Naar aanleiding van mijn eerdere artikel over Egyptenaren ben ik tot de conclusie gekomen dat de oude Egyptenaren hele weize mensen waren en ze bepaalde dingen heel interessant deden. Vandaar dat ik nu een artikel schrijf over de bouw van piramides.

Het begin...

Al meer dan 4000 jaar lang worden de piramiden van Gizeh beschouwd als een van de zeven wereldwonderen. Het grootste wonder is misschien nog wel dat de bouwers erin slaagden de gevaarten op te richten met slechts zeer eenvoudige gereedschappen - ze beschikten zelfs niet over het wiel, want dat kwam pas enkele honderden jaren na de voltooiing van de piramiden van Gizeh in Egypte in gebruik.

Gizeh...

In Gizeh, in de buurt van Cairo, staan drie grote piramiden, gebouwd als graftomben voor drie Egyptische farao's, die de status bezaten van goden op aarde. De eerste en grootste, die bekend staat als de piramide van Cheops, was het grafmonument van farao Choefoe (door de Grieken Cheops genoemd), die heerste van ongeveer 2590 tot 2567 v.C. De piramide van Cheops is 146 meter hoog. Zijn grondvlak is 229 m2 groot en beslaat rond 5,3 hectare. De piramide is opgetrokken uit ongeveer 2300000 blokken steen, die elk gemiddeld meer dan 2,5 ton wegen. Enkele wegen meer dan 15 ton, en de granieten plafondtegels van de grafkamer van Cheops wegen zelfs 50 ton. Tot voor kort, totdat men meende dat al te veel toeristen een ongeluk hadden gehad, mochten de bezoekers langs één kant van de piramide naar boven klimmen. Dit was verreweg de beste manier om de enorme omvang van de stenen tot zich door te laten dringen. Ze vormen een reusachtige trap, waarvan elke trede ongeveer even hoog is als een doorsnee eettafel. Vroeger hadden de piramiden echter een gladde en blinkende bekleding van kalksteen, die naderhand werd weggesloopt om voor andere gebouwen te worden gebruikt.

Gebouwd op...

De piramiden zijn gebouwd op een flauwe heuvel op een fundering van massief gesteente. Een nabije dagzoom van rotsen vormt het onderste deel van de sfinx van Gizeh. Tegenwoordig reiken de buitenwijken van Cairo praktisch tot de voet van de piramiden, maar toen deze werden gebouwd stonden ze nog midden in de woestijn. Er moest daarom ter plekke voor een onderkomen voor de arbeiders worden gezorgd en alle voorraden moesten op ezels worden geladen, op de rug worden genomen of op sleden worden voortgetrokken. Kamelen of paarden waren in die tijd nog niet in gebruik in Egypte. Toen de drie grote monumenten te Gizeh werden opgericht, was de idee van piramidebouw reeds ingeburgerd. De oudste Egyptische piramide werd rond 2660 v.C. te Sakkara aangelegd als een reeks trappen, en de eerste echte piramide met gladde zijden werd te Noord-Dahrhur door de vader van Cheops gebouwd. De piramide te Gizeh waren echter zo uitzonderlijk, dat de Griekse geschiedschrijver Diodorus Sicculus, die in de 1ste eeuw v.C. leefde, schreef dat: 'De piramiden ... door hun enorme afmetingen en kundige bouw eenieder die ze ziet met verbazing en ontzag vervullen.'

Een huis voor de geest van de Farao...

De oude Egyptenaren waren er vast van overtuigd dat hun geest na de dood bleef voortleven en daarom getroostten ze zich enorme inspanningen om ervoor te zorgen dat ze in een aangenaam hiernamaals terecht zouden komen. Hoe belangrijker de persoon, des te meer moeite er werd gedaan. Bij de farao werd de intree tot het hiernamaals uiteraard het zorgvuldigst voorbereid. De eerste daad van een nieuwe farao bestond uit het opstellen van een bouwplan voor zijn graf. Als dit erg ingewikkeld was, kon de bouw zich tot aan de dag van zijn overlijden voortslepen. Daarom zijn ook zo veel Egyptische koningsgraven onvoltooid gebleven: het werk stopte als de farao stierf, alleen de tombe waar het lijk in kwam te liggen werd afgebouwd. Deze tombe was het huis voor de ka (geest), de onzichtbare dubbelganger van het lichaam. De Egyptenaren geloofden dat het voortleven van de ka afhing van het voortbestaan van het stoffelijk omhulsel en daarom conserveerden ze de lijken door ze te balsemen. In het hiernamaals had de ka ook de voorwerpen nodig die de overledene tijdens zijn aardse bestaan had gebruikt - met name voedselgraven waren van belang. Het voornaamste doel van de tombe was het erin aanwezige lichaam en goederen te beschermen tegen grafschenders. Maar de piramiden werden tevens gebouwd om de macht en rijkdom van hun 'bewoners' te weerspiegelen. De farao's betraden het hiernamaals met fabelachtige schatten. Ook edelen kregen rijke grafgiften, en zelfs relatief onaanzienlijke lieden kregen enkele potten voedsel in hun graf mee.

Een legertje boeren...

De Egyptische farao's mochten aan veel zaken gebrek hebben, ze beschikten in ieder geval in overvloed over twee dingen: tijd en mankracht. De Griekse geschiedschrijver Herodotus vertelt dat er voor de bouw 100000 arbeiders werden ingeschakeld, die drie maanden achtereen doorwerkten. Herodotus beroept zich op wat hij van Egyptische priesters uit zijn eigen tijd (rond 450 v.C.) heeft gehoord, maar er bestaan aanwijzingen dat zijn verhaal waar is. Elk jaar zette de Nijl drie maanden lang al het bouwland onder water, zodat de Egyptische boeren er niet op konden werken. Gedurende die periode was er een enorme arbeidspotentieel beschikbaar. Herodotus vertelt dat de bouw van de piramide van Cheops 20 jaar duurde. De tien daaraan voorafgaande waren besteed aan het bouwrijp maken van de grond, het bouwen van twee lijktempels en de aanleg van een verbindingsweg daartussen die mede werd gebruikt voor de aanvoer van stenen vanaf de Nijl. Vermoedelijk waren er op de bouwplaats zelf constant zo'n 4000 ambachtslieden aan het werk, maar daarnaast moeten er vele anderen bezig zijn geweest met het uithakken en naar Gizeh slepen van de stenen. De bouw van de piramiden begon met het uithouwen en op maat hakken van de blokken steen. De meeste gebruikte steensoort was kalksteen. Een deel daarvan werd plaatselijk gedolven, maar het fijnere witte kalksteen voor de bekleding van de piramide was afkomstig van de rotsgroeven te Tura, zo'n 13 km verderop aan de overkant van de Nijl.