De Anti-rook Magiër Robert Jasper Grootveld, Lou de Palingboer, Kaatje Koster, Het lieverdje op het Spui.. Eenmansacties luiden de Provo-tijd in.

 

 

Hebben wij weer een Anti-rookmagiër nodig?

 

Op school is mij bijgebracht, dat wij kunnen leren van het verleden. Vaak wordt dit op een andere wijze geïnterpreteerd, ik wil het hier van de andere kant belichten.
Met dit artikel worden eenmansacties belicht welke (mede) de provotijd hebben ingeluid. 

 

Eenmansacties hebben nut

 

De Anti-rook magiër, Robert jasper Grootveld

Maak kennis met een man, die Nederland veranderd heeft, een man die een onuitwisbare indruk heeft achtergelaten. Zijn humor is niet altijd begrepen, zoals veel ogenschijnlijke dwazen in hun leven niet begrepen worden. Deze man heeft ongemerkt trends gezet. Trends waar hij de teerling voor geworpen heeft.

Dit is een ode aan een man, die er toe deed... Die zijn plannen realiseerde. Die zijn ziel volgde, en deed wat hij wilde en deed wat hij goed en belangrijk achtte.. Dit artikel beschrijft Robert Jasper Grootveld tot de periode van het Exotisch Kitsch Conservatorium en de insektensekte. Zie hier het artikel over de insektensekte. Er zal over de anti-rookmagiër nog een artikel verschijnen, waarin het witte-fietsenplan, de drijvende tuinen van Amsterdam belicht zullen worden.

 

Dit soort mensen hebben wij in deze tijd hard nodig!

Ik wil hier dan ook met alle oprechte hippie liefde, die ik gelukkig nog in mijn donder heb zitten, gaarne citeren wat het Internationaal instituut van de sociale geschiedenis over Jasper Grootveld op de website heeft geplaatst.

Freek de Jonge: "Dat de twintigste eeuw niet in zijn geheel ongemerkt aan dit land voorbij is gegaan, is eigenlijk maar te danken aan één persoon. Eén man die dit land een totaal ander aanzien heeft gegeven, die alle verhoudingen door elkaar heeft geschud. En geheel in de lijn van zijn genialiteit is hij ook in de vergetelheid geraakt."

“Die unieke persoon is Robert Jasper Grootveld (19 juli 1932 – 26 februari 2009), icoon van de jaren '60, inspirator van de provobeweging, anti-rook-activist en bedenker van het Witte Fietsenplan. Met zijn happenings en speelse publiciteitsstunts bracht Grootveld actie op straat, hij stond in 1971 aan de wieg van wietplantages en de coffeeshopcultuur die Amsterdam zo populair zou maken onder jongeren. Grootveld is ook de schepper van de drijvende tuinen in de Amsterdamse binnenwateren. Zijn groene vlottenvloot is in 2007 afgemeerd aan de Zeeburgerkade voor het IISG, dat ook het archief van Grootveld beheert.”

In februari 2009 is het boek verschenen, welke Robert Jasper Grootveld aan de vergetelheid ontrukt: Magiër van een Nieuwe Tijd, een biografie van de hand van Eric Duivenvoorden. Nog dezelfde maand overlijdt Jasper op op zesenzeventigjarige leeftijd en wordt door de 888 naar zijn laatste rustplaats op Zorgvlied gevaren.

 

Robert Jasper Grootveld

Jasper werd op 19 juli 1932 geboren in Amsterdam en overleed in zijn geboortestad op 26 Februari 2009. Een kunstenaar die bekend geworden is door de happenings welke hij op het Spui organiseerde.
Deze man was de "voorloper"  van de provobeweging, waar Grootveld zich later dan ook bij aansloot.

 

de Anti-rookmagiër

Toen hij 22 was, werd hij ijscoventer en verdiende daar een goede boterham mee. Leuk, natuurlijk, maar hij was hier niet tevreden mee.

Hij besloot een bakfietstocht te gaan maken... Niet een klein tochtje, maar naar de stad van de Kunst, Parijs.
Dat was een hele trap naar het verre Parijs. De bakfietsen van toen waren ook niet zo soepeltjes als we dat vergelijken met de hedendaagse mama-bakfiets.

Onderweg had Jasper alle tijd om na te denken, en kwam tot de conclusie dat hij zijn leven niet als IJscoventer wilde slijten; hij ontdekte wat hij wilde: “ik wil beroemd worden”
Hij waagde zich nog in de Journalistiek en deed daar in opdracht van Jan Vrijman onderzoek onder de aanhangers van Lou de Palingboer.

Zelf heb ik het vermoeden dat Jasper door dit onderzoek geïnspireerd geraakt is..

 

Lou de Palingboer

Lou de palingboer was een marktkoopman op de Dappermarkt.

Achter zijn kraam preekte Lou, dat hij “het opstandingslichaam van Jezus Christus” was.

Een ieder die luisteren wilde kon zich vervolgens naar het nabijgelegen koffiehuis vervoegen, alwaar men van de palingboer nadere uitleg kon ontvangen. 

 

 

 

Er ontstond een kring volgelingen, zodat Lou op den duur in de zaal " De Brakke Grond" zijn toehoorders vermaakte met een mix van mystieke taal en Mokumse volkshumor.

Zijn volgelingen bleken door deze combinatie volledig in Lou te geraken.

Een trouw volgeling, die Lou voor God aanzag, kocht voor een huis voor hem, welke omgedoopt werd tot het “Witte huis” en wat vervolgens een pelgrimsoord werd.

 

 

 

Na dit onderzoek nam Robert Jasper Grootveld de ladder ter hand en liet zijn schoorsteen een tijdje roken, door als glazenwasser de kost te verdienen.

Tot

 

1961 Het lieverdje...

Robert Jasper wordt de Anti-rookmagiër.
Jasper Grootveld begint op het Spui, bij het lieverdje met zijn eenmans-actie:  "anti-rook-campagne" en werd daarnaast de anti-rook magiër genoemd.

Grootveld stroopte de stad af, op zoek naar affiches met reclame voor sigaretten, om deze vervolgens met een grote letter “K” (kanker) te bekladden. In december 1961 werd hij hiervoor gearresteerd en gevangen gezet. 

 

Tegenwoordig zien wij dat op ieder pakje sigaretten terug.

 

 

 

 

De gekozen plek voor zijn demonstratie was een symbolische keuze. Het lieverdje is een beeldje van een onschuldig jongetje.

Een beeldje op het Spui, en wat geschonken is aan de stad Amsterdam door een sigarettenproducent.

Het Lieverdje symboliseert de straatjongens van Amsterdam, altijd op zoek naar kattenkwaad maar met een gouden hart. Hoe mooi paste dit bij Jasper, die eenling met een boodschap...

 

 

Het beeldje werd bijna een levende legende en werd geregeld feestelijk aangekleed, maar ook beklad en zelfs een keer gekidnapt.

'De Anti-Rookmagiër' maakte protest door anti-rook happenings te organiseren rond dit beroemde en beruchte beeldje van het onschuldige jongetje op zijn eigen ludieke onbevangen wijze.

 

Onder de leus 'Wat hebben we het goooooeeeeedddd!!!!', luidde hij het meest protestvolle deel in van de vorige eeuw: de Provotijd.
 

Jasper Grootveld, de eerste man die de strijd aanbond tegen consumptiemaatschappij. Jasper de voorganger van het consuminderen.

 

De krenten-uitdeelactie van Koosje Koster: tegen kneuterigheid en krenterigheid

Het beeldje werd niet alleen door Jasper als locatie voor zijn acties gebruikt.

Ook Koosje Koster deelde er krenten uit. Dit was provocatie in die tijd:  krenten uitdelen...!

Dit was de manier van Koosje om op  de kneuterigheid en de drogistenmentaliteit ("krenterigheid") van de Nederlanders te wijzen.

De kippen, zoals de dienders indertijd genoemd werden, konden slechts met onbeheerste reactie van repliek dienen. Iets wat, gezien de toch vreedzame actie natuurlijk niet goed viel bij de actievoerders.

Oud-commissaris Leendert Dorst verwoordde het zo: "De politie had geen antwoord op die ludieke acties. Bij zo'n happening liep bijvoorbeeld een meisje, Koosje Koster, krentjes uit te delen. Wat moest je daar nou mee? Wij wisten niet waar dat allemaal om draaide en of je dat nou serieus moest nemen. En als je in uniform geen houding kunt bepalen dan wordt het wel heel moeilijk. Het enige antwoord was toen dat Koosje werd gearresteerd".

Koster werd vervolgens afgevoerd, ontkleed notabene, en lange tijd verhoord. Na discussies in de Tweede Kamer moest de verantwoordelijk hoofdcommissaris Van der Molen uiteindelijk het veld ruimen.

 

 

Weer een signaal uit de Provo-tijd... Alleen zijn de rollen nu omgedraaid. De overheid deelt de krenten uit....??

 

De Anti- rooktempel

Vervolgens organiseerde Jasper  'happenings', in een tot 'anti-rooktempel' hernoemde garage van Nicolaas Kroese aan de Korte Leidsedwarsstraat in Amsterdam. 

Boompjes werden opgezet en ludieke plannen gesmeed.

Toeschouwers als Harry Mulisch en Ramses Shaffy schaarden zich rond hem heen.

 

 

Enkele weken nadat de anti-rooktempel in gebruik genomen was, stak Grootveld de tempel in brand. Hij werd hiervoor tot een voorwaardelijke gevangenisstraf veroordeeld.

 

 

 

 

 

Amsterdam als magisch centrum in de delta

Grootveld had rond deze periode ook contact met Bart Huges, met wie hij “het appel in een driehoek symbool” ontwierp,  welke Amsterdam als magisch centrum in de delta, moest weergeven..

Bart Huges was overigens de man, welke een gaatje in zijn hoofd boorde; dat is weer een (apart) verhaal op zich, waar nog een artikel over zal volgen.

“Klaas komt”

Grootveld, volgens eigen zeggen al vanaf zijn derde levensjaar in de ban van Sinterklaas, predikte toen al enkele jaren dat "Klaas komt".
Tijdens de happenings rond het Spui danste Jasper vreemd uitgedost in een mistige wolk van zijn eigen sigarettenrook, onderwijl allerlei bezweringen prevelend. De bekendste waren: "Uche, uche, uche" en "Klaas komt". Deze ceremonie kun je uitleggen als een commentaar op de indertijd heersende moraal:

“zeggen dat je ergens tegen bent maar het ondertussen wel doen.”

In 1966 richtte Grootveld de zogeheten 'Klaasbank' op, en op 3 november 1966 nam hij in het Vondelpark een speakers' corner in gebruik.

De voorspellende geest van Jasper blijkt ook hier, maar weer eens te meer...

 

 "Klaas komt !", en wel morgen!

 

 

Het is voor mij een grote eer met deze man gesproken te hebben en een tribute ter zijne ere op Ruigoord te hebben mogen bijwonen, in zijn aanwezigheid. Hij liet de zaal wederom bulderen van de lach, met de humor van het onschuldige jongetje, het lieverdje.... Een groot man is heengegaan, een initatior, die min of meer vergeten is; maar één, die een onuitwisbare indruk op ons land heeft achtergelaten. 

 

Wordt vervolgd

 

Meer van mij lezen kan op hersenspinsels

Reageren?

Registreer of log in om te reageren op een artikel.