Op 20 september 2011 is het weer Prinsjesdag. Dat is elk jaar op de derde dinsdag van september. Maar waarom heet het eigenlijk Prinsjesdag? En wat gebeurt er allemaal?

Actueel - 15 september 2011: Miljoenennota ligt al op straat

Een dag eerder dan het embargo ligt de Miljoenennota 2012 op straat. Om 15:50 uur stuurt twitteraar Multesimus een tweet: "heb de miljoenennota 2012 gevonden. Christ wat slecht beveiligd." Om 16:00 uur wordt door de media het bericht verspreid dat de miljoenennota al beschikbaar is.
Om 16.14 uur twitterd het Hoofd voorlichting Financiën twittert dat men 'Prinsjesdag' heeft proefgedraaid. De directeur communicatie van het ministerie van Financiën, Remco Dolstra, twitterde even voordat het miljoenennotalek bekend werd nog over de site. "Heb net proefgedraaid met voor devices geschikte prinsjesdag2011.nl site. Morgen 14 uur online. Handig om begrotingsstukken binnen te halen!" Kort daarna bleek echter dat iedereen de miljoenennota al kon lezen. Een dag eerder dan het embargo. Lees meer over de situatie op www.NOS.nl   Dus: Foutje bedankt?

Actueel - 20 september 2011: Troonrede uitgesproken

Koninging Beatrix heeft vandaag voor de 32e keer in haar Koningsschap de Troonrede voorgelezen. Het is de eerste Troonrede die door het kabinet-Rutte is opgesteld. Naast Koningin Beatrix is ook prins Willem-Alexander en prinses Máxima, prinses Margriet, Pieter van Vollenhoven, prins Constantijn en prinses Laurentien van de partij. Zij reden allen in een (Gouden) koets van het paleis Noordeinde naar het Binnenhof. Langs de route stonden duizenden mensen. Veel politie is op de been om incidenten zoals in 2010 te voorkomen; toen was er een man die een waxinelichtjeshouder naar de Gouden Koets gooide. Hier de link naar de hele tekst van de Troonrede 2011.

De koningin draagt vandaag een parelgrijze japon met bladmotief in drie grijstinten en een bijpassende verenkraag. Prins Willem-Alexander is gestoken in het bijzonder ceremonieel tenue van de Koninklijke Luchtmacht in de rang van commodore-vlieger. Prinses Máxima draagt een zeegroene japon van crepe georgette. Op de foto hieronder te bewonderen (bron: www. nu.nl).

 

Dan nu verder met: De derde dinsdag in september

Op de derde dinsdag van september start traditioneel het nieuwe werkjaar van de Staten-Generaal. Dat zijn de Eerste en Tweede Kamer samen. Koningin Beatrix leest in de Ridderzaal de Troonrede voor met de plannen die het kabinet voor het nieuwe jaar heeft opgesteld.

Voorafgaand rijdt de Koningin met Prins Willem-Alexander en Prinses Máxima in  de Gouden Koets naar het Binnenhof in Den Haag. De andere leden van het Koninklijk Huis (Prins Constantijn + Prinses Laurentien en Prinses Margriet + prof. mr. Pieter van Vollenhoven) rijden daarachter met andere koetsen naar de Ridderzaal. De rijtoer (tussen 12:50 - 13:15 uur) en het voorlezen van de Troonrede (13:15 - 14:00 uur) zijn qua tijd strak gepland. Na afloop van de toespraak rijdt de Koningin met gevolg naar het Paleis Noordeinde waar om ±14:15 uur ‘de balkonscène’ plaatsvindt.

’s Middags om 15:00 uur komt de minister van Financiën met de Miljoenennota naar de Tweede Kamer om de rijksbegroting aan de voorzitter van de Tweede Kamer aan te bieden. Dit doet de Minister van Financiën namens de hele regering. De Miljoenennota en de rijksbegroting bevatten de miljoenen / miljarden die de regering per beleidsterrein beschikbaar heeft. Tevens staat waar het geld vandaan komt. De Miljoenennota en de rijksbegroting zitten altijd in het "derde-dinsdag-in-september"-koffertje.

De historie van de ‘derde dinsdag’

Nederland is in 1815 als koninkrijk zoals we die nu kennen ontstaan. Sinds 1815 is er de officiële jaarlijkse opening van het werkjaar van de Staten-Generaal. Tussen 1815 en 1847 was dat op de eerste maandag in november en later de derde maandag in oktober. De begroting voor het komende jaar werd dan gepresenteerd en daarna besproken. In 1848 werd dat nog een maand vervroegd naar de derde maandag in september omdat vanaf dat jaar de eenjarige begroting werd gepresenteerd en de kamerleden meer tijd hadden om alles door te spreken.
Vóórdat vanaf 1 januari geld kan worden uitgegeven moeten wetsvoorstellen eerst door de Tweede en Eerste Kamer behandeld en goedgekeurd worden. Dat startte in 1848 dus op de derde maandag van september… maar in die tijd was de reistijd naar Den Haag voor veel kamerleden dusdanig lang dat zij al op zondag van huis moesten vertrekken opdat ze op maandag op tijd in de Kamer aanwezig konden zijn. Voor veel christelijke partijen was het een bezwaar om op zondag te reizen. In 1887 is daarom besloten Prinsjesdag te verplaatsen van de derde maandag naar de derde dinsdag van september. De “eerste” derde dinsdag was dus in 1888.
In artikel 65 van de Grondwet staat dat op de derde dinsdag van september (...) door of namens de Koning in een verenigde vergadering van de Staten-Generaal een uiteenzetting van het door de regering te voeren beleid wordt gegeven. Artikel 105 lid 2 van de Grondwet voegt daaraan toe dat dit samenvalt met de indiening van de begroting.

Waarom de naam “Prinsjesdag”?

Het woord “Prinsjesdag” was in de 17e en 18e eeuw al in gebruik voor vieringen van de verjaardagen van de Prinsen van Oranje. De verjaardag van stadhouder Prins Willem V (1748-1806 / foto rechts) op 8 maart leidde elk jaar tot grote volksfeesten en die werden voortgezet toen zijn zoon in 1813 door de bevolking werd ingehaald en tot koning Willem I werd gekroond. De fans van de familie Van Oranje-Nassau gebruikten die dag om hun liefde voor de Prins te laten zien. Het woord Prinsjesdag ging men gebruiken voor elke feestelijke gebeurtenis van een van de Oranjes: voor hun verjaardag, een bruiloft en ook voor de opening van de Staten-Generaal.
Op 2 mei 1814 vond al de eerste 'Prinsjesdag' plaats in dezelfde betekenis waarin die nu bekend is. Staatkundig is er wel iets veranderd maar het principe van deze dag is gelijk gebleven: Op Prinsjesdag spreekt de koning(in) ten overstaan van het parlement de troonrede uit. Tot 1929 wordt niet van Prinsjesdag gesproken, dat gebeurt pas vanaf september 1930. Pas dan wordt de derde dinsdag in september officieel Prinsjesdag genoemd. Naast de opening van het parlementaire jaar wordt op die dag de Koninklijke familie uitbundig toegejuicht, eerst in de Gouden Koets en daarna op het balkon van Paleis Noordeinde.

De Gouden Koets

Koningin Wilhelmina kreeg van de bevolking van Amsterdam in 1898 een Gouden Koets voor haar 18e verjaardag. Koningin Wilhelmina gebruikte de koets voor het eerst bij haar huwelijk in 1901 met Heinrich Von Mecklenburg Schwerin; die in Nederland Hendrik werd genoemd. Vanaf 1903 wordt de Gouden Koets op Prinsjesdag gebruikt om de Koningin van Paleis Noordeinde naar de Ridderzaal te rijden. Deze rijtoer duurt ongeveer 25 minuten en komt langs diverse historische en belangrijke gebouwen.
De Gouden Koets is van Javaans teakhout gebouwd en gedeeltelijk bedekt met bladgoud. Aan beide kanten van de staatsiebok is het rijkswapen van Nederland opgenomen. De vier wielen symboliseren zonnen en op de kroonlijst van de koets zijn de wapens van de 11 provincies afgebeeld (Flevoland bestond nog niet in 1898). Verder is uiteraard ook het wapen van Amsterdam opgenomen. De koets wordt door acht paarden getroken als het staatshoofd de koets gebruikt. Bij het huwelijk van Prins Willem-Alexander en Prinses Máxima werd de koets door zes paarden getrokken.

De Troonrede

In de Ridderzaal zijn alle ministers, staatsecretarissen, leden van de Eerste en Tweede Kamer en genodigden aanwezig. Sinds 1904 leest de Koningin in de Ridderzaal de Troonrede voor. Zij vertelt wat de belangrijkste plannen zijn van de regering voor het komende jaar. De Troonrede wordt door de minister-president geschreven en bevat de plannen voor het komende regeringsjaar. De taal is officieel maar inmiddels beter te begrijpen dan in vroeger dagen. Na afloopt wordt door de aanwezigen “Leve de Koningin” geroepen en is het nieuwe parlementaire jaar van start gegaan.
Op de foto hieronder leest de koningin de Troonrede op 20 september 2011 voor (foto: www.nos.nl)

Bijzonder: Prinsjesdag 1999 is een en al vrolijkheid. Koningin Beatrix wordt getrakteerd op verbaasde gezichten maar krijgt daarna de lachers op haar hand wanneer zij de Troonrede begint met de woorden 'Mijne Heren'. Twee zinnen later blijkt dat zij, met het oog op de eeuwwisseling, de eerste woorden aanhaalde die haar grootmoeder Wilhelmina exact 100 jaar geleden sprak. Toen waren er alleen mannelijke volksvertegenwoordigers in de Ridderzaal aanwezig.

De traditie van het koffertje

Een uurtje later overhandigt de minister van Financiën aan de voorzitter van de Tweede Kamer de rijksbegroting met een overzicht van de kosten van de in de Troonrede aangekondigde plannen.
Deze traditie van “het koffertje” is in 1947 begonnen. Minister Lieftinck van Financiën wilde de eerste rijksbegroting na de Tweede Wereldoorlog in stijl aanbieden aan de Tweede Kamer. Hij heeft dit presenteren van de begroting in een koffertje  (foto rechts)  overgenomen van de Engelsen, waar de koffertjestraditie al veel langer bestond. Het koffertje is in 1946 aangeschaft en heeft tot 1963 dienst gedaan, alleen in 1957 niet.
In 1957 nam minister Hofstra de rijksbegroting gewoon in zijn aktetas mee naar de Tweede Kamer. Omstanders vonden dat niet kunnen en boden een nieuw koffertje aan. Het jaar erop nam minister Hofstra het echte koffertje toch maar weer mee….

Het huidige koffertje (foto rechts) is in 1964 in gebruik genomen.  Het is een soort attachékoffer dat bekleed is met geitenperkament. De binnenzijde is met blauwe zijde bekleed. Het was een cadeau van de Staatsdrukkerij die in dat jaar haar 150-jarig bestaan vierde.

 

 

De hele rijksbegroting past niet in het koffertje. Er zitten maar enkele stukken in; de rest krijgt de voorzitter van de Tweede Kamer later uitgereikt. Minister Zalm toverde in 1999 een kleiner koffertje uit de Derde-Dinsdag-koffer met dáárin een CD-rom met de hele rijksbegroting er op.

 

De hoedenparade

Het eerste opvallende hoofddeksel tijdens Prinsjesdag werd in 1977 door VVD-kamerlid Erica Terpstra gedragen. In de jaren daarna volgden meer vrouwelijke politici. Inmiddels is dat traditie geworden en zijn de exemplaren steerds uitbundiger geworden. Tijdens de "hoedenparade" op het Binnenhof komen de mooiste exemplaren voorbij.

De hoed is niet voor iedereen alleen maar een mode-accessoire. Partij voor de Dieren-Kamerlid Marianne Thieme gebruikt haar hoed ieder jaar om een statement te maken. Een keer droeg zij een zwarte koksmuts met het opschrift: Fish Free Fridays (foto rechts). Thieme protesteert hiermee tegen de overbevissing en vervuiling van de zeeën en oceanen.

Op 20 september 2011 draagt Marianne Thieme een witte admiraalspet (zie rechtsonder) met "Save our Seas".

 

 

Zelf Prinsjesdag bijwonen?
 

Iedereeen kan langs de route van de rijtoer een plekje vinden om de stoet te bekijken. Dat is heel leuk en gezellig. Het VVV Den Haag biedt daarnaast een Prinsjesdag-arrangement aan waarvoor je een plaatsbewijs op een tribune langs de route kan reserveren. Dan zit je en zie je alles nog beter. Tot slot kunnen elk jaar een klein aantal ‘gewone’ mensen een plaats in de Ridderzaal innemen om het uitspreken van de Troonrede te horen. Als je dat wilt, dan moet je dat schriftelijk aanvragen bij de Verenigde Vergadering van de Staten-Generaal. De wachtlijst is enkele jaren... Stuur je verzoek naar:
De griffier van de Eerste Kamer der Staten-Generaal, Postbus 20017, 2500 EA Den Haag.

 

Colofon

Geplaatst: 11 september 2011. Update: 15 en 20 sept. 2011 (i.v.m. 'actualiteit')
Tags: derde dinsdag, Prinsjesdag, troonrede, gouden koets, Koningin Beatrix, Staten-Generaal, miljoenennota, hoedenparade
© Dit artikel mag niet overgenomen worden zonder voorafgaande toestemming van auteur.
 

Wil je ook over interessante onderwerpen schrijven?
Meld je hier gratis aan.

Reageren?

Registreer of log in om te reageren op een artikel.