Hoe verloopt het creatieve denkproces eigenlijk en hoe kun je het toepassen bij de oplossing van een probleem? Is het "out of the box denken" zinvol of laat creativiteit zich niet dwingen?

Waarvoor is creatief denken nodig?

Er zijn creatief denkers nodig voor vernieuwingen in arbeidssituaties, verkeer, gezondheidszorg, industrie/marketing en nieuwe uitvindingen. In commerciële zin is het natuurlijk ook erg belangrijk om niet de gewone wegen te bewandelen. Het is van groot belang in de maatschappij het creatief denken te gebruiken om nieuwe dingen uit te vinden.

Onderscheid logisch denken en creatief denken:

Logisch denken:

Logisch denken is systematisch denken, stap voor stap. Logica is dan ook een wetenschap die zich bezighoudt met regels en principes.

Wat is creatief denken

Creatief denken is de kunst om nieuwe wegen te bewandelen om tot een probleemoplossing te komen. In ons denksysteem zijn we gewend op dezelfde manier te denken zoals ons geleerd is op school. Nieuwe oplossingen kunnen bedacht worden door onszelf door andere vragen te stellen vanuit andere invalshoeken. In de psychologie is men vanaf 1950 al bezig het creatief denken te onderzoeken.

Psychologisch onderzoek

Vanuit de psychologie heeft men het creatief denken ingedeeld in 4 fases

1. De fase van voorbereiding:

De persoon gaat spelen met het idee en raakt vertrouwd met de eigenschap van het probleem. Er ontstaan associaties en verbanden tussen bepaalde ideeën. Sommige daarvan worden verworpen, andere worden juist weer sterker en van alle kanten bekeken. Op deze wijze is het creatieve denkproces begonnen.

2. De broedfase:

Deze fase kan heel sterk variëren in aard en duur. Het kunnen minuten zijn, weken, maanden of zelfs jaren! Er wordt niet bewust aan het probleem gewerkt; soms pakt de persoon het weer op en dan komt vaak de oplossing. Creatievelingen zoals uitvinders, kunstenaars en wiskundigen melden dat de oplossing zich aandiende op het moment dat ze dat helemaal niet verwachtten. Bijvoorbeeld op het moment dat ze naar een concert luisterden, onder de douche stonden, of 's nachts ineens wakker werden en HET ineens wisten! Het is zeer aannemelijk dat de persoon tijdens deze periode ONBEWUST met het probleem/vraagstuk bezig is geweest, dus in zekere zin komt de oplossing niet uit de lucht vallen.

3. De fase van inzicht

De oplossing komt naar voren, wordt geaccepteerd en als het ware herkend. Dit gaat gepaard met een gevoel van opwinding en verbazing. Dat de gevonden oplossing zo simpel was had men niet verwacht!

4. De toetsingsfase

Dit is het eindpunt: de oplossing wordt getoetst en er wordt gekeken of zij werkelijk passend is.

 Belangrijke conclusie:

Bij bestudering van bovenstaand proces is dus duidelijk dat er geen druk moet worden uitgeoefend om creatieve ideeën te laten opkomen!  Het kan namelijk niet worden beïnvloed door de wil. De wil blijkt juist als een rem op het onderbewuste creatieve proces te werken. Juist via zoeken, proberen en vergissen kan het inzicht optreden.            

Cursussen creatief denken

Er worden vele cursussen gegeven in creatief denken. Met behulp van bijvoorbeeld associatiespellen met kaarten hoopt men het creatief denken te stimuleren en te versnellen. Dit kan soms heel goed werken, maar zoals het onderzoek al aanwees laat creativiteit zich niet makkelijk dwingen omdat het gekoppeld is aan het onderbewuste.                                                   

Reageren?