Is het spreken en lezen van één taal niet meer genoeg voor onze kinderen? Als we onze kinderen de kans willen geven zelf hun leven in te richten, kunnen we niet anders dan het aanleren van een tweede taal.

De noodzaak van het tweetalig opvoeden in Nederland

Tegenwoordig voeden steeds meer ouders hun kinderen tweetalig op. Al vanaf de geboorte spreken ze onderling twee talen, zodat hun kind gemakkelijk en speelsgewijs twee talen leert spreken. Waarom doen ze dit? Is het spreken en lezen van één taal niet meer genoeg voor onze kinderen? De kinderen raken er van in de war: thuis spreken ze bijvoorbeeld Engels, maar op school worden ze alleen begrepen als ze Nederlands spreken. Ondanks deze en andere moeilijkheden wordt de groep ouders die tweetalig opvoeden steeds groter, zelfs het onderwijs gaat meer en meer mee in het aanleren van twee talen. Wegen de voordelen dan zo zwaar op tegen de nadelen?

Het verdwijnen van de Nederlandse taal

In het dagelijks gebruik worden steeds meer goederen en diensten aangeboden in een andere taal, zoals Engels, Spaans of Chinees. Meer en meer verdwijnt de Nederlandse taal. Niet alleen in de handel, maar ook in het kunstcircuit, het onderwijs en op het werk. Ouderen worden dagelijks geconfronteerd met hun onvermogen om deze talen te ontcijferen, maar ook jongeren, die vaak een extra taal leren op het voortgezet onderwijs, hebben het er moeilijk mee. Vanuit die probleemsituatie is de nieuwe ‘hype’ van het tweetalig opvoeden door twee Nederlandse ouders ontstaan.

Tweetalig opvoeden

Voorheen bestond het overgrote aandeel tweetalig opvoedende ouders uit minstens één buitenlandse ouder. In die gezinnen was het noodzakelijk dat het kind twee talen leerde spreken, omdat het anders niet kon communiceren met een deel van de familieleden en vrienden van zijn of haar ouders. Dit zien we nog steeds veel gebeuren bij immigranten; zo voeden Marokkaanse ouders hun kinderen vaak op met de Nederlandse en de Marokkaanse taal. Hierover zegt Marianne Stuurman, ouder van een tweetalig kind en docent Nederlands als tweede taal in de basiseducatie: ‘Tweetaligheid wordt vaak als een luxe-hobby gezien in plaats van als een onontkoombaar gegeven.’ De meeste mensen zijn van mening dat deze ouders hun kind alleen Nederlands moeten leren spreken, onder andere omdat het voor het kind veel te moeilijk is om tweetalig opgevoed te worden.

Hoe ervaren kinderen de tweetalige opvoeding?

Is het voor kinderen inderdaad veel moeilijker om tweetalig opgevoed te worden, dan wanneer ze alleen Nederlands opgevoed worden? Volgens taalkundige Maaike Verrips, verbonden aan de Universiteit van Utrecht, is er niets mis mee om een kind tweetalig groot te brengen. Toch zijn er mensen die een heel aantal bezwaren weten op te noemen, zoals het verschil in de gesproken talen thuis en op school of met vriendjes. Hun klasgenootjes zullen bijvoorbeeld raar opkijken, als ze, behalve Nederlandse, ook Spaanse en Arabische woorden gebruiken om uit te leggen wat ze precies bedoelen. Als de ouders echter uitleggen dat er buitenshuis alleen Nederlands gesproken wordt, zal het kind dit snel oppakken. Er is namelijk niets vervelender als onbegrepen te worden.

Een volgend bezwaar is dat kinderen die tweetalig worden opgevoed langzamer en moeilijker hun taal ontwikkelen. Logopedisten adviseren in een dergelijke situatie vaak om direct te stoppen met een van beide talen. Dit klinkt als een goed advies, want waarom zou je je kind meerdere talen aanleren als het al moeite genoeg heeft met het leren van één taal? Maaike Verrips geeft echter aan dat ‘nooit is aangetoond dat tweetalige kinderen met problemen, erop vooruit gaan als een van de twee talen vervalt. Voor zover bekend bestaan er geen kinderen die wel één, maar geen twee talen tegelijk kunnen leren.’

Natuurlijk hebben de kinderen die tweetalig worden opgevoed het aan het begin iets lastiger dan anderen, maar dat is begrijpelijk: ze hebben iets meer tijd nodig voordat ze voldoende zeker zijn van hun zaak om zelf te gaan praten. Een vertraagde taalontwikkeling wordt regelmatig het gevolg van tweetalig opvoeden genoemd, maar dit is niet juist. ‘Elk kind heeft zijn eigen tempo, en de onderlinge verschillen zijn heel groot, zowel bij eentalige als tweetalige kinderen. Sommige tweetalige tweejarigen gebruiken vijftig woorden, andere al zeshonderd, maar ook sommige eentalige tweejarigen komen niet verder dan vijftig woorden’, weet Verrips.

De voordelen van het tweetalig opvoeden

Wat zijn dan de voordelen van het tweetalig opvoeden? Waarom zouden de ouders tegenwoordig zoveel extra moeite moeten doen, terwijl de meeste ouders het al veel te druk hebben en zich te weinig met hun kroost bemoeien. Is het noodzakelijk geworden om onze kinderen twee talen aan te leren? Ik denk van wel, en met mij vele anderen. Doordat er in de wereld steeds meer sprake is van globalisatie, wordt namelijk veel werk wat in Nederland gedaan werd uitbesteed aan andere, periferie- of semi-periferielanden waar de productie, grond en gebouwen veel goedkoper zijn dan hier in Nederland. De communicatie met de bedrijven en dergelijke in die landen gebeurt meestal niet in het Nederlands, maar bijvoorbeeld in het Engels of Spaans. Ook zien we dat door de globalisatie alleen de kern van de bedrijven en ondernemingen, alleen dat wat per se in Nederland gebeuren moet achterblijft, en dat al het andere naar de goedkopere landen verplaatst wordt. Het is dus zeer waarschijnlijk dat de jongste generatie en de aankomende generaties veel in het buitenland en in onderontwikkelde landen zullen verblijven in verband met hun werk. Deze ‘buitenlandse communicatie’ wordt veelal in het Engels en Spaans gevoerd. En dit betreft niet alleen de handel, maar ook de entertainment, de muziek en de kunstcircuits. Daarom zullen deze aankomende generaties een van deze, of beide talen aan moeten leren. En wat is dan handiger, dan het te doen op een moment dat zij er weinig of niets van zullen merken en de taal het snelst aan zullen leren?

Er is namelijk met onderzoeken aangetoond dat jonge kinderen veel sneller en beter zijn in het opnemen en aanleren van talen dat oudere kinderen of volwassen. Bovendien hebben kinderen die onder de juiste condities simultaan tweetalig opgroeien (dit zijn kinderen die vóór hun derde verjaardag met een tweede taal beginnen), anders dan kinderen die successief tweetalig opgroeien (dit zijn kinderen met een tweede taalontwikkeling vanaf het derde jaar), wat betreft het Nederlands minder of geen achterstand in onder andere woordenschat. De eerstgenoemde groep kinderen maakt waarschijnlijk een betere start en progressie in het onderwijs, omdat zij al veel Nederlandse woorden kennen. Daardoor zullen zij het taalaanbod c.q. het onderwijs van hun leerkrachten vanaf het begin beter begrijpen. Simultaan tweetalig opvoeden zou dus wel eens voordelig kunnen zijn. Niet alleen voor het leren van de tweede taal, maar natuurlijk ook voor het leren en het behoud van de moedertaal.

Tweetalig opvoeden noodzakelijk

Naar aanleiding van alle hiervoor genoemde argumenten en bezwaren wil ik u wijzen op de noodzaak van het tweetalig opvoeden. Natuurlijk is het een vrije optie, maar als we onze kinderen de kans willen geven zelf hun leven in te richten, kunnen we niet anders dan het aanleren van een tweede taal. Hiermee blijven alle opties open, en kunnen ze zelf het werk wat ze willen doen en de woonplaats en het land waar ze zich willen vestigen bepalen. Natuurlijk vraagt het best veel van u als ouder, maar er in voldoende informatie en hulp te vinden op internet en dergelijke. Bovendien gaat het tweetalig spreken op den duur vanzelf.

 

Gebruikte literatuur

  
• Tweetalig opvoeden: hobby van ambitieuze ouders? Door Justine Pardoen (2011)
• Tweetalig opvoeden door onbekende schrijver (2011)
• Kansen en gevaren bij simultaan tweetalig opvoeden door C. Baker (2000)
• De last van meertaligheid door Vanessa Deij (2005)
  

Reageren?

Registreer of log in om te reageren op een artikel.