Er zijn maar weinig landen waarvan een zo lange ononderbroken geschiedenis van keizers en koningen bekend is als die van China. Hieronder volgt een chronologisch overzicht van de bekendste dynastie�n tot op heden en een korte beschrijving van hoe hun kenmerken zich in kunst en cultuur hebben geuit.

Xia dynastie 2070 v Chr. - 1050 v Chr.

De Xia dynastie staat bekend als de eerste van drie legendarische dynastieën, het zou zijn gesticht door de mythische keizer Da Yu, wat vertaalt in Yu de Grote. Over deze keizer gaan sterke verhalen rond; hij zou goddelijke kwaliteiten hebben gehad en het landschap van China zo ongeveer hebben geschapen. Er bestaat wel een tombe van een Keizer Yu, van welke gezegd wordt dat het aan deze Yu behoort.

Afgezien van de sterke verhalen, is dit de oudste beschaving in China waar resten van zijn teruggevonden, die een systeem hanteerde met erfrecht van de troon en met adel. De stichters waren nazaten van de Xiahou stam. Achternamen bestonden al in deze tijd en zo ook een kalender gebaseerd op de Grote Beer, die voor religie maar vooral voor landbouw werd gebruikt. Kennis over het houden van vee ontwikkelde zich ook verder tijdens deze dynastie. Het maken van gedecoreerd aardewerk en het bewerken van brons was al in de neolitische periode begonnen, in de Xia periode werd het verder uitgewerkt.

Op de foto linksboven een bronzen wijnbeker, rechts een versierde bijl, beide uit de Xia Dynastie.

Shang dynastie 1600 v Chr. - 1050 v Chr.

Deze dynastie is begonnen door Tang Shang. Hij rebelleerde tegen de heersende Xia en stichtte zijn eigen dynastie. Niet veel is verder bekend, data en andere gegevens ontbreken veelal. Het tweede deel van deze dynastie, nadat de hoofdstad werd verplaatst naar Yin, staat bekend als een gouden tijdperk en maakte de Sheng dynastie tot de tweede legendarische dynastie. Veel mensen zeggen dat de geschiedenis van China met deze dynastie is begonnen.

De mensen leeftden van jacht en landbouw en waren redelijk goed ontwikkeld; ze hadden al kalenders, een goed ontwikkeld schrift en al een uitgebreide kennis van astronomie. De mensen lijken ook zwaar religieus te zijn geweest, de meeste gevonden voorwerpen worden gelinkt aan verering van voorouders en weergoden.

Het Shang tijdperk staat bekend om gedetailleerde koperen voorwerpen, vaak gemaakt voor religieus gebruik. Ook de eerste objecten met schrifttekens komen uit deze periode, het gaat om koperen voorwerpen, orakelbotten en -stenen en beschreven schildpad schilden.

Linksboven; een schildpad schild met ingekerfde en gekleurde karakters.
Rechtsboven; een bewerkte vaas uit de Shang dynastie.

Zhou dynastie 1050 v Chr. - 221 v Chr.

Dit was de langstdurende dynastie uit de Chinese geschiedenis, en de derde van de drie legendarische dynastieën. Het Confucianisme en Taoïsme, twee van de belangrijkste Chinese filosofieën, stammen uit deze periode.

Het land werd verdeeld onder een soort van leenheren en men leefde vooral van landbouw. Religie was nog steeds erg belangrijk. Het bidden tot de Hemelse Vader ( T'ien) en het idee dat de keizer van deze zou afstammen is naar verluidt in deze periode ontstaan.

Brons werd langzamerhand meer voor dagelijks gebruikte voorwerpen gebruikt, en men leerde hoe je ijzer kon smeden en bewerken. Aardewerk werd ook veel gebruikt, al werd het glazuur pas in de Han tijd uitgevonden.

Linksboven zie je een bronzen wijnvat uit de Zhou dynastie, op de rechterfoto een koperen rituele bel.

Qin dynastie 221 v Chr. - 206 v Chr.

Deze dynastie had maar twee keizers, waarvan de eerste keizer degene is wiens graf wereldbekendheid heeft verworfen met zijn reusactige afmetingen en hele terracotta legers die hem in de dood vergezelden. Deze eerste Qin keizer was de eerste die heel China onder zijn bewind wist te verenigen. Ook heeft hij in de drie noordelijke staten, de drie al bestaande delen van de Grote Muur verbonden, zodat het nu voor het eerst één geheel was; de Wan Li Chang Cheng ("De Grote Muur").

Een korte maar krachtige dynastie. Ze regeerden zo kort omdat vooral de tweede keizer wreed was voor het volk, waardoor er opstanden uitbraken en hij van de troon werd gestoten uiteindelijk door de Han.

Rechtsboven; de Wan Li Chang Cheng aka de Grote Muur. Linksboven; een knielende boogschutter uit het massale terracotta leger van de eerste Qin keizer, met nog wat verfresten op zijn gezicht en kleding.

Han dynastie 206 v Chr - 220 na Chr.

Het Han tijdperk is een van de meest geliefde periodes in de Chinese geschiedenis. De Han Chinezen zijn een ethnisch Chinees volk en de meeste Han leiders waren goedwillende heersers, zeer geïnteresseerd in kunst, literatuur en technologie.

In deze periode zijn veel belangrijke uitvindingen gedaan, zoals acupunctuur, papier, een kompas en zelfs een seismograaf. Allerlei nieuwe kunsten maakten hun entree zoals papierknippen en papiervouwkunst, wat zich later tot origami zou ontwikkelen. Ook bewerking van metaal en steen kwam op een hoog niveau zodat dingen als de jade harnassen of pakken die de doden droegen mogelijk werden. De eerste zijderoute en dus ook handel met het westen begon in dit tijdperk.

Linksboven op de afbeelding staat een kompas uit de Han tijd. Rechtsboven, het beroemde "Vliegende Paard", een goed voorbeeld van de levendigheid van de kunst in deze periode.

Hieronder een foto een een schema van de seismograaf uit de oudheid.

San Guo - De Drie Koninkrijken 221 - 280

Tegen het eind van het Han tijdperk heerste er veel onrust. De keizer was dood en zijn opvolger was een erg jong kind. Dit werd door allerlei machtswellustigen benut, met als gevolg dat het koninkrijk weer uit elkaar viel en de heersende oorlogsheren in de verschillende gebieden elkaar lange tijd bleven bevechten. Uiteindelijk bleven er drie over en deze benoemden zichzelf alledrie tot keizer. zo ontstonden de drie koninkrijken: Wu, Shu en Wei.

De landsverdeling tussen de Drie Koninkrijken.

De ontwikkelingen in technologie gingen gewoon door; de houten os werd uitgevonden, dat was een voorloper van de kruiwagen. Een irrigatiesysteem werd ontworpen voor de keizerlijke tuinen in Luoyang, en een poppenkast waarin de poppen zelf bewogen door hydraulische pompjes werd voor de jonge keizer gemaakt. Vanwege de langdurige oorlogen werden er op militair gebied ook nieuwe uitvindingen gedaan zoals stormrammen en ballista's, en er werden nieuwe strategieën ontwikkeld.

Hieronder: Een bronzen lepel met een drakehoofd aan het handvat, deze is afkomstig it een tombe van het Koninkrijk Wu.

Jin dynastie 280 - 440

Sima Yan, ook wel Keizer Wu genoemd (maar geen connecties met het Wu koninkrijk, zijn vader Sima Yi was adviseur voor Wei, maar nam de troon over toen de Wei keizer het te bont maakte), werd de eerste keizer van deze dynastie, en het lukte hem weer het hele land te herenigen onder één keizer. Het einde van Jin werd een invasie van nomadische volkeren uit het noorden.

Linksboven; een bronzen spiegel met vissenmotief.

Rechtsboven; een schilderij uit de Jin dynastie. Onder de typische afbeeldingen in de Chinese romantische schilderkunst behoren vrome schoonheden en feeën, die meestal op de voorgrond staan.

De Noordelijke en Zuidelijke Dynastieën 420 - 589

Dit was wederom een periode van politieke onrust en oorlog. Toch gingen de ontwikkelingen in kunst en cultur door. Vooral in het zuiden was men veel bezig met kunsten als poëzie, muziek, kalligrafie en schilderkunst. Het boeddhisme was een populair thema in alle kunsten. Zelfs in de mode was het van grote invloed; vrouwen verfden hun voorhoofd geel en lieten krullende lokjes staan aan de voorkant om de Boeddha te imiteren. Ook werden er gele of gouden stukjes stof of papier gevouwen of in bloem-, ster- of andere fantasierijke vorm geknipt en aan het voorhoofd vastgemaakt. De inspiratie kwam waarschijnlijk van de vele aanwezige vergulde Boeddhabeelden.

Een 24 cm hoog verguld bronzen boeddhabeeldje uit het jaar 570.

Sui dynastie 581 - 618

Keizer Wen herenigde noord en zuid China en begon de Sui dynastie. Hij liet het Grote Kanaal maken, een waterweg van oost naar west die al bestaande wegen met elkaar verbond, sommige bestonden al sinds de 5de eeuw voor onze jaartelling. Net als in de vorige periode speelde religie nog steeds een grote rol en werd de chinese cultuur verder beïnvloed door het boeddhisme.

Rechtsboven op de foto een beeldje van een paard uit de Sui dynastie.

Linksboven: 18 cm verguld bronzen beeldje van de godin van mededogen, Kuan Yin. Volgens de legende was ze als goedhartig mens geboren, en voor haar dood zwoer ze op aarde te blijven als geest om de mensheid bij te staan.

Tang dynastie 618 - 907

Veel nieuwe nederzettingen ontstonden aan het nieuw aangelegde Grote Kanaal. De zijderoute werd heropend, waardoor de handel opbloeide binnen en buiten China. De kunsten van deze periode zijn daarom beïnvloed door buitenlandse invloeden, bijvoorbeeld de serene Boeddha beelden geïnspireerd op de Gupta - beelden uit Indië. Helaas werden de meeste van deze beelden vernietigd aan het eind van de Tang periode omdat alle buitenlandse godsdiensten, dus ook boeddhisme en christendom, werden verboden.

Kaart van China tijdens de Tang dynastie

In de wereld van de keramiek werd in dit tijdperk een opvallend glazuur genaamd Sancai gebruikt. Het woord betekent letterlijk "drie kleuren" en deze waren wit, geel en groen. Omdat het deze drie kleuren betrof is deze stijl ook bekend als "spinazie en eieren".

Linksboven een voorbeeld van een met de Sancai-techniek bewerkt beeldje. Rechtsboven een beeldje van een kameel en berijder, een invloed van buitenlandse culturen.

Vijf dynastieën en Tien Koninkrijken 907 - 960

De naam van deze periode zegt al genoeg; veel politieke onrust en onstabiliteit, vele dynastieën en staatjes werden gesticht en gingen weer ten onder.

Ondanks dit alles was dit tijdperk het eerste waarin celadoon keramiek grootschalig werd geproduceerd, dit ging door tot in de Song dynastie. Celadoon is een blauw-groenig glazuur, dik aangebracht waardoor het, als het hardgebakken werd, allemaal kleine scheurtjes vertoonde. Veel mensen zagen dit voor jade aan.

In Dazu zijn er vele uit rots gehouwen beelden. Dit is begonnen in de late Tang dynastie en ging nog vijf dynastieën door. Ze zijn zeer gedetailleerd en waren kleurrijk beschilderd in hun bloeiperiode. Sinds 1999 staan ze op de Unesco werelderfgoedlijst.

Song dynastie 960 - 1279

Dit was de eerste regering ter wereld die papieren geld in omloop bracht.

Er gaat een verhaal dat de oorsprong van de omstreden lotusvoetjes in deze dynastie ligt. Danseressen op het hof zouden hun voeten met zijden linten omwinden zodat ze makkelijker konden dansen. De aanblik van de omwonden voetjes zou de keizer hebben behaagd, en het werd uiteindelijk een trend. Dit eerste omwinden had nog niets met het breken van botten of met de vrouw als statussymbool te maken, het was nog onschuldig. In de loop van de eeuwen zou het zich pas vrouwenmishandelende proporties aanmeten.

Tijdens de Song dynastie stonden boeddhistische en taoïstische idealen hoog aangeschreven, zeker in alle soorten kunst. De kwaliteit van schilderijen bijvoorbeeld werd beoordeeld op het feit of de schilder de innerlijke harmonie van mens en natuur op een goede manier had weergegeven. De Song-schilders werden door de eeuwen heen altijd in hoog aanzien gehouden wegens de levendige uitstraling van hun werken.

Drie schilderijen uit de Song periode, van de eerste twee kon ik de kunstenaar niet achterhalen, de onderste is van Zhang Zeduan, een beroemde Song-schilder:

Keramiek en porselein liepen zo goed dat er verschillende beroemde stijlen en pottebakkerijen in omloop waren, die allemaal hun eigen karakteristieke vormen, glazuren en kleuren hadden. De vijf beroemdste pottenbakkerijen uit de Song dynastie waren: Henan Ru, Guan, Jun, Hebei Ding en Cizhou.

Het bordje linksboven komt uit de Guan bakkerij, de vaas rechts uit een Jin pottenbakkerij.

Yuan dynastie 1279 - 1368

Kublai Khan, de zoon van de grote Ghengis Khan, stichtte deze dynastie. Hij verplaatste de hoofdstad naar Beijing (Peking), moedigde wetenschap en religie aan en steunde de handel via de zijderoute, waardoor er weer veel buitenlandse invloeden China inkwamen. Ook had hij contact met Marco Polo toe deze op zijn ontdekkingsreizen China's kant op kwam. Marco Polo was onder de indruk van de Chinese cultuur en schijnt Kublai Khan een "goedwillend leider" gevonden te hebben.

Gelakt houtgesneden vaasje van ongeveer 10 cm hoog uit de Yuan dynastie.

Cloisonné werd geïntroduceerd door Islamitische volkeren die zich in het westen van China vestigden, al zou het pas in de Ming dynastie populair worden. Het bekende wit-met-blauwe porselein werd tegen het eind van deze periode voor het eerst gemaakt door kaolin klei op zeer hoge temperaturen te bakken.

Porseleinen schaaltjes uit de Yuan Dynastie.

Ming dynastie 1368 - 1644

Dit was het laatste tijdperk waarin de Han, een echt ethnisch Chinees volk, regeerden. De Verboden Stad werd gebouwd in Beijing en restauraties aan de Grote Muur en het Grote Kanaal vonden plaats. Internationale handel was erg be;angrijk in deze periode; China dreef handel met Nederland, Japan, Spanje en Portugal. De export was vooral zijde en porselein, zilver werd het meeste ingevoerd. In de laatste helft van de Ming dynastie heeft de Nederlandse VOC zo'n zes miljoen porseleinen objecten geïmporteerd uit China. In deze tijd heeft China de grootste vloot van de wereld gehad, die zelfs tot aan Amerika is gekomen. Tijdens hun vele reizen hebben ze behalve vele buitenlandse producten ook dieren mee terug kunnen nemen, zoals een giraf die als cadeau aan de keizer is gegeven.

Vanaf 1400 verbeterden de pottebakkers technieken aanzienlijk, zodat de kleuren veel helderder werden. Draken en phoenixen waren een populair thema, alsook menselijke figuren in tuinen en landschappen. In deze periode werd cloisonné ook populair, voor deze tijd werd het eigenlijk alleen in tempels gebruikt omdat men het te druk vond om het in serieuze omgevingen te gebruiken. De heldere blauwe kleuren die werden uitgevonden in deze periode werden zeer populair, Jingtai blauw wordt het ook wel genoemd naar de speciefieke periode binnen de Ming dynastie waarin het is ontstaan.

Voorbeelden van cloisonné technieken, op het schaaltje rechts is het Jing Tai Lan te zien; het beroemde Jingtai blauw.

In de 16de eeuw werd het Wucai glazuur populair, "vijf kleuren", en deze waren: geel, rood, groen, bruin en aubergine. Meestal is de ondergrond wit, op een blauw onderglazuur.

Hierboven twee voorbeelden van de Wucai techniek van de Ming Dynastie. Het linkervaasje is met standaard en dop zo'n 16 cm groot, en de rechtervaas is 42,5 cm hoog.

Qing dynastie 1644 - 1911

De Manchu clan de Aisin Gioro stichtte deze dynastie. Ze waren zeer succesvolle leiders, ondanks dat door de geschiedenis heen de Han Chinezen hen altijd als barbaren hadden gezien. Hierdoor is ook vrij weinig bekend van de geschiedenis van de Manchu zelf. Ze waren een noordelijk volk wiens regio, later Manchuria genoemd, grensde aan Siberië aan de noordkant en Korea aan de zuidkant, en aan het westen grensde het territorium van de Mongolen, die vaak een bedreiging vormden voor de Chinezen. Het Manchu volk zou zijn ontstaan uit verschillende nomadenstammen die in het gebied samenkwamen. Grappig om te weten is, dat de Manchu het hun vrouwen verboden om hun voeten te binden, omdat ze het een barbaars gebruik vonden, in tegenstelling tot veel Han Chinezen die een vrouw met lotusvoetjes als statussymbool of zelfs schoonheidsideaal zagen.

In de kunst werd eigenlijk alles gebruikt wat men de afgelopen 2500 jaar had geleerd. Veel vormen, verhoudingen, onderwerpen en technieken waren geïnspireerd door die uit de oudheid en de vorige dynastieën, hierdoor zijn er een hoop verschillende stijlen te vinden in de Qing dynastie.

Geïnspirireerd door de grote meesters; een landschap van de kunstenaar Wang Hui uit de vroege Qing Dynastie:

De porseleinproductie bereikte verschillende pieken in deze periode; veel glazuren werden geperfectioneerd, en men was in staat verschillende glazuren uit de voorgaande tijdperken na te maken.

In de Yongzheng periode, 1723 - 1735, werd het Fencai glazuur erg populair; het is het tegenovergestelde van de kleurrijke Wucai glazuren. Het Fencai is realistischer en heeft een driedimensionaal effect. Het porselein zelf werd geperfectioneerd, nu witter dan ooit en soms zo dun als een eierschaal.

Voorbeelden van de fencai techniek. Vooral op het vaastje rechts is goed het "3D"-effect te zien.

China's kunst en cultuur in de moderne tijd

Na weer een periode van afzondering en politieke toestanden gedurende het communistische tjdperk, begint China zich langzamerhand weer te openen voor de wereld. Dit proces is wel bemoeilijkt door de -nog steeds- communistische regering die de bevolking weinig echte vrijheid laat. Desondanks is er steeds meer internationale handel en uitwisseling van ideën en ontwikkelingen. De moderne kunstenaars proberen hun steentje bij te dragen aan deze trend en doen hun best om verschillende thema's bespreekbaar te maken zoals de sociale en economische problematiek. Waar eerst alle kunstenaars voor de staat werkten, lijken er steeds meer de moed te hebben om hun rug ernaar te keren. De kunstenaar Ai Wei Wei bijvoorbeeld heeft zich fel uitgelaten over de heersende politiek en andere wantoestanden, maar heeft zich hiermee wel de wraak van de regering op de hals gehaald.

In de verschillende kunstvormen zijn behalve de moderne trends ook altijd de traditionele waarden en ambachten aanwezig, deze lijken hand in hand met de tijd mee te gaan en op te gaan in China's moderne kunst. Wat in de Qing periode is begonnen, het naadloos versmelten van alle opgedane kennis samen met alle nieuwe ontwikkelingen, wordt met succes voortgezet.

Linksonder: Een van Fu Baoshi's "Landschappen van de vier seizoenen" uit 1950, geïnspireerd op de Shanghaise schildersschool, op papier gezet met de aloude middelen inkt en waterverf. Rechtsonder: Chinese avant-garde performance art, inclusief traditionele kalligrafie.