De Golem, een mythe of legende welke opduikt in de 3de eeuw. Wezen van klei geschapen door een Rabbi.

 

De Golem, wezen van klei, tot leven gewekt door een Rabbijn

 

Psalm 139:16
“Uw ogen zagen mijn vormeloos begin”

 

Een Golem in Praag

Een legende welke tot leven gewekt werd tijdens een bezoek aan Praag. Praag, een stad doorspekt met occulte symbolen. Praag een tarotstad en ooit het occulte centrum van Europa. In die stad heb ik veel sporen van de Golem mogen terugvinden en begon de Golem voor mij te leven.

 

 

 

De Golem is een personage uit een Joodse legende.

De Golem, een mensenfiguur van klei welke tot leven was gewekt door een Rabbijn. Het woord is vermoedelijk afkomstig van 'gelem' (ruw materiaal, grondstof). In het Nederlands-Jiddisch is de uitspraak 'goulem', in het Jiddisch goilem.  Golem wordt in de Jiddische slang gebruikt als een scheldwoord voor een onhandig en traag persoon. Een andere bekende joodse uitspraak luidt "olem golem". Dit laat zich letterlijk vertalen als:

 

“de mens is de golem, of de mens is een machine”

 

 

In de 3e en 4e eeuw na Chr. wordt de Golem in de Talmoed beschreven.

De eerste verhalen doken op in het vroege jodendom. In de Talmoed uit de derde en vierde eeuw is de eerste bronvermelding terug te vinden. Hier wordt geschreven over enkele bekende rabii's uit die tijd In Sanhedrien 38b staat geschreven dat Adam als golem is geschapen toen zijn stof was "gekneed in een vormeloze homp".  Net zoals de eerste mens zijn ook de golems uit klei geschapen. Hun creator was dan een heilig persoon of een persoon die het nastreefde zo dicht mogelijk bij God te staan. Deze heilige persoon kreeg de wijsheid en de macht om leven te scheppen door de golem, als een schaduw van de schepping door God.

 

 

Rava en het Sabbathkalf

De golem kon in het begin niet spreken. In Sanhedrien 65b staat beschreven dat Rava een man (gawra) geschapen heeft. Rava wordt ook genoemd in Jesaja 59: 2.  ‘maar uw misdaden brengen een scheiding teweeg tussen u en uw God’ – hier leidt Rava uit af dat wie zonder zonden is, kan scheppen zoals God.
Zijn schepsel stuurt hij naar de Rabbi Zeira, die tot de golem sprak. De golem antwoordde echter niet. Hierop zei de Rabbijn: "Je bent geschapen door tovenaars, ga terug naar het stof der aarde". De creatieve macht van de mens blijkt hier dan ook beperkt te zijn. Een kunstmens welke tot leven gewekt wordt, zal immer essentiële functies missen. Hier is de Golem dus “stom” 
Na deze passage volgt een verhaal over de legende van het sabbatkalf. Twee Rabbi's Chanina en Oschaja hebben iedere avond voor de sabbat het Hebreeuwse boek der schepping (de sefer Jetsirah) hebben bestudeerd. Door de kennis welke zij vergaard hadden door middel van dit boek maakten zij een kalf en aten deze op. Ook hier was een gebrek: het dier was drie keer zo klein als een gewoon kalf. Want ja, de creatieve macht van de mens is beperkt.

 

 

Emet en Met. Waarheid en Dood.

Er zijn versies van deze legende terug te vinden waar de naam van God op het voorhoofd van de Golem wordt geschreven, alsmede het woord Emet. (Waarheid).
Door de eerste letter van Emet weg te halen ontstaat het woord 'Met', wat dood betekent en waardoor de golem vernietigd kan worden.

 

Kenmerken van de Golemschepping en de Sefer Yetsirah, het boek der schepping.

Deze vinden we terug in de verschillende legenden. Ze hebben allen een gemeenschappelijke factor. De Golem bestaat uit 'stof' en vergaat weer tot stof.
Het boek der schepping dient altijd door twee mensen bestudeerd worden en zoals al gezegd is, iedere kunstmatige creatie heeft een gebrek. Het zal onbekend blijven hoe deze Golemschepping tot stand kwam, maar er is dus sprake van de Sefer Jetsirah.

 

Een boek van slechts een klein aantal pagina's, welke je steeds weer kunt herlezen en waar je iedere keer weer meer dingen in zult vinden. De Sefer Jetsirah een boek wat gaat over de creatieve en magische kracht van Hebreeuwse woorden, letters in het algemeen en de namen van God bovenal in het bijzonder. Deze tekst is geschreven tussen de derde en de zesde eeuw. De schrijver ervan is altijd anoniem gebleven. Je kunt dit kleine werk zien als een theorie over de structuur van onze wereld, maar ook als handboek van magie.

 

 

Hier wordt het boek der schepping dus gezien als een handboek voor de Golemcreatie en de beschreven formule zou de golem tot leven kunnen wekken.

Er dient een combinatie gemaakt te worden van alle woorden uit het Hebreeuwse alfabet. Twee aan twee worden ze in een cirkel geplaatst en zo ontstaan er 231 paren. In de juiste volgorde opgezegd vormen deze letterparen de volledige naam van God. Namen van God worden dan ook godszegels genoemd, daar deze scheppingskracht bezitten.

Met deze kracht kan de Golem tot leven worden gewekt.

 

 

 

De lettercombinaties worden opgenoemd, onderwijl men in een cirkelbeweging rond de aarden figuur heen loopt. Voorwaarts om hem tot leven te wekken en achterwaarts om hem te vernietigen.
Deze schepping of creatie is alleen de bevestiging van de magische kracht van deze formule, want na zijn schepping wordt de Golem onmiddellijk vernietigd.

 

 

 

Een andere procedure is beschreven door de Rabbijn Aryeh Kaplan:
 

“Een ingewijde mag het niet alleen doen, maar moet altijd door één of twee collega’s worden begeleid. De golem moet van maagdelijke aarde  worden gemaakt, die op een plaats wordt gedolven waar geen mens ooit heeft gegraven. De aarde moet met zuiver bronwater, dat direct uit de grond opborrelt, worden gekneed. Als dit water in om het even welk soort tuig werd vervoerd, kan het niet meer worden gebruikt. De mensen die de golem maken moeten totaal zuiver zijn, zowel fysiek als geestelijk. Zij moeten daarbij schone witte gewaden dragen. Men mag geen enkele fout in de uitspraak maken. Er mag geen onderbreking van om het even welke aard optreden.”

 

 

Het creëren van de Golem was een meditatieve techniek.
 

Er is tevens bewijsmateriaal dat het scheppen van een Golem geen fysieke procedure was, maar een geavanceerde meditatieve techniek was. Door de juiste lettercombinatie samen met de letters van de “Tetragrammaton” te zingen, kon een ingewijde deel per deel een zeer levensecht geestelijk beeld van een mens vormen. Zodra deze golem werd voltooid, moest dit geestelijke potentieel naar een kleivorm kunnen worden overgebracht en begon het daadwerkelijke animeren, het proces waar de fysieke golem tot leven werd gewekt.
Sommige van deze Kabbalistische methodes zouden 36 uren of meer van ononderbroken meditatie vereist hebben.

 

 

De Golem wordt ook in de Midrasj vermeld.

In de Midrasj wordt vermeld dat Jeremia en zijn zoon Ben Sira na drie jaar studeren er in slaagden een Golem te maken. Op zijn voorhoofd was het woord emeth(waarheid) te lezen. Een godszegel welke ook op het voorhoofd van Adam stond. Het kleiwezen wiste zelf de letter Aleph uit,waardoor het woord 'meth' overbleef en hij tot stof verging.

 

 

Adam als golem

De term ‘golem’ komt één keer voor in de Bijbel in psalm 139:16. “Uw ogen zagen mijn vormeloos begin.” In de context van dit psalm  wordt waarschijnlijk verwezen naar een embryo. Zoals al gezegd is de betekenis van het woord ‘golem’ ‘het vormeloze’ of ‘het onbezielde’. Hiernaast zou er ook nog een verband bestaan tussen de scheppingsmythe en de golemlegende. In ditzelfde psalm, vers 15 staat een verwijzing naar de tellurische oorsprong van de mens: ‘Mijn oorsprong was U niet verholen / toen ik in het verborgene gevormd werd, / als in diepten der aarde ontworpen' Ook in het bijbelboek Job vinden we zulke uitspraken: ‘Naakt kom ik uit de schoot van moeder aarde, naakt keer ik daar terug’ (Job 1:21). En: ‘Tenslotte ben ik ook maar een aarden pot van God, afgeknepen van het leem’ (Job 33:6).

 

De schepping in genesis 2

Ook in Genesis 2 wordt beschreven hoe God de mens schiep: ‘Toen boetseerde Jahwe God de mens uit stof, van de aarde genomen, en Hij blies hem de levensadem in de neus: zo werd de mens een levend wezen’ (Gen. 2:7). Deze levensadem die de mens hier krijgt ingeblazen, kunnen wij zien als zijn redelijke ziel. De mens krijgt hierdoor zijn spraakvermogen. De dieren, die ook van klei gemaakt zijn, krijgen deze levensadem niet ingeblazen, zodat de mens zich onderscheidt door zijn taalkundige en verstandelijke vermogens.

Volgens overleveringen uit de Talmoed zou Adam in zijn wordingsproces een golem zijn geweest. ‘Adam was said to be "golem" before the breath of God had touched him’. Deze golemtoestand duurde van het tweede tot het vierde uur. In het vierde uur blies God hem zijn redelijke ziel in. Deze golem-Adam zou zich van het ene eind van de wereld tot het andere eind hebben uitgestrekt en zo zou hij in een visioen alle komende generaties gezien hebben.
Dit is ook te herleiden uit de naam 'Adam'. Deze naam is afgeleid van adamah, wat ‘aarde’ betekent. Adamah is hierna geëvolueerd tot de Hebreeuwse term voor het hele menselijk ras. Omdat God Adam schiep uit aarde afkomstig van de vier windstreken is Adam universeel en een symbool voor de hele mensheid.

 

 

Over de Golem zijn meerdere verhalen.

Gustav Meyrink schreef in 1915 Der Golem en baseerde zijn verhaal rond de Rabbi Löw (Juda Löw ben Betsabel, 1520-1609) uit Praag.

Rabbi Löw was een mens welke een grote medemenselijkheid kende en leefde mee met de mensen die iedere dag hard moesten werken om aan de kost te komen, die dan nog karig was ook. Ook toen waren er hele groepen mensen die erg slecht betaald kregen voor hun noeste arbeid en dit bedroefde de Rabbi zeer. Na de dagelijkse arbeid moesten de harde werkers ook nog eens het huishouden gaan doen. Kinderen moesten hieraan meewerken en dienden het hout te hakken en het huis aan te vegen en hun bed op te maken. Er kwam ook nog bij dat juist de arme Joden erg slecht werden behandeld, wat de Rabbijn natuurlijk bijzonder raakte. Voor deze mensen was het een gevaar om 's avonds laat nog de straat op te gaan en daar wilde deze man iets aan doen.
In zijn studie had hij kennis gemaakt met een oud verhaal over de Golem, een dienaar gemaakt uit een homp klei. Dit wezen zou de arme mensen dan kunnen dienen en de Rabbi vroeg alle grote denkers, die hij kende om raad. Hij kreeg oude documenten onder ogen en leerde hoe hij deze Golem moest maken.

 

 

Het boek zei: “ Een Golem moet worden gemaakt uit de kleverige klei van de oever van de Moldau. Maak het gezicht, de handen en de voeten van klei. Rol het op zijn rug en loop 7 keer om de vorm heen. En terwijl je dat doet, roep je: "Shanti, Shanti, Dahat, Dahat!".

 

Samen met drie helpers ging Rabbi Löw naar de rivier om de kleverige klei te halen. Van klei vermengd met vodden maakten ze het hoofd, de ledematen en liepen er omheen zoals het boek het gezegd. De klei ging gloeien en werd daarna bedekt met lang haar. Op de vingers werden nagels gezet.  "Sta op en loop als een mens", riep Rabbi Löw. En zo geschiedde, de Golem liep en hij werd door de helpers aangekleed. Rabbi Löw vroeg aan de Golem: "Hoor je me en versta je mij?". Hierop knikte de Golem ja. Aan de rand van de stad Praag gaf de Rabbi de Golem de opdracht om al zijn mensen te helpen en te beschermen, en weer knikte de Golem ja.

 

De Rabbi stopte in de avond een stukje papier in de mond van de Golem. Op dat perkament stond dan geschreven, wat de Golem moest doen. 's Ochtends was de opdracht dat de Golem moest stoppen met werken en de hele dag moest slapen als de Rabbijn het papiertje uit zijn mond gehaald had.
De Golem maakte de Sjoel (synagoge) schoon en soms de huizen schoon. Ook hield hij 's nachts de orde, zodat de mensen niet meer bang hoefden te zijn.
De Rabbi leerde de Golem ook brood eten, maar dacht dat alles eetbaar was en at op een dag zelfs stenen. De Rabbi leerde de Golem belangrijke dingen, dit ging echter niet zo als vanzelf, als dat bij een kind ging. Simon, een vriend van de Rabbi kreeg het idee, dat de Golem moest leren lezen. De Golem las daarop zoveel, dat hij ook mens wilde worden en lachen en plezier wilde hebben. Net zoals kinderen, maar dat kon natuurlijk niet.
Hier werd de Golem natuurlijk erg boos om en rende het huis uit, begon te schreeuwen tegen de mensen en ook nog met stenen te gooien en van alles te vernielen.
De mensen werden bang voor hem en ze probeerden hem gevangen te nemen. Dit lukte niet, want de Golem kon erg hard rennen. Hij is weggerend en niemand heeft hem ooit weer gezien.

 

Graf van rabbi Löw.

In Praag zegt men nog steeds dat de Golem alleen maar slaapt...

Reageren?

Registreer of log in om te reageren op een artikel.