De beroemde speurder van Arthur Conan Doyle. Wie was hij en waar en wanneer leefde hij? Er zijn talloze films, series en boeken over hem geschreven. Teveel om in 1 artikel over uit te wijden. Daarom deel 1 van een serie over Holmes, zijn tijd, zijn schepper en al die dingen die even fascinerend zijn als de man zelf.

Iedereen heeft wel eens gehoord van de de beroemde detective die in de negentiende eeuw werd geschapen door de schotse arts Arthur Conan Doyle. De meeste mensen hebben ook wel een beeld voor ogen als ze aan hem denken: geruite pet met flappen, gebogen pijp en een fladderende geruite mantel en natuurlijk het beroemde vergrootglas.

Vaak wordt hij ook nog fout geciteerd: “Elementary, my dear Watson.”

Oké, hij heeft het beroemde 'elementary' (het is heel eenvoudig, logisch) gebruikt, en hij sprak zijn vriend wel eens aan als 'my dear' (mijn beste) maar Conan Doyle heeft het hem nooit in 1 zin laten zeggen. Dit citaat komt van een stomme film. De pijp is een attribuut uit toneelstuk uit 1899, hij rookte wel een pijp maar niet noodzakelijkerwijs het meerschuimen icoon die iedereen kent.

In de eerste van een serie artikelen die ik over de detective wil gaan schrijven – ik geef toe ik ben een fan – wil ik beginnen met een stuk over de moderne Sherlock Holmes.
Tenminste hoe hij in deze eeuw geportretteerd is op het witte doek en op tv, waarbij ik de nadruk wil leggen op de tv-bewerking van de BBC.

Eerst in het kort de films van Guy Ritchie.

Hierin wordt de detective gespeeld door de Amerikaanse acteur Robert Downey jr., wat geen verkeerde keuze is. Al beantwoordt de man niet echt aan het algemene beeld van Holmes. Een beetje te flamboyant, misschien.
Jude Law speelt John Watson als een heel wat pittiger figuur dan we gewend zijn. Watson werd eerder voorgesteld als een wat sullige figuur die alleen maar wat achter Holmes aanhobbelt, wat aan artsenij doet en de kronieken schrijft.

Robert Downey jr. en Jude Law als Holmes en Watson

Eerdere films en series schenen te vergeten dat de man in eerste instantie een soldaat was. Een veteraan die in Afghanistan gelegerd was. Niet bepaald de vriendelijke dorpsdokter die we vaker te zien kregen. En wat hij in de verhalen ook niet was.

Op een paar over the top actiescènes na zijn de films van Ritchie goed gemaakt. Intelligent scenario, goede acteerprestaties en mooi gefotografeerd – zoals dat heet.

Ze zijn geloofwaardig, al bezitten ze een humor die in de verhalen niet terug te vinden zijn.
Is dit erg? Nee, in deze tijd hebben we andere voorkeuren dan in de tijd dat Holmes leefde en geschreven werd.
Tempo en humor zijn onontbeerlijk in een goed gemaakte film. Anders lopen ze de kans zichzelf te serieus te nemen en dat kan dodelijk zijn.

Sherlock

Komen we op de laatste tv bewerking van de verhalen. “Sherlock”, heel iets anders en volkomen uniek.
In deze serie die nu met het tweede seizoen bezig is op de BBC leven Holmes en Watson in de 21ste eeuw. Compleet met alle gadgets, wetenschap en forensische kennis van deze tijd.
Een gouden greep van de schrijvers en een gruwel voor de puristen, die ook nog aan kunnen voeren dat de verhalen veranderd zijn.
Maar wat voor de één heiligschennis kan zijn, is voor een ander een frisse aanpak die met respect en liefde is gemaakt.
De recensies waren in ieder geval lovend.

Het klopte dan ook gewoon.

De moderne Holmes

Sherlock Holmes past wonderwel in deze tijd. Gebruikte zijn negentiende versie telegrammen om snel informatie te krijgen doet hij het met sms, telefoon en internet. Het verandert niet veel in de aanpak. Arthur Conan Doyle gebruikte als 1 van de eerste schrijvers forensische opsporingsmethodes. Analyses van tabak, zand en klei helpen Holmes in zijn speurtochten. Plus natuurlijk zijn onovertroffen waarnemingsvermogen. Aan een klein vlekje op een manchet kon hij de wereld opmaken.
Je ziet dit door het gebruik van tekst die je in beeld ziet, en waar wij als kijker zijn gedachtegang kunnen volgen.
Natuurlijk je mist de sfeer van victoriaans Engeland. Geen smog, rijtuigjes en opiumkitten (of is het kits). Dat is wel jammer, maar niet onoverkomelijk.
Wat blijft zijn de vele contacten in alle lagen van de bevolking. Zijn daklozen en straatjongens netwerk en de moeizame relaties met iedereen om hem heen.
Hij is even bot als altijd en pijnlijk eerlijk tegen zijn enige vriend John Watson.
En dat is precies hoe Conan Doyle het had beschreven.

Benedict Cumberbatch en Martin Freeman

Ik herrinner me een passage uit een verhaal, ik weet niet meer goed welke maar dat doet er ook niet toe, waarin Watson wordt neergeschoten.
Holmes reageert vol woede en emotie, wat onherkenbaar is voor iedereen die hem denkt te kennen.

Watson noemt hem meerdere malen geen mens maar een machine en in de serie Sherlock vergelijkt Martin Freemans Watson hem met Spock. De half Vulcaanse half menselijke eerste officier van de oorspronkelijke Star Trek serie. Wat logisch is – om met Spock te spreken – omdat hij op Sherlock Holmes is gebaseerd. Dezelfde logica en schijnbaar emotieloos karakter.
Schijnbaar, want net als Holmes is achter het masker een peilloze diepte te vinden.

Watson en Holmes zijn flatgenoten. Wat in Engeland ook nu nog heel normaal is. Maar meer nog ze zijn collega's en vrienden.

Vrienden

Al beweert Holmes in de aflevering The Hound of Baskervilles dat hij geen vrienden heeft. Later maakt hij op houterige wijze zijn excuses en geeft toe bedoeld te hebben dat hij het letterlijk zo bedoelde. Hij heeft geen vrienden, hij heeft 1 vriend. Op een niet homoseksuele wijze. Al is in de eerste serie duidelijk geworden dat de detective niet perse aseksueel is maar naar de herenliefde neigt.
Watson daarentegen is 100% hetero.

Dat ze vrienden zijn wil niet zeggen dat het een gemakkelijke vriendschap is. Watson moet neerbuigende opmerkingen aan het adres van zijn opmerkingsvermogen en intellect slikken en doet dat niet altijd even gemoedelijk.

Hij is nu eenmaal niet de slome dokter die iedereen voor ogen heeft.
Ze maken ruzie en kibbelen als een oud getrouwd stel, waardoor er door buitenstaanders geregeld gedacht wordt dat ze dat ook zijn. Watson probeert daar altijd tegen in te gaan, het lijkt Holmes wel te amuseren. Of het laat hem koud wat iedereen van hem denkt.

Zoals gezegd zijn de verhalen aangepast aan de moderne tijd, maar blijven in de geest van wat Arthur Conan Doyle heeft geschreven.
Ze volgen zogezegd hetzelfde stramien.

Nog een paar observaties

Hugh Laurie als House, Jeeves en Wooster en Stephen Fry als Mycroft Holmes

Gregory House uit de tv serie “House MD” is ook op Holmes gebaseerd. Hij deelt veel van de kenmerken van de beroemde detective: briljant, sociaal onvermogen, verslavingsgevoelig. Zijn enige vriend is James Wilson een wat minder briljante arts die hem vaak op het juiste spoor zet.
Stephen Fry, die vroeger met Hugh Laurie (House) samenwerkte in bijvoorbeeld “A bit of Fry and Laurie” , in “Blackadder” en “Jeeves and Wooster” stelde een keer voor dat hij de nog slimmere broer van House kon spelen. Mycroft House. In navolging van de broer van Sherlock Holmes: Mycroft de man achter de Britse regering (dé regering volgens Sherlock)

Saillant detail: In de tweede film met Robert Downey jr. speelt Fry die rol wel.

Word fan