Het verhaal van Hannie Schaft, het meisje met het rode haar. De bekendste Nederlandse verzetsstrijdster uit de Tweede Wereldoorlog, kortom: een sterke vrouw!

Jeugd

Jannetje Johanna Schaft werd geboren op 16 september 1920 in Haarlem. Haar roepnaam was Jo of Jopie. Ze was een dochter van Aafje Vrijer en Pieter Schaft. Pieter Schaft was leraar en zat in het landelijk hoofdbestuur van de socialistische Bond van Nederlandse Onderwijzers. Haar moeder, Aafje, kwam uit een socialistisch gezin. Ook had Jo een zusje, Annie, dat vijf jaar ouder was. In 1927 overleed Annie aan difterie (een ernstige ontsteking aan de keel). Hierdoor werd Jo heel beschermd opgevoed. Doordat haar ouders allebei Sociaal Democraten waren, groeide Jo op met Sociaaldemocratische ideeën en er werd veel gediscussieerd over de politiek, maar vooral over gelijkheid. Ze maakten de economische crisis in 1929 redelijk door.

 Meer Duitse invloed

In 1932 ging Jo naar de HBS, en in 1938 ging ze rechten studeren aan de Universiteit van Amsterdam. Daar werd ze lid van de Amsterdamse Vrouwelijke Studenten Vereniging en ze leerde daar twee joodse meisjes kennen: Philine Polak en Sonja Frenk. Hierdoor voelde Jo zich zelf geraakt toen de anti-joodse maatregelen werden ingevoerd. Jo bleef gewoon doorstuderen toen de oorlog in 1940 in Nederland begon. Maar in 1943 moesten alle studenten een loyaliteitsverklaring van de fascisten tekenen. Ze moesten namelijk verklaren dat ze achter de Duitsers stonden. Als de studenten deze verklaring niet tekenden mochten ze niet meer studeren. 80% van de studenten tekenden deze verklaring niet, en ook Jo besloot de verklaring niet te tekenen, want dit zag ze als landverraad. Ze heeft nog één keer een “zwart tentamen” afgelegd en is daarna gestopt met haar studie. Toen is ze weer bij haar ouders gaan wonen.
Net als veel andere joden mochten Philine en Sonja steeds minder door de anti-joodse maatregelen. Ze moesten een gele ster dragen en mochten niet meer in winkels, zwembaden en andere plaatsen te komen. Ze besloten toen onder te duiken bij Jo en haar ouders. Ze kregen hun schuilplaats op de zolder.

Verzet

Jo begon met verzetswerk toen ze 22 jaar oud was, in 1942. Ze was kwaad op de Duitsers en ging zich tegen hen verzetten. Ze kon niet geloven dat er mensen waren die zulke dingen als Jodenvervolging deden. Toen haar twee vriendinnen Sonja en Philine steeds meer te maken kregen met de anti-joodse maatregelen, stal Jo voor hen persoonsbewijzen van Nederlandse vrouwen die zo een nieuwe zouden kunnen krijgen. De graveur zorgde voor een vingerafdruk, foto’s en zegeltjes op het persoonsbewijs. Later heeft Jo nog veel meer persoonsbewijzen gestolen. Verder zamelde Jo geld en bonkaarten (kaart met bonnen waarmee je bijvoorbeeld voedsel kon kopen) in voor onderduikers en stuurde ook pakketjes voor krijgsgevangenen naar Westerbork en andere kampen. Jo vond dit niet genoeg en wilde graag meehelpen in het verzet. Ze sloot zich aan bij een communistische verzetsgroep in Haarlem: de RVV (de Raad van Verzet). Haar schuilnaam werd Hannie en haar bijnaam “Het meisje met het rode haar.”

Hannie ging twee avonden in de week naar het hoofdkwartier van de RVV. Ze luisterden naar de illegale radio, praatten over de politiek, lazen en bespraken illegale bladen, verspreidden illegale kranten en Hannie leerde daar schieten.
Eerst deed Hannie alleen dingen in het verzet zoals het vervoeren van wapens, persoonsbewijzen stelen, berichten doorgeven, onderduikers helpen en voedselbonnen regelen. Ook verspreidde ze posters en het blad van de RVV “De Waarheid” omdat de legale pers in Nederland onder Duitse controle was. Hannie praatte goed Duits, want soms kon dat goed te pas komen als ze zich voor moest doen als Duitser.

Nadat Hannie schietlessen had gekregen en instructies over wapens had gehad, was Hannie klaar voor haar eerste taak. Ze moest een man van de Sicherheitsdienst (de inlichtingen- en veiligheidsdienst van het leger van de SS ) neerschieten. Er klonk een klik, maar geen schot nadat ze de trekker overhaalde. Er zaten namelijk geen kogels in het pistool. De man van de Sicherheitsdienst kwam naar haar toe en stelde zich voor. Het was de voorzitter van de RVV, Frans van der Wiel. Ze was enorm kwaad maar ze had wel laten zien dat ze geschikt was voor het verzet.

Het echte werk..

Nu mocht Hannie ook belangrijkere dingen doen: sabotage (een elektriciteitscentrale kapot maken), spionage, pleegde aanslagen en Duitsers en landverraders neerschieten. Hannie interesseerde zich niet zo voor de Duitsers, maar ze werd gek van de verraders in Nederland. Ook waren er mensen uit het verzet die hen verraadden. Zij werkten vaak ook met de Duitsers samen.

Nadat Hannie lange tijd bij de RVV heeft gezeten, wil ze er weg want ze kan er bijna niks doen. Ze komt in contact met Jan Bonekamp en werkt met hem samen. Hannie moet hiervoor wel het huis van haar ouders verlaten, dat is veiliger. Want als verzetsstrijders gepakt zouden worden, zouden de Duitsers ook naar hun huis, ouders, kinderen en familie gaan. Daarom duikt ze onder bij vrienden van Jan.

Hannie werkt veel samen met Jan, maar tijdens een aanslag wordt Jan gewond opgepakt. De Duitsers proberen nog wat informatie los te krijgen. Jan noemde toen een paar namen en adressen, en ook die van Hannie. Daarna overleed hij.

Opnieuw "Onderduiken"

Hannie vond het verschrikkelijk en kon nu niet meer in het huis van haar ouders komen, omdat haar naam en adres bij de Duitsers bekend waren. Voor Philine moest een nieuw onderduikadres komen. Hannie moest onderduiken en haar ouders werden gegijzeld door de Sicherheitspolizei, want zij hoopten dat Hannie zich dan zou melden, wat zij niet deed. Het laatste jaar van de oorlog gaat ze veel met Truus en Freddie Oversteegen om.

Nadat de identiteit van Hannie bij de Duitsers bekend was, moest ze haar haar zwart verven en een bril opzetten. Zo zou ze niet herkend worden. Ook kreeg ze een nieuw persoonsbewijs met de naam Johanna Elderkamp.

In het laatste jaar van de oorlog had de RVV afgesproken niet zoveel aanslagen en moorden te plegen, dat zouden ze aan militairen overlaten om hun eigen levens te sparen. Ze zouden alleen nog koerierswerk doen, zoals de “Waarheid” rondbrengen.

Het was heel bijzonder dat Hannie zoveel mocht doen in het verzet, want meestal deden mannen dat werk. En vrouwen die wel bij het verzet zaten deden meestal alleen koerierswerk en mochten niet zulke belangrijke dingen doen.

Opgepakt

Op 21 maart 1945 vertrok Hannie ’s avonds naar IJmuiden om de illegale kranten “De Waarheid” en “Vrij Nederland” rond te brengen. Er was een controle en Hannie werd aangehouden. De Duitsers keken in haar fietstassen en ontdekten daar de verzetskranten. Ook haar handtas met daarin haar pistool werd afgepakt. Twee zussen van de commandant van de RVV zagen Hannie en probeerden anderen van de RVV te bereiken waaronder Truus en Freddie, maar dat lukte niet. Wel zag Hannie Willy Lages, die ze wel kende. Ze vroeg hem om hulp, maar hij deed net of hij haar niet kende. Daarna werd Hannie met een auto meegenomen voor verhoor. Ze probeerde nog te ontsnappen door de deur van de auto te openen en eruit te springen, maar dit mislukte. Volgens sommigen zou Hitler zelf haar arrestatie hebben bevolen omdat ze bij zoveel aanslagen en sabotageacties was geweest.

Toen Hannie na een paar dagen nog niet was teruggekomen, maakten de leden van de RVV zich erg ongerust. De RVV sloeg alarm. Ze kwamen erachter dat Hannie opgepakt was. De RVV probeerde erachter te komen waar Hannie naartoe was gebracht. Truus wilde haar weghalen, maar dit lukte niet.

Hannie moest al haar spullen inleveren, en ook haar valse persoonsbewijs, maar ze wist niet meer welke naam op haar persoonsbewijs stond. Daarom zweeg ze tijdens het verhoor. De Duitsers probeerden erachter te komen wie ze was, maar Hannie zei niets. Hannie werd naar een kleine cel gebracht, met een bewaker voor de deur. Ze kreeg wel iedere dag iets te eten, zoals brood of soep. Af en toe mochten alle gevangenen even luchten in een langgerekte kooi. Die nacht probeerde de bewaker Hannie uit haar cel te halen, maar Hannie werd plotseling gehaald door de Duitser Emil Rühl. Hij was al lang naar Hannie op zoek. Hij begon meteen met de verhoren. Hannie werd vaak geslagen en de Duitsers hoopten dat Hannie dan iets zou vertellen, maar ze bleef zwijgen. Uiteindelijk gaf ze toe dat ze de aanslag op Ko Langendijk had gepleegd. Dat had ook positieve gevolgen: de Duitsers wilden namelijk vijf vrouwen doodschieten als wraak op de aanslagen in Haarlem, die door twee meisjes waren gepleegd. De vijf vrouwen zijn hierdoor toch niet terechtgesteld.

Het einde nadert..

De Duitsers kwamen ze erachter dat ze Hannie Schaft hadden gevonden: “die rothaarige Mädel”. Voor de zekerheid gooiden ze water over haar haren en moest Hannie haar haar wassen, waardoor het weer rood werd. De Duitsers wisten nu zeker dat dit meisje Hannie Schaft moest zijn. Ook werden er foto’s van haar gemaakt. Er was een afspraak die de Duitsers aan het eind van de oorlog met de Binnenlandse Strijdkrachten hadden gemaakt om geen vrouwen meer te executeren. Toch werd Hannie vier weken na haar arrestatie doodgeschoten.

Een paar weken voor de bevrijding, op 17 april 1945, werd Hannie uit haar cel gehaald. Hannie wist dat dit het einde was, ze gilde heel hard en lang. Buiten de gevangenis stond een auto klaar, en reden naar Overveen, bij het strand. Hannie werd de duinen ingenomen door Kuijper en Schmitz, twee SD-ers, en hier werd ze gefusilleerd. Schmitz schoot op Hannie’s hoofd, maar het raakte haar oor. Ze riep nog: ‘Ik schiet beter!’ Uiteindelijk werd ze doodgeschoten. De soldaten maakten een gat in de grot en gooiden het lichaam van Hannie erin.

Na de bevrijding werd er een onderzoek gedaan naar Hannie, ze wisten nog niet dat ze gefusilleerd was. Ze vonden haar lichaam in de duinen, waar nog 400 andere verzetsmensen en gijzelaars lagen. Op 27 november 1945 werd ze in de duinen op de Erebegraafplaats herbegraven, net als 421 andere mensen. Hannie Schaft was de enige vrouw.

Reageren?