De persoonlijkheid ligt volgens Freud voornamelijk in het onbewuste van de mens. Juist hierdoor worden we aangedreven om te handelen.

Ontstaanswijze psychoanalyse

Sigmund Freud (1856-1939), een zenuwarts in Wenen, is de grondlegger van de bestaande therapeutische theorie ‘De psychoanalyse’. De jonge Freud had grote interesse in hypnotische behandeling en wilde de therapeutische methodiek toepassen bij zijn eigen patiënten. Alleen lukte het Freud bij een aantal patiënten niet hen genoeg onder hypnose te brengen, waardoor de symptomen van psychische problematiek alleen tijdens de hypnose verdwenen. Hij besloot een andere manier te vinden om psychische problematiek van zijn patiënten te begrijpen en deze vervolgens te behandelen. Freud richtte zich op het onderbewuste processen in de geest van de mens. De persoonlijkheidstheorie psychoanalyse was geboren.

Psychoanalyse in beeld

De gedachtegang van Freud beruste op het onbewuste als basis voor de persoonlijkheid van de mens. Volgens hem zijn we ons veelal niet bewust van bepaalde instincten, motieven en conflicten in onszelf, vanwege de bedreigende en beangstigende inhoud voor de bewuste geest. Alleen door de toepassing van de psychoanalyse kan men erachter dat bepaalde negatieve herinneringen aan een situatie nog steeds in het onderbewuste aanwezig is. Men krijgt soms een glimt te zien van deze herinnering vermomt in een droom of psychische problematiek als depressie. De onderbewuste processen worden gevoed door de geheimen, driften en begeertes en worden dus omgevormd en komen vervolgens tot uiting in onze bewuste gedachten en gedrag. Freud wil hiermee zeggen dat we als het ware handelen zonder het echte motief achter het handelen te weten.

Persoonlijkheidstructuur volgens Freud

Freud heeft de persoonlijkheid van de mens opgebouwd uit drie verscheidene eenheden, namelijk het ego, het id en het superego die voortdurend in strijd met elkaar zijn. De drie eenheden vormen als het ware een dynamisch geheel dat elkaar telkens beïnvloed.

Het id beschouwde Freud als het onbewuste deel van de persoonlijkheid bestaande uit instinctieve en driftmatige in de mens. De werkelijke gevoelens en motieven liggen in het id opgeslagen. Te denken valt aan de behoefte om zichzelf en de mens in leven te houden, waaruit de behoefte aan bijvoorbeeld seksualiteit, socialiteit, verliefdheid, agressie en honger voortvloeien. Volgens Freud is het id de energie, spanning en de drijfveer achter het handelen van de mens, omdat het id streeft naar ontlading van zijn energie. Ontlading roept bevrediging op eveneens als er geen ontlading optreedt de spanning alsmaar toeneemt. Het id houdt daarbij geen rekening met de normen en waarden van de omgeving. Alleen het ontladen van behoeften en verlangens is in het oog van het id van belang, waardoor deze behoeften en verlangens van enorme omvang kan zijn. De boosheid van iemand kan zich vormen tot ongecontroleerde woede.

De tegenpool van het id beschouwde Freud als het super ego, welke gestuurd wordt door de morele eisen die overgenomen zijn vanuit de omgeving. Het super ego ontwikkeld vanaf kindszijde door het verinnerlijken van geboden gesteld door ouders, familie, leraren, media en de grote maatschappij. Het super ego fungeert als geweten die streeft naar een ik-ideaal. Het ik-ideaal geeft een beeld van hoe we zelf moeten zijn en waar we zelf naar moeten streven. Voldoet men aan het gestelde men dan ontstaan er trotse gevoelens. Wanneer men niet aan het beeld voldoet dan volgen er gevoelens van schuld en schaamte. Als men zich alleen door zijn geweten laat lijden en daarbij alleen rekening houdt met de omgeving, worden de eigen gevoelens en behoeften vanuit het id teniet gedaan.
Logischerwijs liggen het id en het super ego regelmatig met elkaar in conflict. De vraag: ‘Moet er rekening worden gehouden met de omgeving of moet ik op mijn poten staan om mijn eigen gevoelens te bevredigen?’. staat dan telkens centraal.

De laatste component van de persoonlijkheid wordt door Freud aangeduid als het ego. Het ego kan beschouwd worden als een scheidsrechter tussen het id en het super ego. De innerlijke processen worden waargenomen alsook de omgeving waarin men leeft. Alleen het ego kan de behoeften vanuit het id tot uiting laten komen en wel op zo’n manier dat het super ego niet teveel in conflict komt. Bijvoorbeeld in een ruzie kan de behoefte om een klap uit te delen zeer groot zijn, maar het super ego weerhoudt met om de klap uit te delen. De ego bepaalt welke richting wordt gevolgd. Soms kan de druk te groot worden, omdat bij elke beslissing toch een deel van de persoonlijkheid ontevreden is. Een psychische stoornis kan het gevolg zijn.

Terug naar het onbewuste

De emoties vanuit het id kunnen zo hoog oplopen dat het in een zeer groot conflict komt met het super ego. Soms zo groot dat het ego deze niet meer kan hanteren. Freud meent dat bij grote conflicten de bedreigende gevoelens teruggedrongen wordt voor het ego, zodat het ego er geen weet en geen last meer van heeft. Maar het wil nog niet zeggen dat daar mee de problemen zijn opgelost. Op verscheidene trucjes probeer het id alsnog de behoefte te bevredigen. In de vorm van de zogenaamde freudiaanse verspreking, waarmee iemand iets zegt zonder er erg in te hebben en daarmee iets verborgen even naar buiten komen. Denk maar aan iemand die tijdens de seks met z’n partner de naam van zijn secretaresse noemt. De wens om seks te hebben met zijn secretaresse komt even naar boven drijven. Eveneens in dromen kunnen de impulsen en verlangens naar boven gekomen in de vorm van symbolen. Door de dromen worden heel wat energie ontladen. Veelal zijn mensen hun dromen vergeten omdat deze weer naar het onbewuste is geschoven. Een andere manier om de beangstigende gevoelens te verdringen zijn afweermechanismes. Men vergeet bijvoorbeeld een belangrijke afspraak die te angstig is, ontkent of verdraait een gebeurtenis, de eigen negatieve eigenschappen of gevoelens worden toegekend aan de ander. Allemaal reacties om het voor het ego makkelijker te maken om bepaalde zaken onder ogen te kunnen zien. En het is maar goed ook dat sommige zaken in het onbewuste blijft hangen. Het is een middel om je staande te kunnen houden in negatieve situaties.

Word fan