Regelmatig hebben mensen de hele geschiedenis door de neiging gehad om menen die anders zijn dan zijzelf te minachten. Het anders zijn kan hem zitten in de taal, de godsdienst of de maatschappelijke klasse. Het zou een kwestie van lichamelijke kenmerken kunnen zijn, bijvoorbeeld huidskleur. Of het zou gewoon iets kunnen zijn als een verschillende manier van kleden of supporter zijn van verschillende sportteams.

Racisme komt voort uit vijandelijke gevoelens of verachting voor mensen die anders zijn. Racisten zijn van mening dat iemands karakter en mogelijkheden worden bepaald door de lichamelijke groep waartoe men meent dat hij behoort. En omdat iemand de lichamelijke groep waarin hij of zij is geboren niet kan veranderen, heeft men vanuit racistisch oogpunt niet de mogelijkheid om hier door middel van onderwijs of individuele zelfontplooiing aan te ontsnappen.

Racisten menen dat hun eigen land of volk superieur is ten opzichte van andere etnische groepen. Ze vinden het dan ook gerechtvaardigd dat ze de leden van andere etnische groepen als minderwaardig behandelen en ze maken hen soms het mikpunt van haat, mishandeling en discriminatie. Racisme is op allerlei praktische manieren van invloed op de maatschappij- zo kan het zijn dat sommige mensen geen kans hebben op onderwijs of banen en dat ze te lijden hebben van de dagelijkse vernedering om als afwijkend en minderwaardig te worden beschouwd. In de meest extreme gevallen worden mensen soms systematisch vermoord vanwege hun vermeende ras.

Aan het begin van de 20ste eeuw beschouwden de meeste blanken zichzelf als superieur ten opzichte van alle andere etnische groepen. Voor bijna elke blanke leek het duidelijk dat Afrikanen, Arabieren, Aziaten en de oorspronkelijke bewoners van Amerika minderwaardig waren. Dit gevoel van superioriteit was gebaseerd op de uitzonderlijk overheersende positie die de blanken over de hele wereld hadden bereikt. In 1900 hadden ze de rechtstreekse politieke controle over het grootste deel van de wereld. Hun vooruitgang in oorlogvoering, wetenschap en technologie van de stoommachine tot het machinegeweer had hen een macht en rijkdom gegeven waar geen volk aan kon trippen.

De wetenschap had zijn steun gegeven aan het idee dat de blanke overheersing over de andere volken van de wereld natuurlijk en gerechtvaardigd was. In het boek De oorsprong der soorten, dat in 1859 werd gepubliceerd, had de naturalist Charles Darwin de evolutie uitgelegd als overleving van de sterkste. Dit idee werd door sommige filosofen aangegrepen om de blanke superioriteit te verklaren. Omdat het blanke ras beter uitgerust was om te overleven, zo zeiden ze, was het terecht dat ze minder sterke rassen overheersten en uitbuitten.

Wanneer men de schoolboeken van rond 1900 en die jaren negentig met elkaar vergelijkt, kun je de verschillen tussen die periodes goed zien. Aan het begin van de eeuw onderwezen de scholen de superioriteit van het blanke ras en schilderden niet-blanken systematisch af als luit, onwetend en dierlijk. De meeste schoolboeken uit de jaren 90 hebben bewust geprobeerd om raciale stereotypen te vermijden; in plaats daarvan hebben ze geprobeerd om beelden van gemengde rassen te presenteren, en leren ze respect te hebben voor andere culturen en overtuigingen.

Over de hele wereld blijven spanningen tussen etnische groeperingen een belangrijke bron van vijandigheid. Maar de toekomst zal multiraciaal zijn, of mensen het willen of niet. Ze zullen moeten leren met elkaar samen te leven. De Zuid-Afrikaanse president Nelson Mandela noemde zijn land met gemengde rassen ''het volk van de regenboog'' omdat hij hoopt dat er harmonie zou voortkomen uit de diversiteit. In het nieuwe millennium moeten we een 'wereld van de regenboog' scheppen.