De tweede wereldoorlog kent vele verdrietige verhalen. Putten heeft ook zo zijn eigen verdriet. Waarom is er in Putten naast de Nationale dodenherdenking van 4 mei nóg een herdenking?

In het jaar 1944 – te weten in de nacht van 30 september op 1 oktober heeft een verzetsgroep geprobeerd een aanslag te plegen op een Duitse auto waar twee officieren en twee korporaals in zaten.
Deze aanslag werd gepleegd op de weg tussen Putten en Nijkerk.

De vier Duitse personen die in de auto zaten, waren de Luitenants Eggert en Sommer met daarbij de korporaals Hedrich en Hüttebreuker van het reserve- en opleidingsregiment -opgericht door Herman Goring. De Duitsers wisten in 1944 al dat de oorlog niet meer te winnen was. Alles en iedereen werd dus gemobiliseerd.

Het gezelschap was op de late avond onderweg van Utrecht terug naar hun verblijf in Harderwijk. Met behulp van een auto van (waarschijnlijk) de verzetsgroep, werden deze Duitse militairen in een hinderlaag gelokt.
Zij werden van alle kanten onder vuur genomen. Er zijn persoonlijke verhalen ontdekt waarin staat beschreven dat het daar niet mals was! De onderhanden genomen auto met inzittenden is tegen een telefoonpaal tot stand gekomen.

 

De vier Duitse militairen hebben geprobeerd al schietende zich in veiligheid te brengen. De eerste opsomming van deze geschiedenis verteld ons dat de beide Korporaals kans gezien hebben - te vluchten. De Luitenant Sommer werd in zijn buik geschoten. Toch wist hij ondanks dat hij zwaar gewond was ook te ontsnappen. De Luitenant Eggert werd gewond aan zijn been en zijn knie gevangen genomen door de verzetsstrijders.
De verzetsstrijder Frans Slotboom, werd zwaar gewond aan zijn lever, geholpen door plaatselijke bevolking waaronder waarschijnlijk ook een arts- alsmede opgevangen Toch is deze man helaas de volgende dag overleden. Deze verzetsstrijder is bij een boerderij in de buurt begraven.

De gehele groep verzet strijders waren in de buiten wereld onbekend, en leefden verscholen in de bossen rond Putten en Nijkerk.

De leden van de verzetsgroep bestonden uit de opperwachtmeester van de politie Ab Witvoet, de ondergedoken al benoemde Frans Slotboom, de Puttenaar Piet oosterbeek, de jurist mr. W. Rengers Hora Siccama, de landarbeider Chris Helsdingen. Voorts een ontsnapte parachutist –genaamd- Keith Banwell, een instructeur - bren schutter die na de nederlaag tijdens de Slag om Arnhem in september 1944  was achtergebleven. Vervolgens is deze man gepakt door de Duitsers en later weer ontsnapt. Hij had zich aangesloten bij de verzetsmensen in Putten. Als laatste waren er nog een Amsterdamse onderduiker genaamd Piet Dankaart. Deze man was  mitrailleur schutter. Deze was samen ondergedoken met Willem van Heesen, een oud controleur van de economische dienst.

Het is de Duitse Korporaals gelukt de Wehrmacht in Harderwijk te berichten over de aanslag. De overgebleven Luitenant heeft helaas hulp gehad van een boer, welke een overige Duitse auto inlichtte. Deze man was dus een verrader eerste klas! De Luitenant is meegenomen echter in de loop van de Nacht ook overleden.  

De gehele actie was eigenlijk mislukt. Het was de bedoeling om de Duitsers te doden en weg te wezen. Hogere Duitse officieren werden op de hoogte gebracht over de aanslag . De op de Veluwe gelegerde Duitse militairen kregen van kolonel Fritz Fullriede verbonden aan het Hermann Goering-regiment, opdracht om geheel Putten te omsingelen. De in Nederland gelegerde Generaal Opperbevelhebber Friedrich Christiansen deed er nog een schepje bovenop. Hij wilde in Putten de hele boel platbranden en de verzetsgroep tegen de muur hebben. Een drama zou absoluut het gevolg zijn. Op zondagmorgen 1 oktober werd heel Putten afgegrendeld, alles werd uitgekamd, de sfeer werd steeds grimmiger. Boeren welke vroeg wilden gaan melken werden opgepakt en in de ring van het dorp vastgehouden. Niets en niemand werd ontzien. Iedereen voelde de spanning. Men hoorde in de gehele omtrek geweerschoten. De dominee van de oude Hervormde kerk (ds. C.B. Holland ) deed een oproep aan de mannen om naar huis te gaan en zich ergens veilig te verbergen. Alle bewoners van Putten en daarbuiten werden als vee het dorp in gedreven. Een klein meisje werd doodgeschoten. NSB’ers gingen namen doorgeven van mensen die zij niet vertrouwden. Ook die werden opgepakt. Deze mensen werden als gijzelaars vastgehouden net zo lang tot de opgepakte Duitse officier boven water was.

 

het ónmens; Generaal Opperbevelhebber Friedrich Christiansen 

De mannen van Putten werden opgesloten in een schoolgebouw en de eierenhal.
De vrouwen en kinderen in de Oude Hervormde Kerk. Het moet daar vreselijk zijn geweest.

Er kwam en schriftelijk bevel, ondertekend door Generaal Friedrich Christiansen als volgt;

1. De schuldigen dienen te worden doodgeschoten.

2. De mannen tussen de achttien en vijftig jaar moeten worden afgevoerd.

Punt 3 als laatste;

Putten moet worden platgebrand, behalve het huis van de boer die de zwaargewonde Duitse officier heeft geholpen en de huizen van NSB’ers en Duitsgezinden.

De Duitse Razzia was niet meer te stoppen. Putten en een groot deel van Nijkerk werden geslachtofferd! Kolonel Fullriede wilde óók  wraak voor zijn manschappen.

Echter er waren geen verzetslieden gevonden welke hij kon afstraffen. Zwaardere middelen werden ingezet. De hulp van grove, als wel de meest gruwelijke SS soldaten werd ingeroepen.

Op maandagmorgen 10 uur stond er een trein op het Station van Putten. De bevolking sidderde van angst.  Kolonel Fullriede kreeg de opdracht om alle mannen uit Putten over te dragen aan de SS. Er werd van alle kanten gesproken, onderhandeld om de actie te stoppen. Dat kon echter alleen gebeuren indien die Duitse officier boven water kwam.

De leden van de verzetsgroep hoorden ook wat de actie te weeg had gebracht. Men heeft besloten de Luitenant af te geven bij een boer in Stroe. Maar alles was al te laat. Het woord wraak was hoorbaar en voelbaar. Ook Fullriede kreeg het bericht door dat de vermiste officier boven water was.

In een proces na de oorlog tegen Generaal Christiansen en Kolonel Fullriede bleef deze laatste  beweren niet op de hoogte te zijn geweest van de teruggave inzake de vermiste Luitenant. Hij verklaarde dat daarom de actie tegen de bevolking niet werd afgeblazen. Te erg voor woorden.

Op die maandag 2 oktober hebben een paar heldhaftige mannen zich nog vrijwillig gemeld –met de bewoording-  dat zíj de aanslag hadden gepleegd met de hoop zo veel mogelijk levens te redden. De Duitsers gingen hier niet mee akkoord. Dit gebeurde op het moment dat alle mannen van Putten tussen de achttien en vijftig jaar apart afgevoerd werden. Niets mocht meer baten.

Er werd nog afscheid genomen waar mogelijk, de vrouwen mochten nog weg uit hun gevangenschap. De gevangenen werden vanaf de oude kerk- de trein in gejaagd, de deuren gingen op slot. De trein vertrok. Op weg naar het concentratiekamp te Amersfoort. 

 

 

Op het bevel van de Duitsers werden er vrachtwagens vol met brandbommen en explosieven het dorp binnen gereden. Dit alles aangestuurd door de SS’ers, welke in een nog groter getale naar Putten werden aangevoerd. Vrouwen en kinderen moesten binnen twee uur het dorp verlaten. Schreeuwende, joelende ,dronken SS’ers en Duitsers staken ruim 110 panden en woningen in de brand, niets en niemand werd gespaard.  Het móet vreselijk geweest zijn.

 

 

Van de 661 mannen die in Amersfoort aankwamen zijn er nog 59 op een wonderbaarlijke manier vrijgekomen. Der rest is afgevoerd . 

Na de oorlog kon de  vreselijke balans als volgt opgemaakt worden ;

661 mannen werden afgevoerd, vanaf het Station Putten
  59 werden er nog vrijgelaten in Amersfoort,
602 mannen werden afgevoerd naar het concentratiekamp Neuengamme,
13 van hen wisten tijdens het transport uit de trein te ontsnappen,
589 mannen zijn daar dus aangekomen,
540 mannen zijn daar vermoord of aan ziekte overleden,
49 mannen konden na de oorlog terugkeren naar Putten,
   5 van hen zijn spoedig door krachtsverlies in Putten overleden,
   7 mannen zijn tijdens de razzia al doodgeschoten,

In totaal zijn er dus naast nog een aantal kinderen, en vrouwen in Putten dus 552 mannen geslachtofferd.

 

Ondanks alle hulp uit het land om na de oorlog Putten weer op te bouwen, de hulp van Koningin  Wilhelmina , en veel overige hulp is Putten nooit meer hetzelfde geworden.

Ieder jaar worden de slachtoffers herdacht.

Altijd kijkt het vrouwtje van Putten, de weduwe met haar zakdoek in haar hand richting de oude kerk waarvandaan de mannen werden afgevoerd, ook dáár is een monument,

Alle kinderen uit groep acht, komen ieder jaar rond 2 oktober bij de herdenkings monumenten.
  
De kinderen krijgen ieder jaar een herdenkingsboek, geen kind wordt overgeslagen,

Ieder jaar zijn op 2 oktober de winkels eerder dicht,

Altijd worden de 660 symbolische graven keurig onderhouden,

 

Men herdenkt ! Toch is ieder jaar is 2 oktober weer anders. Wederom zijn er mensen die het meemaakten weggevallen.

Ieder jaar worden er nog bovenwater gekomen sieraden- uit Duitsland- teruggeven aan nabestaanden.

Het zal zo blijven.

 

Laten we nooit vergeten wat er gebeurd is.

 

 

 

Reageren?

Registreer of log in om te reageren op een artikel.