geval van een Tout Savant: Een Idiot Savant met talenten op meerdere gebieden.

Leuk om te weten:

• Mensen met het savantsyndroom beleven vaak veel plezier met hun talent.
• Mensen met het savantsyndroom moeten ook oefenen om beter te worden.
• Het muzikale talent komt het vaakst voor. Het schijnt te zijn alsof de savant het muziekstuk hoort, voor zich ziet en speelt.
• Idiot savants vinden het vaak leuk om te improviseren.
• Savanten praktiseren hun talent constant. Zo is ook bij de wiskundigen bekend dat zij voortdurend en zonder bewuste aansporing aan het berekenen zijn.
• Het savantsyndroom kan geactiveerd / nagebootst worden in psychologisch onderzoek. Hier worden processen die normaal gesproken plaats vinden in de linker hersenhelft, door de rechter overgenomen.
• Het verschijnsel komt vaak al voor op zeer jonge leeftijd (tenzij na hersenletsel). Zo kon 3-jarige Nadia (autistische savant) waarheidsgetrouw tekenen door eerst dieptepunten en herkenbare contouren te markeren en daar vanuit de prachtigste schetsen te maken. Ze stopte en verleerde het tekenen toen ze 6 werd en leerde spreken. (Onderstaande tekening is van Nadia)

Theorieën over het ontstaan

Er bestaan verschillende theorieën over de oorsprong van het savantsyndroom. Is het compensatie vanwege de handicap? Zouden bepaalde hersenfuncties op andere gebieden geactiveerd worden na hersenbeschadiging? De onderstaande drie theorieen hebben de meeste aanhang:

Theorie 1. Oefening baart kunst.

Hoewel savanten hun talent vaak met veel toewijding beoefenen, is het talent al sterk aanwezig in de persoon: Alleen oefening is niet voldoende.

Theorie 2. De savant heeft het talent juist geërfd maar door het slecht verstandelijk functioneren, is de persoon achtergebleven in de ontwikkeling.

Dit geldt lang niet voor alle gevallen, er zijn genoeg voorbeelden van deze verschijning zonder dit terug te kunnen leiden naar talenten binnen de familie.

Theorie 3. Het talent van de savant is ontstaan dankzij de afwijking.

Door een bepaalde hersenbeschadiging (die dezelfde uitwerkingen hebben als bij autisme) wordt de linker hersenhelft afgeremd: de filter van informatiestromen, de aansturing van taal, het zien van logica en abstracties. De rechter hersenhelft wordt sterker geactiveerd. Hierdoor wordt het creatieve vermogen en het ruimtelijk inzicht gestimuleerd en is er meer oog voor details. Er wordt psychologisch onderzoek gedaan naar deze theorie.

Het feit dat mensen na hersenletsel savant kunnen worden, onderbouwt deze theorie. Ook het voorbeeld van 6-jarige Nadia die het tekenen verleerde toen ze leerde spreken sluit aan bij deze theorie.

Nu rest nog één vraag:

Worden wij geremd door ons ‘normale verstand’. Schuilt in ons allen een Idiot Savant ???

Reageren?

Registreer of log in om te reageren op een artikel.