De top 10 van armste landen hebben elk een eigen verhaal. Hoe komen deze landen eigenlijk zo arm?

De top 10 van armste landen ter wereld
 

In dit artikel een overzicht van de tien armste landen ter wereld. Eerst de cijfers, dan per land een korte uitleg over hoe ze daar zo arm komen – of zijn gebleven.

De tien armste landen ter wereld

Noot: bedragen zijn in euro per inwoner. Het inkomen geeft het Bruto Nationaal Product (BNP), het totaal van inkomsten in een land, per inwoner weer. Gegevens zijn uit 2010.
 

10. Centraal-Afrikaanse Republiek

Hoewel dit nummer tien op de lijst van arme landen, is zelfs de Centraal-Afrikaanse Republiek dat het gehele land gemiddeld onder de verdiengrens van 1 euro per dag per persoon zit. Dit is twee en een half keer zo weinig als het laagste minimumuurloon dat we in 2012 in Nederland kennen (€ 2,50 per uur voor een 15-jarige die 40 uur in de week werkt)!

De Centraal-Afrikaanse Republiek is een voormalige kolonie van Frankrijk. Pas op 13 augustus 1960 verkreeg de republiek haar onafhankelijkheid. Direct daarna brak er een politiek-etnische strijd uit, die tot op de dag van vandaag voortwoedt. Doordat er nauwelijks een overheid is, zijn er ook bijna geen centrale voorzieningen. Driekwart van de bevolking werkt dan ook voornamelijk voor het eigen levensonderhoud en leeft van de landbouw. Er is eigenlijk geen sprake van een bankensector.

Vooral tragisch is het feit dat de Centraal-Afrikaanse Republiek vele natuurlijke rijkdommen herbergt. Maar doordat er eigenlijk geen functionerende overheid is, worden deze in de meeste gevallen gewoon gestolen. De helft van alle diamanten verlaat zo clandestien het land. Aan de andere kant is het ook wel weer hoopgevend, daar er althans in beginsel goed geld zou kunnen worden verdiend in de Centraal-Afrikaanse Republiek.

9. Madagascar

Madagascar werd op 26 juni 1960 afhankelijk van zijn oude kolonisator, Frankrijk. Tot ongeveer tien jaar geleden groeide het langzaam uit tot een semi-democratische, redelijk functionerende staat. De economie groeide jaarlijks tussen 1996 en 2001. Daar kwam echter in december 2001 abrupt een einde aan door een conflict over de uitslag van de presidentsverkiezingen. De economie kwam bijna tot stilstand en kromp met cijfers die de Griekse crisis doen verbleken.

Na een jaar kwam daar echter verandering in door het instellen van een andere regering. Sindsdien heeft de internationale gemeenschap ook meerdere malen forse bedragen overgemaakt en schulden kwijtgescholden. De economie groeit dan ook weer tegenwoordig, al is het hortend en stotend. Madagascar moest echter wel van heel ver komen, dus is het nog altijd een zeer arm land.

Door de schitterende regenwouden en andere natuur is de toerismesector een bron van groeiende inkomsten in Madagascar. Verder is het land met name sterk in de productie van vanille; het land bezit de helft van de wereldproductie. Zo lang de politiek (relatief) stabiel blijft zal Madagascar dus een goede kans hebben deze lijst in de komende jaren te verlaten.

8. Eritrea

Eritrea kent een complexe geschiedenis, waar oorlog nooit ver weg is geweest. Het is sinds 1885 een Italiaanse kolonie geweest. Dat eindigde toen de geallieerden hen in 1941 verdreven. De Italianen bleven het echter nog wel tot 1943 teisteren met een guerrillastrijd. Vervolgens kwam het in handen van Engeland, en in 1950 werd door de Verenigde Naties besloten het samen te voegen met Ethiopië.

De Ethiopische keizer ontbond deze federatie echter na elf jaar al weer. Dat leidde tot grote interne verdeeldheid. De Eritrese Onafhankelijkheidsoorlog brak uit. Deze werd pas dertig jaar later beëindigd. Er werd een president geïnstalleerd, maar deze kon niet verhinderen dat er nog geen zeven jaar later, in 1998, opnieuw oorlog uitbrak. Ditmaal was dat een grensoorlog met Ethiopië. De VN kwamen toen de vrede bewaken, maar het is er tot op de dag van vandaag onrustig.

Dankzij internationaal toezicht kon de economie zich in sommige delen van het land naar omstandigheden nog redelijk ontwikkelen, maar de armoede is in grote delen enorm. De meesten zijn werkzaam in de landbouw, die echter grote droogtes kent. Goud en olie zijn voor bepaalde gelukkige inwoners wel een grote bron van inkomsten.

7. Niger

Op 3 augustus 1960 werd Niger onafhankelijk van Frankrijk. Ongeveer 80% van het land wordt ingenomen door de Sahara. Niger kent dan ook regelmatig periodes van ernstige droogte en voedseltekorten. Een soort van democratie wordt afgewisseld door militaire coups en regelrechte dictatuur.

Er is dan ook nauwelijks een functionerende economie. De meeste Nigeresen zijn werkzaam in de landbouw. In de noordelijke punt van Niger wordt het grootste gedeelte van het Bruto Nationaal Product binnengehaald. Daar vindt veel mijnbouw plaats, van met name uranium. Het gemiddelde uurloon is ongeveer 25 eurocent; tot zover kernenergie. Bovendien is dit geld bijzonder slecht verdeeld over de bevolking, dus het gemiddelde jaarinkomen van 253 euro is voor het merendeel van de bevolking nog fors te hoog gegrepen.

De nabije toekomst is wel enigszins bemoedigend. Na de laatste militaire coup in 2010 waren er in maart 2011 presidentsverkiezingen. Er werd een president verkozen zonder dat er veel spanningen ontstonden. Recentelijk heeft deze president, Issoufou, wel asiel verleend aan een zoon van Khadaffi, dus de relaties met het Westen zijn helaas niet al te best.

6. Ethiopië

Ethiopië is een groot land, met ongeveer 82 miljoen mensen het tweede land van Afrika. Het is echter ook één van de armste; het inkomen per hoofd van de bevolking duikt hier onder de 1 dollar per dag, en dat maakt Ethiopië het op vijf na armste land ter wereld.

In tegenstelling tot de meeste landen in deze lijst is Ethiopië nooit een kolonie geweest, afgezien  van een klein stukje in het noorden van het land dat nu Eritrea heet (zie nummer 8). Het heeft in plaats daarvan een hele serie (zelfbenoemde) keizers en coups gehad. De laatste dictatoriale overheersing was in de jaren 70 en 80 van de vorige eeuw. Ethiopië was toen een communistische staat. Leider Mengistu voerde een bruut regime, waar hij later voor werd veroordeeld voor het plegen van genocide. Honderdduizenden werden vermoord en miljoenen kwamen om door ernstige hongersnoden die ontstonden door het falende regime.

In recente tijden gaat het echter veel beter in Ethiopië. In 1991 werd er een nieuwe grondwet aangenomen, en in 1994 waren de eerste verkiezingen met (althans formeel) meer dan één politieke partij. Ondanks bijvoorbeeld het opnieuw uitbreken van de grensoorlog met Eritrea in 1998 is het binnenlandse beleid doeltreffend. De economie, die door alle oorlogen en dictatoriale regimes tot bijna nul was gedaald, groeide met forse cijfers in de laatste paar jaren. Ook de levensomstandigheden zijn significant verbeterd. Bovendien is er veel potentie. De grond is zeer vruchtbaar en er lopen maar liefst 14 grote rivieren door het land. Volgens internationale waarnemers zou Ethiopië kunnen uitgroeien tot een ‘broodmandje van grote delen van Europa’.

5. Malawi

Malawi is één van de minst ontwikkelde landen ter wereld. Net als in Ethiopië en Niger woont minder dan een vijfde van de bevolking in dorpen of steden. Dat percentage ligt bijvoorbeeld in Nederland vier en in België zelfs vijf keer zo hoog.

Malawi werd op 4 juli 1964 eindelijk onafhankelijk van de Engelsen. Dat lijkt voor de bevolking echter weinig verschil te hebben gemaakt. De huidige president, President Mutharika, kocht bijvoorbeeld in 2009 een privéjet aan. In een land nauwelijks groter dan IJsland was dat natuurlijk geen populaire beslissing.

De corruptie is zelfs zo groot dat in 2000 het Internationaal Monetair Fonds (IMF), de belangrijkste fondsenverstrekker in dit soort internationale gevallen, haar hulp geheel stopzette. Dat dus ondanks de geheel verarmde bevolking. Omdat andere hulporganisaties het voorbeeld volgden kreeg Malawi het volgende jaar opeens 80% minder geld. Dat is nu weer deels hervat, maar is nog altijd zeer onvoldoende. Samen met een sterk toenemend AIDS-probleem (12% van de bevolking is besmet) lijkt het onwaarschijnlijk dat het land er in de nabije toekomst erg op vooruit gaat.

4. Sierra Leone

De geschiedenis van Sierra Leone wordt vooral gekenschetst door oorlogen. Nadat het op 27 april 1961 onafhankelijk werd van Engeland is de politieke situatie nooit stabiel geweest. Dat culmineerde in 1991 in een vernietigende burgeroorlog, die aan vele tienduizenden het leven kostte. Pas in 2002 werd die beëindigd.

De wederopbouw zal echter nog vele jaren vergen. De burgeroorlog heeft een diep verarmd land achtergelaten. Zo’n 70% van de bevolking leeft onder de armoedegrens. Ondanks de rijkdom aan natuurlijke grondstoffen zijn er weinigen die profiteren. Sierra Leone is dan ook vooral bekend om haar ‘bloeddiamanten’. Zaken als basale infrastructuur – denk aan bijvoorbeeld verharde wegen – ontbreken grotendeels. Ook het onderwijsniveau is zeer laag.

De huidige president, president Koroma, werd in 2007 ingezworen. Sindsdien lijkt het land althans in politieke zin weer redelijk te functioneren. Er is weer toenemende stabiliteit en dat komt ook de economie ten goede. Buitenlandse investeerders keren weer mondjesmaat terug na de burgeroorlog. Gezien de huidige staat van de economie zal het nog wel enige tijd duren voordat Sierra Leone deze top 10 van armste landen zal kunnen verlaten, maar het land is in ieder geval weer op de weg terug.

3. Liberia

Samen met de nummer 8, Ethiopië, is Liberia het enige land in de top 10 van armste landen dat geen kolonie is geweest. De reden dat het zo arm is komt net als bij Sierra Leone door recente burgeroorlog. Sierra Leone kende er zelfs twee. Van 1989 tot 1996 was de eerste. Toen deze beëindigd werd kwam Charles Taylor als president uit de bus. Hij was eigenlijk een krijgsheer en zijn bewind was dan ook wreed. Liberia werd al snel internationaal geïsoleerd door praktijken als bloeddiamanten en diverse misdaden tegen de menselijkheden. In afwachting van het proces zit hij nu in het Internationaal Strafhof in Den Haag.

Onder zijn leiding braken al snel weer onlusten uit en van 1999 tot 2003 resulteerde dat in de tweede burgeroorlog. In 2005 waren er verkiezingen. Nu is een vrouw, Ellen Johnson Sirleaf, president. Zij zet zich in om de gratie van de internationale gemeenschap terug te winnen; zo was zij verantwoordelijk voor de uitlevering van Charles Taylor. Het land is nu op de terugweg, met onder meer grote buitenlandse investeringen in olieprojecten bij de kust. Het land is echter nog steeds voornamelijk in een staat van wederopbouw. De burgeroorlogen hebben bijvoorbeeld 95% van de ziekenhuizen en andere medische faciliteiten verwoest, net als de meerderheid van vele andere basale benodigdheden.

2. Congo

Congo werd op 30 juni 1960 onafhankelijk van België. Sindsdien is het land buitengewoon onrustig geweest. Ongeveer direct na de onafhankelijkheidsverklaring brak er een politieke crisis uit. Na een coup in 1965 werd het land in 1971 omgedoopt tot Zaïre. De corruptie, onder leiding van president Mobuto, was zo enorm dat het spreekwoord ‘le mal Zairois’ (letterlijk ‘de Zaïrese ziekte’) in zwang kwam om corruptie mee aan te duiden.

In 1996 werd de weerstand tegen Mobuto’s regime zo groot dat de Eerste Congolese Oorlog uitbrak. De directe aanleiding was de genocide in buurland Rwanda, die anderhalf miljoen vluchtelingen aan de toch al instabiele binnenlandse situatie toevoegde. Mobuto werd afgezet, Congo werd weer teruggedoopt en de vader van de huidige president Kabila kwam aan de macht.

Geen van de onderliggende problemen was echter opgelost en in 1998 brak de Congolese Burgeroorlog uit. Dit groeide, mede door de inmenging van in totaal acht buurlanden en twee dozijn vijandige milities, uit tot het meest dodelijke conflict sinds de Tweede Wereldoorlog. 5,4 miljoen mensen kwamen om en nog meer gingen op de vlucht. In 2001 werd Kabila sr. vermoord en nam zijn zoon het over. In 2003 eindigde de oorlog officieel, maar het land is nog altijd zeer onrustig.

De officiële naam van Congo, de Democratische Republiek Congo, ten spijt, is het de afgelopen tijd in het nieuws door de zeer rommelig verlopen presidentsverkiezingen van 28 november 2011. Beide kandidaten claimen de aanslag en gevechten tussen hun aanhangers heeft al tot tientallen doden en ettelijke gewonden geleid. Dit is helaas tekenend voor de staat van diepe verdeeldheid waarin het land zich momenteel bevindt. Congo heeft echter wel bijvoorbeeld 30% van de wereldwijde reserves aan diamanten liggen. Maar zolang de politieke situatie zo onzeker blijft valt enige serieuze economische groei niet te verwachten.

Alhoewel Congo in deze lijst tweede is, is het in termen van koopkracht wel het armste land ter wereld. Congolezen kunnen dus van het weinige geld dat ze hebben het minste kopen. Burundi staat in termen van koopkracht tweede.

1. Burundi

Burundi is dus in termen van koopkracht niet het armste land ter wereld, al scheelt het zeer weinig. Maar van alle landen waar het Bruto Nationaal Product kan worden gemeten heeft Burundi het laagste.

Het is ontstaan uit de vroegere Belgisch –Duitse kolonie Ruanda-Urundi, die op 1 juli 1962 onafhankelijk werd en splitste in Rwanda en Burundi. Net als in Rwanda heeft Burundi twee genocides gekend sindsdien, door etnische spanningen tussen de Hutu’s en Tutsi’s. De politiek is een aaneenschakeling van crises.

Het land is zeer onderontwikkeld. Rebellen kunnen nog altijd straffeloos hun gang gaan omdat de overheid mankracht en steun mist. Paradoxaal genoeg heeft het land vooral te lijden onder overbevolking. Zoals eigenlijk alle landen in deze top 10 van armste landen is veruit het grootste gedeelte van de bevolking werkzaam in de landbouw. Overbevolking leidt echter tot erosie en dergelijke, waardoor de gewasopbrengsten zeer laag zijn.

Sinds 2009 kent het land relatieve politieke rust. De eerste verkozen president, president Nkurunziza, slaagt er onder de omstandigheden redelijk in de vrede te bewaren. Ook begint het land weer stilaan met de export van koffie, waar het vanouds sterk in is. Burundi is qua inkomsten nog voornamelijk afhankelijk van buitenlandse hulp. 
 

©HenkX, december 2011
Laatste update: 19 december 2011

Tip: lees ook De top 10 van rijkste landen ter wereld

Reageren?