In dit artikel vertel ik iets over de achtergrond van brainstormen, hoe het is ontstaan en hoe (brainstormtechnieken) en waarom we brainstormen.

Wat is brainstormen

Brainstormen is een creativiteitstechniek met als doel, snel veel ideeën over een bepaald onderwerp of vraagstuk te genereren. Het kenmerk van een brainstormsessie is dat het waardeoordeel over de geopperde ideeën wordt uitgesteld totdat alle ideeën zijn opgesomd.

Logisch denken

In de Westerse cultuur zijn we erg goed in logisch denken en dat is maar goed ook, want daarmee kunnen we de meeste problemen oplossen. Het risico bestaat echter dat je altijd voor dezelfde oplossingen kiest. Brainstormen is een techniek waarmee deelnemers buiten de gebaande paden treden en door out of the box denken komen tot vernieuwende, originele en betere inzichten en ideeën.

Geschiedenis

n 1941 vond Alex Faickney Osborn, toen directeur van een reclamebureau, dat veel creatief bedoelde sessies een onbevredigend resultaat hadden. Ideeën werden wel geopperd maar vaak weer net zo hard neergesabeld. Hij bedacht de spelregels voor wat nu de klassieke brainstorm techniek wordt genoemd:

1) Geen kritiek op ideeën opperen.
2) Ga voor zo veel mogelijk ideeën.
3) Bouw op elkaars ideeën.
4) Moedig wilde en gekke ideeën aan

Brainstorm sessie

Een probleemstelling begint met de probleemstelling: wie, wat, hoe, waarom, waardoor, hoe vaak, welke, hoezo, etc. Van daaruit start het creatieve proces.

De samenstelling van de deelnemers aan een brainstormsessie is zeer bepalend voor het succes van de brainstorm. Een groep deelnemers die elkaar al kennen, of op elkaar lijken komt zelden met nieuwe ideeën. Zorg voor outsiders en nieuw bloed voor een frisse blik.

Zorg dat de deelnemers uit de sleur van elke dag worden gehaald! Doorbreek patronen en hiërarchieën. Begin met een inspirerende film of met een spel om de mensen uit het dagelijkse werk te halen.

Moderator

De keuze voor de moderator van de brainstorm is heel belangrijk en niet zelden bepalende voor het succes er van. De moderator moet er voor zorgen dat de regels gevolg worden en dat iedereen aan de beurt komt. Alles moet gezegd kunnen worden en alle ja maars moeten worden afgekapt. Vraag eerder om meer over iets te vertellen als je denkt dat iets niet kan. De moderator mag geen affiniteit met het onderwerp hebben om er zeker van de te zijn dat hij/zij zich niet inhoudelijk met de discussie gaat bemoeien.

Ijsbreker

Omdat niet iedereen is gewend deel te nemen aan creatieve sessies, is het goed om een creatieve sessie met een ijsbreker (opwarmoefening, energizer) te beginnen. Een ijsbreker is een spelachtige techniek om de deelnemers in de mood voor creatieve ideeën te brengen. Een ijsbreker haalt de deelnemers uit de dagelijkse sleur. Een voorbeeld is het samen maken van een verhaal, waarbij de deelnemers om beurten een zin bijdragen.

Probeer een ijsbreker altijd toe te spitsen op de situatie. Zo gebruikte ik onlangs bij een sessie over samenwerken tussen afdelingen het spel chinese whisper. Hierbij wordt een zin aan de eerste deelnemer verteld die deze moet doorvertellen aan de deelnemer naast hem/haar en zo verder.

Valkuilen voor een brainstormsessie

Afkraken van andermans ideeën (verboden)
Ja maar (meteen afkappen)
Telefoonplaat (mensen blijven hun ideeën herhalen, meteen afkappen)
Moderator neemt deel aan discussie (verboden)
Kritiek (killer voor een brainstorm)
Gebrek aan vertrouwen (vragen aan specifiek personen wat zij ervan vinden)
Afdwalen van onderwerp (bijsturen)

Brainstormtechnieken

Omgekeerde brainstorm: verzin zo belachelijk mogelijke oplossingen
Formuleer probleem als een metafoor
Mindmapping
Associaties rondom bepaalde woorden/thema's
Synoniemen bedenken

Er zijn nog veel meer technieken te verzinnen. Een prachtig boek om verder te lezen is Creative Facilitation' van Marc Tassoul. Dat is een echte aanrader.