Nu bestaat het begrip ‘erfenis’ nog. Ik vind dat we erfenissen geheel moeten afschaffen. Alles naar de fiscus na je dood!

De erfbelasting moet naar 100%!

Laatst las ik hier een artikel over de ‘hoge’ erfbelasting. En al in 2007 zei onze huidige premier, Rutte, op VVD.nl het volgende over erfbelasting: “Het is de meest onrechtvaardige belasting die er bestaat.” Erfbelasting is volgens onderzoek de “meest gehate belasting”, dus als politicus gooi je met zo’n uitspraak hoge ogen. Het beeld is echter wel geheel onterecht. Ik zal in dit artikel uitleggen dat de perceptie volledig onjuist is en dat erfbelasting juist de meest rechtvaardige belasting is.

1. Het ‘recht’ op een erfenis

Wellicht klinkt het logisch: de ouders hebben het geld verdiend, dus het kind heeft er recht op. Maar het omgekeerde klinkt een stuk onrechtvaardiger: de ouders hebben weinig verdiend, dus het kind heeft pech. Dat is echter wel wat er in de meerderheid van de gevallen gebeurd bij een erfenis. De zeldzame kinderen van rijke ouders trekken een lot uit de loterij, waar ze zelf niets aan hebben bijgedragen en daarom ook geen recht op hebben. Op het moment dat zij hun erfenis ontvangen, worden de kinderen van minder rijke ouders dus automatisch armer, relatief gezien. Dat is echter nog onrechtvaardiger. Los van het feit dat ze daar niets aan kunnen doen is het negatief, niet positief zoals het erven van een grote geldsom.

Een breder perspectief. Een samenleving waarin geen erfbelasting bestaat, kent rijke families die rijk blijven, en arme families die arm blijven. De inkomensongelijkheid groeit, omdat kinderen niet met gelijke kansen op de wereld komen. Sommigen zijn toevallig rijk en anderen toevallig arm. En typisch blijven ze arm, omdat ze geen geld hebben voor een eigen bedrijfje of een dure studie. Dat noem ik pas onrechtvaardig.

Vergelijk het met een samenleving waarin geen erfenissen bestaan: de erfbelasting is 100%. Ieder kind heeft dezelfde kansen. Dat is rechtvaardig, omdat ieder kind bij de geboorte precies hetzelfde was. (Genetica uitgezonderd, maar dat is ook zo zonder erfbelasting.) Je hebt als kind immers helemaal niets bijgedragen aan het vermogen van je ouders dat ze hebben vergaard voordat je ter wereld kwam; dat kon ook niet. En ook daarna blijft dat (bijna altijd) het geval. Een erfenis is dan dus een lot uit de loterij. Normaliter heb je recht op je prijzengeld omdat je een lot had gekocht, maar het is als kind onmogelijk om je ouders te kiezen. Ieder recht vervalt dus.

In beperkte mate bestaat dat onrecht overigens ook al, en daar is niets aan te doen (buiten een model à la Brave New World, naar het bekende boek van Aldous Huxley waarin niemand ouders heeft en ieder kind vanaf de geboorte eigendom is van de staat). De ouders van de meeste kinderen leven namelijk nog tijdens de kindertijd. In die periode leeft het kind dus ook in een luxe (of niet) waar strikt genomen geen recht op is. Dat maakt het nog onrechtvaardiger dat bijvoorbeeld een in rijkdom opgevoede veertiger opeens een smak geld krijgt, terwijl zijn bescheiden opgevoede buurman een schijntje ontvangt.

2. Het recht van ouders om hun geld overal aan uit te geven

Als iedereen het recht zou hebben om al zijn zelfverdiende geld uit te geven, waaraan hij ook maar wil, zou er geen belasting bestaan. De staat zou dan namelijk geen recht hebben dat voor hen te doen. En de huidige maximaal 40% is natuurlijk niet beter moreel verdedigbaar dan 100% zou zijn.

Maar los van dat overduidelijke probleem is er nog iets anders aan de hand. Tijdens je leven heb je in ieder geval (zij het beperkt) het recht je eigen geld uit te geven. Dat is ook logisch. Maar waarom zou dat recht doorleven nadat iemand is overleden?

3. De rol van de (verzorgings-)staat

De rol van de staat zou moeten zijn: gelijke kansen bieden. (Dat is althans hetgeen ik en velen in het Westen geloven, in tegenstelling tot degenen die in gelijke uitkomsten geloven.) Mits, natuurlijk, er een sociaal vangnet is voor de zwakkeren. In de praktijk betekent gelijke kansen bieden: inkomen herverdelen. Dat is wat de meeste Westerse democratieën nastreven. De rijken moeten extra veel inleveren, zodat de armen beter af zijn; dat heet een progressief belastingstelsel en de veelgehoorde leus is: “Sterke schouders, zware lasten”.

Hoe vertaalt dat zich naar een wereld met 100% erfbelasting? Het eenvoudigste model is dat de staat enkel tussenbeide komt bij de verdeling van de erfenissen, maar dat aan het geheel van de kinderen alsnog het geheel van de erfenissen wordt uitgekeerd. Dan ontstaat er dus een grote geldpot, waaruit bijvoorbeeld ieder kind bij de geboorte een deel ontvangt. Iedereen hetzelfde: dat is wel rechtvaardig. En iedereen heeft precies dezelfde kansen bij de geboorte. Dat is nogmaals met uitzondering van de genetica, maar daar hebben we het sociale vangnet voor waar bijvoorbeeld gehandicapten nu ook al aanspraak op kunnen maken. Dat is nu echter te zwak.

4. Minderbedeelden en de zwakkeren in de samenleving

Veel mensen zullen nog wel mee willen gaan met dit voorstel in het geval van exorbitant grote erfenissen. Al was het maar omdat je daarmee verwende kinderen krijgt, en bovendien erfgenamen die hun gehele leven lui achterover zitten in afwachting van het verscheiden van hun ouders. Maar het wordt pas echt interessant bij de zeer kleine erfenissen en vooral de broodnodige erfenissen, bijvoorbeeld in het geval van arme kinderen.

Hierboven schreef ik al dat hiermee arme mensen relatief nog armer worden. Maar het kan nog een stuk ernstiger. Stel: een gehandicapte 12-jarige is voor zijn verzorging geheel afhankelijk van zijn ouders, bij wie hij inwoont. De ouders komen te overlijden. Er zijn drie mogelijkheden:

1. Geen erfbelasting en rijke ouders: het kind kan de zorgkosten betalen;
2. Geen erfbelasting en arme ouders: er is een probleem;
3. 100% erfbelasting.

De meeste ouders zijn niet zo rijk, dus zonder erfbelasting zal er in meerdere of mindere mate bijna altijd een probleem ontstaan. Wat gebeurt er echter als er wel erfbelasting is? Door de hierboven beschreven herverdeling van de gelden ontvangt het kind in alle gevallen geld van de staat. Omdat het nu niet in de handen van rijke kinderen ligt die het waarschijnlijk toch al niet nodig hadden, is er met dezelfde hoeveelheid geld veel meer beschikbaar voor hen die het echt nodig hebben.

Drie voorbeelden. Allereerst de klassieke oligarchie, waarin geld de macht dicteert. Dit werd bijvoorbeeld benaderd door vroege rijken met een adelstand. Daarin hadden bepaalde families de macht, en bij het verscheiden van de heerser werd automatisch de macht en het kasteel doorgegeven op de oudste zoon. Automatisch bleven de rijken zo dus rijk, met als logisch gevolg dat de armen arm bleven.

Ten tweede en ten derde voorbeelden uit de huidige wereld. In de Verenigde Staten gaat ongeveer een kwart van het inkomen naar de belasting. De staat doet haar best om het geld te herverdelen, maar heeft er relatief weinig van. Daardoor hebben bijvoorbeeld kinderen van de armste 20% meer dan 40% kans om net zo arm te blijven. Meer gelijke kansen dan in de oligarchie, maar nog altijd noch eerlijk, noch rechtvaardig.

Ten derde Zweden. Daar eist de belasting meer dan de helft van het inkomen op. Als gevolg daarvan kan de staat de inkomensongelijkheid veel effectiever aanpakken, en heeft het nageslacht van de armste 20% bijna dezelfde kans om in dezelfde inkomensgroep te eindigen. Dat zijn dus veel meer gelijke kansen, want als je een willekeurige Zweed neemt heeft die ook 20% kans om in de groep met de 20% laagste inkomens te vallen.

Conclusie

Niemand heeft enig recht op een erfenis. Indien we echt een eerlijke en rechtvaardige samenleving nastreven, is erfbelasting het beste instrument. Juist de armen en de zwakkeren in de samenleving worden hiermee geholpen.

Ik heb hier niet besproken dat de overige wetten verscherpt moeten worden, omdat bijvoorbeeld juist de rijken onevenredig goed zijn in deze belasting ontduiken. En ook niet de veelgehoorde claim dat hiermee niemand meer de prikkel heeft veel te verdienen (overigens onwaar en onlogisch, want iedereen wil z’n oude dag en de rest van zijn leven natuurlijk zoveel mogelijk financiële armslag hebben). Ook zou ik voor een (kleine) belastingvrije voet zijn, zodat de trouwring van oma en vergelijkbare zaken met een grote emotionele waarde kunnen worden overgeërfd. Maar dergelijke overwegingen zijn voor het principe immers ook niet nodig. De erfbelasting moet naar 100%!

©HenkX, januari 2012
Laatste update: 23 januari 2012

Reageren?

Registreer of log in om te reageren op een artikel.