Deze wolken heb je waarschijnlijk nog niet eerder gezien, maar ze bestaan echt. Hier de foto�s en beschrijvingen.

De top 10 van meest bijzondere wolken

Sommige weerfenomenen zijn zo vreemd dat je in eerste instantie niet gelooft wat je ziet. We hebben het al eerder over weerrecords gehad, maar in de categorie weer zijn er natuurlijk nog veel meer vreemde verschijnselen. In dit artikel de top 10 van wolken waarvoor je je auto even langs de kant van de weg zou zetten.

10. Paddenstoelwolken

We beginnen de top 10 met de paddenstoelwolk. Dit wolkentype is weliswaar bijzonder opvallend, maar wordt in de regel enkel door mensen veroorzaakt, en zeker de mooiste exemplaren. Ze ontstaan doordat er op de grond een grote ontploffing plaatsvindt; vooral de vele kernproeven in de vorige eeuw hebben mooie exemplaren opgeleverd. Natuurlijke oorzaken kunnen overigens vulkaanuitbarstingen en meteorietinslagen zijn. Rechtsonder de paddenstoelwolk na een vulkaanuitbarsting; links de paddenstoelwolk na een kernproef van de VS in de Stille Oceaan rond 1950.

Overigens: deze zijn te verwarren met de vrij algemene aambeelden (zie de afbeelding uiterst rechts), die vaak ontstaan bij snelgroeiende onweerswolken (ook in Nederland) die niet verder in verticale richting kunnen groeien doordat een hogere luchtlaag de groei belemmert en dan in horizontale richting verder groeien.

9. Kelvin-Helmholtz wolken

Dit type wolken (zie de afbeelding linksonder) is vrij algemeen, maar bestaat vaak maar heel even. Ook in Nederland worden ze regelmatig gezien. Dat neemt niet weg dat het erg vreemde wolken zijn. Kelvin-Helmholtz wolken ontstaan als er een Kelvin-Helmholtz instabiliteit in de lucht is. Dat is een veel algemener verschijnsel, dat optreed wanneer er op het grensvlak van twee lagen een instabiliteit (turbulentie) is. In de lucht zijn er dan bijvoorbeeld twee lagen die met een verschillende snelheid bewegen. Precies daartussen ontstaan dan de Kelvin-Helmholtz wolken.

8. Cirrus radiatus

Cirrus of vederwolken zijn de zeer hoge, tamelijk doorschijnende wolken die vaak bij mooi weer te zien zijn. De ondervorm radiatus (zie de afbeelding rechtsboven) is een speciaal gevormde cirrus. Radiatus is Latijn voor ‘gestreept’ en dat zijn deze wolken dan ook. Ze vormen paralelle banden, die aan de horizon samen lijken te komen door de perspectiefwerking.

7. Shelf clouds

Shelf clouds (Engels voor, letterlijk, ‘plankwolk’; zie de afbeelding linksonder) zijn tamelijk algemene wolken die vóór zeer zwaar weer uitrollen. Ze komen ook in Nederland vaak voor bij onweersbuien. De mooiere exemplaren worden vaak in de Verenigde Staten gezien (bij buien die ook tornado’s produceren), maar ook in Nederland komen soms zeer fraaie exemplaren voor. De afbeelding is genomen boven Enschede. Als u een shelf cloud ziet aankomen wordt het tijd om een schuilplaats te gaan zoeken.

6. Mammatus

Mamma is Latijn voor borst of uier, en dat is waar deze wolken nog het meest van weg hebben. Het is niet geheel duidelijk hoe mammatus ontstaat; er bestaan vele theorieën over. Ze worden dan ook in allerlei verschillende wolkentypen aangetroffen. De mooiste en scherpst afgetekende exemplaren komen echter voor bij en na zware onweersbuien. Ook in Nederland worden ze regelmatig gezien, alhoewel meestal niet half zo duidelijk als bij de foto rechtsboven (uit de VS).

5. Morning Glory wolken

Deze wolken (zie de afbeelding linksonder) komen niet in Nederland voor, maar zijn wel in Duitsland geobserveerd en komen min of meer regelmatig in Australië voor. Daar werden ze zelfs al beschreven door de Aboriginals. Ze kunnen tot wel 1000 kilometer lang worden en met acht of meer achter elkaar binnenrollen. Morning Glory wolken rollen meestal voor een uitgebreid stormfront uit.

4. Altocumulus lenticularis – lenswolk

Lenswolken (zie de afbeelding rechtsboven) worden vaak onterecht aangezien voor UFO’s. Ze ontstaan als een luchtmassa tegen een berg opbotst en dan gedwongen wordt om op te stijgen. Een klein gedeelte van die lucht, meestal in de vorm van de bergomtrek (ruwweg rond) kan dan zoveel afkoelen dat het vocht erin condenseert en er een wolk ontstaat. In de meest extreme gevallen, zoals hieronder afgebeeld, kan er zelfs een hele stapeling ontstaan.

3. Lichtende nachtwolken

Lichtende nachtwolken (zie de afbeelding linksonder) zijn zonder enige twijfel de hoogste wolkensoort uit deze top 10. Ze doen zich voor op hoogtes van 75-85 kilometer en bij temperaturen van -90 tot -145° Celsius. Lichtende nachtwolken worden vooral aan de polen geobserveerd, maar er zijn ook meldingen in Nederland geweest. In mei, juni en juli kunnen aan de noordelijke hemel geruime tijd na zonsondergang of voor zonsopkomst deze wolken enkele uren lang worden gezien. Ze worden dan aan de onderkant door de zon beschenen. Door de enorme hoogte kan dat nog uren na zonsondergang het geval zijn bij ons.

2. Undulatus asperatus

Asperatuswolken (zie de afbeeldingen midden- en rechtsboven) zien er uit alsof de wereld vergaat. Gelukkig geven ze juist aan dat een forse onweersbui juist is afgelopen, want de meesten worden gezien in de VS, de ochtend na flink onweer. Er bestaat echter nog veel onduidelijkheid, en de Wereld Meteorologische Organisatie heeft ze ook nog niet als aparte wolkensoort herkend. Er zijn echter al vele tientallen meldingen en fotobewijzen van professionele meteorologen gedaan over asperatus.

1. Parelmoerwolken

Parelmoerwolken (zie de afbeeldingen hieronder) vormen hopelijk een uitstervend ras. Ze zijn weliswaar prachtig, maar staan wel symbool voor iets dat juist zeer schadelijk is. Parelmoerwolken worden namelijk vaak door atmosfeerchemici geassocieerd met de afbraak van ozon en de ozonlaag. Ze vormen zich vaak als er in de stratosfeer (de luchtlaag op 15 tot 30 kilometer hoogte, waar ook de ozonlaag zit) zeer lage temperaturen heersen. Bij dergelijke condities is de afbraak van ozon dan weer hoger. De meeste parelmoerwolken worden dan ook bij de polen gezien, maar in Nederland zijn ze ook al meerdere malen gemeld. Maar hoe het ook zij, parelmoerwolken zijn werkelijk prachtig en vanwege de felle kleurschakeringen echt de nummer 1 in de top 10 van meest bijzondere wolken.