Ik heb de Tweede Wereldoorlog altijd een buitengewoon interessant onderwerp gevonden. Wat mij echter is opgevallen aan de manieren waarop dit onderwerp onder de aandacht wordt gebracht in onze samenleving, is dat deze doorgaans nogal doordrenkt zijn met een westers sausje. Mijn inziens dient de geschiedenis echter op een zo objectief mogelijke wijze benaderd te worden. In een poging om zelf iets te doen om dat te bereiken, heb ik dit artikel over het verloop van de Tweede Wereldoorlog in Europa op een zo objectief mogelijke wijze geschreven.

Aanleiding tot de Tweede Wereldoorlog
Om te komen tot de aanleiding van de Tweede Wereldoorlog, dienen we eerst iets verder terug de tijd in te duiken, en wel de tijd waarin de Eerste Wereldoorlog (1914 – 1918) plaatsvond. Omdat deze oorlog een heel verhaal an sich is, zal ik me uitsluitend tot de voor dit onderwerp relevante informatie beperken: de Centrale Mogendheden (Duitsland, Oostenrijk-Hongarije, het Ottomaanse Rijk en Bulgarije) onder leiding van Duitsland, hadden deze oorlog verloren. Formeel werd het einde van de Eerste Wereldoorlog bekrachtigd met het Verdrag van Versailles in 1919. Niemand in die tijd was zich er toen van bewust dat het dit verdrag zou zijn dat een aanzienlijke rol zou spelen bij de uiteindelijke uitbraak van de Tweede Wereldoorlog.

Het Verdrag van Versailles.

Dit had alles te maken met de artikelen die het Verdrag van Versailles bevatte: zo werd in 1919 de zogeheten Volkenbond opgericht met als doel ‘een einde te maken aan alle oorlogen’. Duitsland mocht daar volgens het Verdrag echter geen lid van worden. Daarnaast verloor het Duitse Rijk een enorme hoeveelheid grondgebied aan Frankrijk, Polen, België, Denemarken en het toenmalige Tsjecho-Slowakije. Voorts raakte het land letterlijk al haar koloniën kwijt. Als gevolg van de grootschalige verliezen aan grondgebied werd de Duitse economie keihard getroffen omdat men daarmee tevens een grote hoeveelheid aan delfstoffen en landbouwproducten kwijtraakte.

Tevens waren er ingrijpende gevolgen voor het Duitse leger: dat mocht volgens het Verdrag niet meer dan een beroepsleger van 100.000 militairen bevatten, de generale staf moest verdwijnen, zware tanks werden verboden, de marine mocht geen onderzeeboten hebben, schepen groter dan 10.000 ton werden verboden (waarbij overigens wel een uitzondering werd gemaakt voor enkele pre-Dreadnought type pantserschepen), een luchtmacht werd compleet verboden waarbij Duitsland werd verplicht om vliegtuigen van het type Fokker D.VII uit te leveren, een type gevechtsvliegtuig dat zich tijdens de oorlog met afstand superieur hadden getoond tegenover de geallieerde modellen. Ook mocht Duitsland geen versterkingen bouwen in grensgebieden en langs de kust, en in het Rijnland, een gebied tussen de grens en 50 kilometer ten oosten van de Rijn, mochten geen Duitse troepen worden gestationeerd.

Dat was echter nog altijd niet alles. Gedwongen herstelbetalingen door Duitsland, dat samen met haar bondgenoten door de geallieerden volledig verantwoordelijk werd gehouden voor het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog, vormden nog het meest beruchte onderdeel van het Verdrag: in afwachting van een definitieve schaderegeling moest er al begonnen worden met betalingen in natura. Deze betalingen omvatten onder andere alle koopvaardijschepen, een vijfde deel van de vissersvloot, grote hoeveelheden delfstoffen en talloze machines. Ook werden Duitse tegoeden in het buitenland, goed voor 10 miljard goudmark, geconfisceerd. Nadat de Duitsers de voorstellen voorgelegd hadden gekregen, kwamen ze met schriftelijke tegenvoorstellen welke door de geallieerden nagenoeg volledig werden verworpen. Uiteindelijk ging men aan geallieerde zijde zo ver, dat men de Duitsers middels een ultimatum dwong om de voorstellen te accepteren, op straffe van een volledige bezetting van hun land.

De beurskrach van 1929 en de opkomst van het nationaalsocialisme
In 1929 brak de beurskrach uit in New York, waarna de economie wereldwijd instortte. Duitsland kreeg hierdoor een gigantische economische dreun te verweken, bovenop de slechte staat waarin de economie van het land reeds verkeerde als gevolg van alle herstelbetalingen die het moest doen. Daarop ontstond er onder de Duitsers een armoede van ongekende omvang, hetgeen leidde tot massale ontevredenheid en steeds fellere kritiek op het wat zij noemden ‘het Dictaat van Versailles’. Ondertussen was Adolf Hitler bezig om zich op te werken tot dictator van Duitsland. Samen met zijn Nationaalsocialistische Duitse Arbeiderspartij (NSDAP) speelde hij handig in op de steeds groter wordende ontevredenheid onder de Duitse bevolking, die zich zwaar vernederd voelde door het Verdrag van Versailles. In een gestaag proces wist Duitsland zich stukje bij beetje van het gehate verdrag te bevrijden, hetgeen mede mogelijk werd gemaakt door kritiek op het Verdrag binnen bepaalde geallieerde kringen die van mening waren dat de aan Duitsland opgelegde sancties buiten proportie waren. Toen Hitler in 1933 aan de macht kwam in Duitsland, was het verdrag definitief ten dode opgeschreven.

Hoogtijdagen van het nationaalsocialisme.

Hitler’s successen in de aanloop van de Tweede Wereldoorlog
Vanaf het moment dat Hitler in Duitsland aan de macht was gekomen, begon hij met het treffen van voorbereidingen om een veroveringsoorlog mogelijk te maken. Aan de grote Duitse werkloosheid wist hij een einde te maken door een grote hoeveelheid banen te creëren in de oorlogsindustrie. Zodoende loste hij enerzijds zijn belofte aan het Duitse volk in om voor arbeidsplaatsen te zorgen en de economie weer op gang te brengen, en bouwde hij anderzijds zijn leger op waarmee hij de veroveringsoorlog beoogde te voeren. Enkele jaren later, in 1938, bleek Hitler klaar te zijn met zijn voorbereidingen: Oostenrijk werd zonder slag of stoot ingelijfd, en in datzelfde jaar werd een Duitse invasie in Tsjecho-Slowakije om Sudetenland -waar een aanzienlijke hoeveelheid Duitstaligen woonachtig was- te heroveren, op het nippertje voorkomen dankzij de Italiaanse dictator Benito Mussolini, die het initiatief nam om een verdrag (het Verdrag van München) tot stand te brengen tussen Hitler, de Franse minister-president Daladier, en de Britse minister-president Chamberlain. De dreiging van een nieuwe oorlog leek te zijn afgewend, maar desondanks zou Tsjecho-Slowakije, op aandringen van haar eigen bondgenoten, in datzelfde jaar nog Sudetenland afstaan aan Duitsland. Dit was een succes voor Hitler, die op deze manier Sudetenland in de wacht had weten te slepen zonder ook maar één man te verliezen.

Der Anschluss: Duitse troepen marcheren Oostenrijk binnen, dat bij het Derde Rijk werd gevoegd.

Onverwachte samenwerking tussen het Derde Rijk en de Sovjet-Unie
Hoewel Hitler te kennen gaf dat zijn territoriale eisen waren ingewilligd en dat hij geen verdere expansie van zijn gevestigde Derde Rijk beoogde, bleef het daar niet bij. In augustus 1939 sloot hij -tot grote verbazing van de geallieerden- een niet-aanvalsverdrag met de Sovjet-Unie, het zogeheten Molotov-Ribbentroppact, vernoemd naar de ministers van Buitenlandse Zaken van beide landen. In dit verdrag waren er afspraken gemaakt over de verdeling van de invloedssferen. Duitsland zou het westelijke deel van Polen inclusief de hoofdstad Warschau krijgen, en de Sovjet-Unie kreeg Finland en het oostelijke deel van Polen toegewezen. Hitler’s belangrijkste motief om dit verdrag met de Sovjet-Unie te sluiten, was om de dreiging van een tweefrontenoorlog af te wenden op het moment dat hij Polen binnen zou vallen. Immers, de Sovjet-Unie zou daar weleens van kunnen schrikken en Duitsland als reactie de oorlog verklaren, zoals Engeland en Frankrijk dat überhaupt al zouden doen vanwege hun bondgenootschap met Polen.

Ondertekening van het Molotov-Ribbentroppact.

De Duitse list en de uitbraak van de Tweede Wereldoorlog
Na de totstandkoming van het Molotov-Ribbentroppact, lag er voor Hitler niets meer in de weg voordat er kon worden overgegaan tot een invasie in Polen. Het enige dat hij nog nodig had, was een gegronde reden om Polen binnen te vallen in een poging om ook een oorlog met de geallieerden te voorkomen. Middels een geheime operatie, Operatie Himmler, werd deze reden compleet in scène gezet.

Allereerst wist men het aan Duitse zijde voor elkaar te krijgen om 150 uniformen en geweren van het Poolse leger te bemachtigen. Vervolgens werd er aan een speciaal commando van de SD, de Sicherheitsdienst, de opdracht gegeven om een aanval uit te voeren op een Duits radiostation in het grensplaatsje Gleiwitz (tegenwoordig Gliwice). Daarbij moest men door gebruik te maken van de Poolse uitrustingen de indruk wekken dat het Polen was dat Duitsland aanviel en niet andersom. Daarnaast maakte men gebruik van 12 tot 13 veroordeelde misdadigers, die de codenaam Konserven kregen. Deze Konserven zouden eerst om het leven worden gebracht middels een dodelijke injectie, vervolgens worden gehesen in Poolse uniformen, en tot slot worden doorzeefd met kogels om de indruk te wekken dat er een confrontatie had plaatsgevonden met Duitse soldaten. Op die manier werd de nationaalsocialistische propagandadienst in staat gesteld om de buitenlandse pers ervan te overtuigen dat het de Polen waren die de Duitse grenzen niet respecteerden. Het plan werd in de avond van 31 augustus 1939 met succes uitgevoerd, en in de vroege morgen van de volgende dag trad operatie Fall Weiß in werking, een strategisch militair plan van Duitsland waarmee men Polen binnenviel.

   









Het radiostation in Gleiwitz, waar de in scène gezette aanval van de 'Polen' plaatsvond.

Militaire strategie van Duitsland: de Blitzkrieg
Ondanks de succesvolle uitvoering van Operatie Himmler, verklaarden Groot-Brittanië en Frankrijk Duitsland meteen de oorlog nadat het Polen was binnengevallen. Hitler was er echter vanuit gegaan dat Operatie Himmler dit zou voorkomen, en het leek er dan ook op dat hij niet op deze oorlogsverklaringen had gerekend. Desondanks maakte dat verder niet veel uit, daar de geallieerden nauwelijks militaire acties tegen de Duitsers ondernamen, afgezien van het vruchteloze Franse Saaroffensief, waarbij de Fransen zich al snel terugtrokken. Gezien de minimale weerstand die de Duitsers ondervonden van de geallieerden, kon men zich naar hartelust concentreren op Polen, dat de ene na de andere verpletterende nederlaag leed en al na 4 weken volledig op de knieën werd gedwongen waarna Duitsland zich, zoals afgesproken met de Sovjets, het westelijke deel van het land annexeerde.

De verbazingwekkende snelheid waarmee het Duitse leger Polen wist te verslaan heeft 3 hoofdoorzaken. Ten eerste was het Duitse leger superieur aan dat van Polen op alle fronten: men had aanzienlijk meer mankracht en meer en betere wapens. Ten tweede viel de Sovjet-Unie kort na de Duitse invasie het oostelijke deel van Polen binnen, waardoor het Poolse leger werd vermozeld tussen de legers van 2 grootmachten. En ten derde speelde het Duitse leger op deze voordelen in door gebruik te maken van een nieuw ontwikkelde strategie die naam Blitzkrieg (bliksemoorlog) had gekregen. Aan deze Blitzkrieg werd in de jaren vlak voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog al de eerste vorm gegeven. Het Verdrag van Versailles verbood de Duitsers om zware tanks te bezitten, en dus vonden er experimenten met lichtere en snellere tanks plaats. Dit inspireerde de Duitse officieren Heinz Guderian en Erich von Manstein om zogeheten Pantserdivisies te vormen, die later in grote mate van pas kwamen bij het uitvoeren van de Blitzkrieg.

Hoewel Blitzkrieg-tactieken op diverse manieren kunnen worden ingezet, zijn snelheid, verrassing, concentratie en schockeffect in alle gevallen sleutelwoorden. Een Blitzkrieg is gericht op het voeren van een korte, maar uiterst effectieve oorlog die de vijand op dusdanige wijze moet verrassen, dat het bij deze een schokeffect veroorzaakt en in de paniek die daarop ontstaat de oorlog al verliest. Om dit te bewerkstelligen combineert de aanvaller op massale wijze verschillende onderdelen van het leger, zoals de infanterie en de artillerie. De nieuwe divisies die hierop ontstaan concentreren zich vervolgens ieder op één specifiek zwak punt van de vijand, dat vervolgens zo snel en effectief mogelijk wordt aangevallen. Daarbij geldt dat hoe meer gemotoriseerd de strijdmachten van de aanvaller zijn, hoe hoger de snelheid waarmee kan worden aangevallen, dus hoe groter de kans op een succesvolle uitvoering van de Blitzkrieg.

Het kaartje hieronder weergeeft de manier waarop de Duitsers Polen binnenvielen. Let op de grote tangbeweging die de Duitse strijdkrachten maakten waardoor de Polen min of meer werden vermorzeld tussen de Duitse legers.


















Eerste acties van het Rode Leger
Een aantal weken na de Duitse invasie in Polen kwam er ook beweging in het Rode Leger van de Sovjet-Unie: Finland werd binnengevallen in een poging de Karelische Landengte, een smal stuk land tussen de Finse Golf en het Ladogameer in het noordwesten van de Sovjet-Unie, te veroveren. Deze strijd wordt ook wel de Winteroorlog genoemd. Ondanks felle Finse tegenstand die tot aanzienlijke Russische verliezen leidde, werd een kleine 4 maanden later, in maart 1939, een wapenstilstand tot stand gebracht op voorwaarden van de Sovjets. Dit resulteerde voor de Finnen in een verlies van 10% van hun grondgebied en 20% van hun industriële capaciteit. Het moeizame verloop van het offensief tegen Finland leidde tot prestigeverlies voor het Rode Leger, en droeg in aanzienlijke mate bij aan de Duitse onderschatting van de militaire capaciteiten van de Sovjet-Unie. In de daaropvolgende maanden wisten de Sovjets echter wel Estland, Letland, Litouwen, Bessarabië en het Roemeens Noord-Boekovina te veroveren, maar dit ging gebeurde zonder noemenswaardige militaire weerstand.










Finse ski-troepen in de sneeuw tijdens de Winteroorlog tegen de Sovjets.

Operatie Barbarossa
Tot 1941 reeg het Duitse leger de overwinningen aaneen, en alles wees erop dat de oorlog in het voordeel van de Duitsers uit zou gaan pakken. Hoogtepunt voor Duitsland was misschien nog wel de Franse capitulatie, die op initiatief van Joseph Goebbels, de Duitse minister van Volksvoorlichting, in dezelfde treinwagon werd getekend als waar Duitsland de capitulatie tekende aan het einde van de Eerste Wereldoorlog.

Niet lang na de aanvang van de Duitse aanval -het Molotov-Ribbentroppact ten spijt- op de Sovjet-Unie op 22 juni 1941, Operatie Barbarossa genaamd of -zoals de Sovjets het noemden- de Grote Vaderlandse Oorlog, kwam er langzaam maar zeker een einde aan de successen die het Duitse leger tot dusver had geboekt. Een logische vraag die daarbij gesteld kan worden is waarom Hitler, die aanvankelijk alles in het werk stelde om een tweefrontenoorlog te voorkomen, deze zelfde tweefrontenoorlog ineens wél wilde voeren.

Eén van zijn motieven was dat hij Groot-Brittanië ervan verdacht dat het hoopte op deelname van de
Sovjet-Unie aan de oorlog, waarbij het land vervolgens de kant van de geallieerden zou kiezen. Door de deelneming van de Sovjet-Unie aan de oorlog zelf te forceren, kon hij Groot-Brittanië, dat tot dan toe alle vredesvoorstellen van Duitsland had verworpen, wellicht vooralsnog tot vrede bewegen. Een ander motief was zijn angst voor het steeds sterker wordende Rode Leger, dat zich leek te herstellen van de zuiveringen die Stalin in de jaren ’30 had doorgevoerd en vele hoge officieren het leven had gekost (waar Duitsland overigens zelf aan had meegewerkt door de Sovjets valse informatie te verschaffen over onbetrouwbare personen binnen de militaire staf van de Sovjet-Unie). Misschien nog wel het meest fundamentele motief was dat Duitsland inmiddels afgesneden was van olie en andere belangrijke grondstoffen. Hitler besloot dan ook om over te gaan tot het veroveren van Lebensraum (leefruimte), dat tegelijkertijd een ander motief diende: de creatie van een groot Germaans Rijk waarin Slavische mensen de onderlaag zouden vormen.

Duitsland begaf zich zodoende in een tweefrontenoorlog, en ook voor de aanval op de Sovjet-Unie werd er gebruik gemaakt van de Blitzkrieg-tactiek, waarmee de Duitsers tot nu toe uiterst succesvol waren geweest. In de eerste dagen leek dit wederom de juiste keuze te zijn geweest, doch Hitler vergiste zich in de immense grootte van het land. Daarnaast beschikten de Duitsers niet over een goede spionagedienst, waardoor hij zich er ook niet van bewust was dat het Rode Leger inmiddels stukken groter was geworden dan het Duitse leger. Ter vergelijking: de Sovjet-Unie beschikte over 2 maal zoveel manschappen en 6 maal zoveel tanks en andere artillerie. Bovendien negeerde Hitler de kennis over het Rode Leger die hij wel bezat. Desondanks wisten de Duitsers toch verrassend ver op te rukken, hetgeen mede mogelijk werd gemaakt door de Stavka, de legertop van de Sovjet-Unie, die een aantal cruciale fouten maakte. Zo wilde men aanvankelijk de Duitse Blitzkrieg met een eigen Blitzkrieg bestrijden, maar dit bleek een veel te hoog gegrepen strategie tegen niet het grootste, maar wel het best georganiseerde leger ter wereld. Toch zou het tij gaan keren in het voordeel van de Sovjets.

De achilleshiel van de Blitzkrieg-tactiek
Het grote nadeel van een Blitzkrieg was immers dat deze brandstof en munitie in rap tempo verslond, en het was dan ook van essentieel belang dat de aanvoerlijnen voor deze grondstoffen zo kort mogelijk werden gehouden en dat er na 5 weken geen noemenswaardige weerstand meer zou zijn. Echter begon het gebrek aan informatie zijn tol te eisen aan Duitse zijde: men was er niet op voorbereid dat het Rode Leger zoveel weerstand bood, noch was men zich bewust van de gigantische omvang van het land waardoor de aanvoerlijnen steeds langer werden naarmate de Duitsers verder oprukten. In augustus 1941, 2 maanden nadat Duitsland de Sovjet-Unie was binnengevallen, werden nog de plaatsen Smolensk, Staraja Roessa en Oeman ingenomen, maar daarna werden de Duitsers gedwongen om de tijd te gebruiken om de geslonken voorraden weer aan te vullen. Gedurende deze periode ruziede het Duitse opperbevel over de verdere strategie, aangezien de Blitzkrieg-strategie voor het eerst echt had gefaald en de oorspronkelijke doelen onhaalbaar waren geworden. Ondertussen deed Stalin een vredesaanbod, waarbij de Duitsers de veroverde gebieden mochten behouden. Het aanbod van de Sovjet-dictator werd echter door Hitler afgeslagen.

De Sovjet-soldaat tussen 2 vuren in
Stalin wilde geen enkel risico nemen wat betreft de verdediging van de Sovjet-Unie, en om die reden gaf hij de NKVD, de beruchte veiligheidsdienst van de Sovjet-Unie, opdracht om iedereen die zich terug leek te trekken, dood te schieten. Vanuit zijn optiek moesten het de Sovjets zijn die de Duitsers terugdreven, en niet andersom. Op deze manier zou het oplopende dodental waar de Sovjets al mee te kampen hadden
-zeker aan het begin van de oorlog- nog verder oplopen.

Operatie Typhoon: Moskou ontspringt de dans
Begin oktober 1941 verzamelden de meeste Duitse pantserdivisies zich voor Operatie Typhoon, de aanval op Moskou. Men leek erin te slagen om de weg naar Moskou vrij te maken door de Sovjet-legers te vernietigen, maar dit bleek slechts een illusie te zijn: nieuwe Sovjet-troepen stonden alweer gereed om het stokje over te nemen. Tegen die tijd begon de natuur een handje te helpen in het voordeel van de Sovjets: de herfst trad in, en wegen werden onbegaanbaar waardoor de Duitse aanvoer van belangrijke goederen als munitie en brandstof stil kwam te liggen nog voor de strijd om Moskou kon losbarsten.

In november werden de wegen welliswaar weer enigszins begaanbaar door de eerste vorst, maar terwijl de Sovjets zich via hun spoorwegnet hadden weten te versterken, waren de Duitsers uitgeput geraakt door de gebrekken aan grondstoffen en voedsel. Meerdere generaals drongen er bij Hitler dan ook op aan om terug te vallen in veilige winterposities. Deze negeerde dit advies echter volledig, en beval een ‘allerlaatste krachtsinspanning’. De Sovjets, die zich realiseerden dat de Duitsers niet meer tot noemenswaardige acties in staat waren door het invallen van de winter, keken nog 3 weken toe hoe de half bevroren Duitse troepen naderbij kropen. Toen deze binnen het bereik van de nieuw opgerichte Sovjet-legers waren gekomen, sloeg de winter genadeloos hard toe. Bij temperaturen die ver beneden het vriespunt waren gekropen vielen bijna alle Duitse artilleriestukken en tanks uit, en begonnen de troepen massaal te lijden aan bevriezingsverschijnselen omdat hun uitrusting niet bedacht was op dergelijke strenge winters. Dit leidde tevens tot een oplopend dodental.

Het Rode Leger vond het toen welletjes, en sloeg onverbiddelijk toe. Legergroep Midden, zoals de Duitse strijdmacht genaamd was die aanvankelijk steeds verder richting Moskou wist op te rukken, werd bijna omsingeld en kon de totale ondergang slechts op een haar na afwenden. Desondanks zou men aan Duitse zijde het verlies aan mankracht als gevolg van de Sovjet-aanval nooit meer te boven komen.

Troepen van het Rode Leger in hun winteruitrusting.

De Slag om Stalingrad: het definitieve keerpunt
Hoewel de successen van het Duitse leger steeds minder werden, was het nog altijd tot veel in staat. Hitler besloot in 1942 om zich op de verovering van Stalingrad (het huidige Wolgograd) te richten. Dit resulteerde ongeveer een half jaar later, in 1943, in een verpletterende nederlaag voor een compleet Duits leger aan de Rivier de Wolga. De Sovjets lanceerden vervolgens een tegenoffensief, dat de Duitsers pas honderden kilometers ten westen van Stalingrad tot staan wisten te brengen. Ondanks enkele kleine overwinningen van de Duitsers die hierna nog volgden, werden ze steeds verder teruggedreven. Naderhand werden Wenen en Praag ingenomen, en deze innames kondigden de laatste grote slag van de oorlog aan: de Slag om Berlijn.

Schilderij van de Slag om Stalingrad.

De strijd aan het westelijke front
Net als in Polen wisten de Duitsers aan het begin van de oorlog gigantische successen te boeken aan het westelijke front. Na de verovering van onder meer Nederland en België, werd ook Frankrijk binnen 6 weken al verslagen. Desondanks bleef een aantal Fransen onder leiding van brigadegeneraal Charles de Gaulle, die in 1940 naar Groot-Brittanië was uitgeweken, de strijd voortzetten in de vorm van de zogeheten Vrije Franse Strijdkrachten, die in 1940 al 7000 leden zou tellen.

Groot-Brittanië wist men echter niet op de knieën te krijgen, een luchtoffensief, bekend als de Slag om Engeland, liep op niets uit en werd gestaakt. De Duitsers beperkten zich hierna wat het westelijke front betrof zoveel mogelijk tot verdedigen, waartoe men de Atlantikwall had laten bouwen: een 5000 kilometer lange verdedigingslinie, die door Duitsland, Denemearken, Noorwegen, Nederland, België en Frankrijk liep (zie onderstaand kaartje. Roodgekleurde gebieden vormen geallieerd grondgebied, blauwgekleurde gebieden waren door Duitsland veroverd of waren bondgenoten van de Duitsers, en witgekleurde gebieden waren neutrale landen. De groene lijn is de Atlantikwall).



























De bouw van de Atlantikwall zou echter nooit helemaal worden voltooid. Omdat de eenheden die de Atlantikwall bemanden statisch waren, dat wil zeggen dat ze niet in staat waren om zich te verplaatsen, gaf de Duitse veldmaarschalk Erwin Rommel na inspectiebezoeken in 1943 en 1944 te kennen dat als het ooit tot een geallieerde invasie zou komen, de geallieerden liefst in de branding nog uitgeschakeld moesten worden. Mochten ze namelijk voet aan de wal krijgen, dan was de slag volgens hem voor Duitsland verloren.

Een geallieerde invasie aan het westelijke front kwam er ook, en wel in de vorm van Operatie Overlord op 6 juni 1944. Geallieerde troepen landden in Normandië. Rommel kreeg gelijk: de geallieerden kregen voet aan de wal, maar de Duitsers wisten geen stand te houden waardoor de slag voor hen verloren was. Na een reeks geallieerde successen werd Parijs in augustus van datzelfde jaar nog bevrijd. Een jaar eerder, in 1943, waren de geallieerden al met succes op Sicilië geland. Men zou kunnen zeggen dat Berlijn op deze manier al omsingeld begon te worden.

Geallieerde troepen landen in Normandië.

Ondertussen rukte het Rode Leger steeds verder op naar de bunker waar Hitler zich ophield. Nadat ze deze op slechts enkele honderden meters waren genaderd, besloten Hitler en zijn vrouw zelfmoord te plegen, hetgeen gebeurde op 30 april 1945. Veel van Hitler’s officieren kozen hierna dezelfde uitweg. Ongeveer een week later kwam er met de Duitse algehele capitulatie een einde aan de Tweede Wereldoorlog in Europa, die in de bijna 6 jaar tijd dat deze duurde ruim 62 miljoen doden eiste, waarvan zeker 40 miljoen burgerdoden.

Voorpagina van een Engelse krant die de dood van Hitler bekend maakt.

Over dit artikel
Ik heb mij opzettelijk beperkt tot het schrijven over het strategische verloop van de Tweede Wereldoorlog in Europa. Het was immers ons werelddeel waarin deze oorlog zich grotendeels afspeelde. Indien ik in dit artikel ook zou hebben geschreven over de oorlogvoering elders in de wereld en alle andere zaken die hierbij kwamen kijken, bijvoorbeeld concentratiekampen en economische effecten, dan zou dit artikel (dat al niet zo klein is) veel te groot zijn geworden. Wellicht dat ik over die zaken later nog aparte artikelen zal schrijven.

Nog geen lid van Xead? Klik dan hier om je aan te melden!

Reageren?