Liegen, iedereen doet het wel. Gemiddeld liegen we zo'n 1,5 keer per dag. Een leugentje om best wil of om de ander niet te kwetsen, dit gebeurd dagelijks. Maar ook wordt er gelogen over ergere dingen. Zoals bijvoorbeeld over vreemdgaan of misschien zelfs wel over misdaden. Hoe kom je er het beste achter dat iemand liegt?

Leugendetector

Waarom gebruiken we geen leugendetector in rechtzaken? Dat is een vraag die ik wel vaker tegenkom. Zo zouden we veel gemakkelijker en sneller de schuldige aan kunnen wijzen! Of toch niet?

Uit een kritisch raport van de Amerikaanse Research Council blijkt onder meer dat leugendetectoren helemaal niet zo betrouwbaar zijn als ze lijken. Een belangrijk gegeven hierbij is dat men vooral nog niet beschikt over harde fysiologische indicatie van leugens. Ook bestaan er sterke individuele verschillen in de fysiologische reactiviteit bij het vertellen van leugens. Ieder mens is namelijk anders en reageert dus ook anders bij het vertellen van leugens.
Zo blijkt bijvoorbeeld dat mensen met een hersenbeschadiging of bepaalde karakterstoornissen doorgaans weinig fysiologische activiteit vertonen bij emotionele prikkels.
Stel een psychopaat zou een misdaad hebben gepleegd en hij wordt vervolgens ondervraagt door middel van een leugendetector. Door zijn karakterstoornis is er weinig fysiologische activiteit te herkennen.
Hierdoor wordt de conclusie getrokken dat hij de waarheid verteld en dus onschuldig is. Zo zie je hoe gevaarlijk een leugendetector kan zijn. Niet alleen kan iemands vals beschuldigd worden, maar kan iemand dus ook ten onrechte vrij worden gesproken.

Een leugendetector werkt dus niet. Maar wat dan wel?

Tot op heden is er nog niks uitgevonden om feilloos te kunnen zien of iemand liegt. Misschien zal er ook wel nooit zoiets uitgevonden worden, met oog op bovengenoemd probleem. Wel zijn er een aantal kenmerken waaraan je een leugenaar kunt herkennen. Hiervoor moet je iemand wel goed observeren en waarschijnlijk zul je het alsnog niet bij iedereen kunnen zien. Maar er zijn wel een aantal typische kenmerken voor leugenaars.

Mensen zijn over het algemeen erg slecht in het opmerken van een leugen. Dit komt doordat sociale interacties vaak plaastvinden in een vertrouwde omgeving. Hierdoor besteden we vaak weinig aandacht aan non-verbale signalen. Hierom schrijf ik dit stuk dan ook, om mensen hier meer bewust van te maken. Je kan juist aan de non-verbale signalen merken of iemand tegen je liegt. Iemand die expres tegen ons liegt 'lekt' namelijk vaak onbewust non-verbale signalen. Wanneer je goed op deze signalen leert te letten ben je dus veel minder gevoelig voor misleiding.

De sleutel tot effectieve signalering zit hem in het langdurig bestuderen van de betrokkene. Dit is alleen niet altijd mogelijk. Wanneer je bijvoorbeeld een 2e hands auto gaat kopen, kun je de verkoper niet eerst dagenlang bestuderen. Dus hier wat tips waar je op kunt letten op korte termijn.

Waar moet je op letten

01. Bewegingen

Wanneer iemand aan het liegen is vereist dit een hoge inspanning om de waarheid te verbergen.  Dit leidt tot verscherpte aandacht (toegeknepen pupillen), langere pauzes tijdens het spreken (zorgvuldige woordkeuze) en verkramptere bewegingen en gebaren.

Ook worden de bewegingen bij iemand die liegt veel onnatuurlijker. Een echte leugendetective zou zich dan ook de volgende dingen afvragen m.b.t. de lichaamsbeweging van de spreker:

• Zijn ze ritmisch?
• Zijn ze ingestudeerd?
• Bewegen de handen zich natuurlijk of juist onrustig?

Wanneer iemand zijn werkelijke gevoelens wil verbergen (zoals woede, enthousiasme, etc) dan kun je dit ook merken. Dit kun je zien aan veranderingen van de houding, versprekingen, nerveuze gebaren (door het haar of over het gezicht strijken) en schouders ophalen.

02. Herhalen

Uit onderzoek van ondervraging bleek dat mensen de neiging hebben om de foutieve informatie vaker te herhalen. De dingen die ze dus verzonnen hebben zeggen ze vaker zodat het lijkt alsof dit wel waar is. Zo proberen ze de luisteraar te manipuleren. Let hier dus zorgvuldig op, wanneer iemand verdacht vaak een bepaald item herhaald kan dit dus heel goed verzonnen zijn.

03. De ogen

De ogen zijn één van de balngrijkste dingen om erachter te komen of iemand liegt. Zo hoor je mensen wel eens zeggen dat je ook met je ogen praat. Dit klopt ook, wanneer iemand een bepaalde emotie heeft drukt hij of zij dit met zijn gehele gezicht uit. Een mooi voorbeeld hiervan vind ik het verschil tussen een echte en een neppe glimlach. Wanneer iemand een neppe glimglach geeft is dit vrij gemakkelijk te onderscheiden van een echte glimlach. Wanneer wij glimlachen doen we dit namelijk met ons hele gezicht. Onze wangen gaan bol staan en we krijgen rimpels bij onze ogen aan beide zijden. Wanneer wij een neppe glimlach geven veranderd alleen de mond. De spieren rond onze ogen kunnen we namelijk niet goed manipuleren. Als voorbeeld kun je even kijken naar onderstaande afbeelding.

Verder hoor je ook wel vaker dat als mensen je niet recht in de ogen durven te kijken dat ze dan liegen. Dit is alleen zo wanneer die persoon normaal gesproken de waarhied verteld en niet gewent is om te liegen. Dit is dus inderdaad een incatie dat die persoon liegt. Let wel, een geoefende leugenaar kan je met een stalen gezicht de grootste onzin verkopen.

04. Liegen is cultuurgebonden

De wijze waarop wij leugens van de waarheid onderscheiden heeft ook te maken met onze cultuur. Hiermee dient dus rekening mee gehouden te worden wanneer je met iemand praat die een andere culturele achtergrond heeft.

Een goed voorbeeld hiervan is een onderzoek naar Jordaniërs en Amerikanen. Hieruit kwam naar voren dat Jordaniërs meestal geanimeerder zijn dan Amerikanen wanneer ze spreken. Een Amerikaan interpreteerde dat onterecht als 'nervositeit' en oordeelde hierdoor dat de Jordaniër loog.

Zo zie je maar dat er heel veel dingen zijn waarop je moet letten wanneer je wil weten of iemand tegen je liegt. Hou al deze tips in gedachten wanneer je bijvoorbeeld met een verkoper praat. Maar ook wanneer je iemand in je omgeving niet vertrouwd. Wanneer je bijna zeker bent dat dit persoon tegen je liegt confronteer hem of haar er dan mee. Eerlijkheid duurt het langst!

Geïnspireerd op

Zimbardo, P & Johnson, R & McCann, V (2009). Psychologie een inleiding. Pearson Education Benelux, Amsterdam.

nl.wikipedia.org/wiki/Leugendetectie#Conclusies

Reageren?

Registreer of log in om te reageren op een artikel.