In deze serie artikelen zal ik de Nederlandse Literatuur vanaf de Middeleeuwen tot het heden gaan behandelen. Mijn interesse voor deze periodes is op zich best wel groot, vandaar deze artikelen.

Het Wilhelmus

Het Wilhelmus is in eerste instantie niet geschreven als nationaal volkslied. Het was meer één van de vele liederen die tijdens de 80-jarige oorlog geschreven werden om het Nederlandse volk te bemoedigen en steun te betuigen aan Oranje. Veel later is pas besloten dat dit het Nederlandse Volkslied zou worden.
Het dateert waarschijnlijk uit 1571/1572, een periode waarin Willem van Oranje zich voorbereidde op de bevrijding van de Nederlanden. Het volk moest hierop ook voorbereid worden en dit werd gedaan door pamfletten en andere propaganda geschriften. Een lied als het Wilhelmus kan hierbij dus best een rol spelen. Daarom zijn er aardig wat argumenten op dit lied een propagandalied te noemen.

Het heeft ongetwijfeld ook nog andere functies gehad. We zien in de inhoud dat er sprake is van rechtvaardiging en verdediging van het leiderschap van Willem van Oranje en dus daarmee een rechtvaardiging voor de opstand. Voor veel Christenen en Calvinisten in die tijd is het nog maar de vraag of een volk wel in opstand mag komen tegen de wettige vorst. Wie van het volk in opstand komt, komt dus eigenlijk indirect in opstand tegen de besluiten van God. In het Wilhelmus wordt echter benadrukt dat het belangrijker is om trouw te zijn aan God dan aan de vorst. Philips II hinderde het volk in die trouw voor God. Deze koning had het Calvinisme immers verboden en maakte het de mensen onmogelijk om God op de juiste wijze te dienen.

Het Wilhelmus zou dus ook een verdedigingslied genoemd kunnen worden. Het is ook een belangrijk lied geweest omdat het aangaf hoe zeer het volk verbonden was met de vorst Willem van Oranje. Juist in de moeilijke periode van oorlog had het volk behoefte aan een leider.

Het Wilhelmus vertoont kenmerken van de Rederijkerstijd en ook van de Renaissance.

Invloed van de Rederijkers in het Wilhelmus:

De laatste strofe is een zogenoemde Prince-strofe. Dit kennen we uit de refreinen van de Rederijkers.
De voorlaatste strofe is de oorlof-strofe, waarin de dichter afscheid neemt. Dit is ook typisch iets van de Rederijkers.
De beginletter van alle strofen vormen samen ‘Willem van Nassov’, en daarmee is dit gedicht dus een acrostichon of een naamdicht.
Er zit ook nog een doordachte structuur achter dit gedicht. Strofe 1 en 15, 2 en 14 passen bij elkaar. Strofe 7,8 en 9 vormen het middelpunt en strofe 8 vat eigenlijk alles samen.

De kenmerken van de Renaissance

De geest van verzet
De nationalistische opvattingen
Het metrum, maar dit is niet zo’n sterk argument omdat dit te maken heeft met de zingbaarheid van de tekst.
Over de schrijver van het Wilhelmus is niet veel in zekerheid te zeggen, maar over het algemeen wordt aangenomen dat dit Marnix van St. Allegonde is geweest. Hij was één van de vaste medewerkers van Willem van Oranje.